National Portrait Gallery

National Portrait Gallery’e yaklasirken guzel bir muzeyi gezecegimi hissetmis ama bu kadar etkilenecegimi dogrusu tahmin edememistim. Giris katinda hip-hop kulturunu anlatan fotograflarin ve graffitilerin asili oldugu duvarlara bakarak basladim muzeyi gezmeye. David Scheinbaum’un fotograflari, Kehinde Wiley’in portre calismalari ve Tim Conlon-David Hupp ikilisinin graffitilerinden olusan RECOGNIZE isimli sergiyi gezdim ilk olarak.

Daha cok New York metrosunda gordugum graffitilerin aslinda ilk olarak 1960larda Philadelphia’da yayilmaya basladigini ogrendim. Kenar mahallelerde yasayan genclerin kendilerini ifade bicimlerinden biri olan graffitiyi bugun neredeyse dunyanin butun kentlerinde gormek mumkun.

Nikki Giovani'nin dizelerinin yazili oldugu duvarin onundeki koltuga oturup en cok hangi dizeleri sevdigimi dusundum. Sonra da bu dizeleri cok sevmemin nedenlerini anlamaya calistim.

......
Trying to find a way of not
Just surviving but living
.......

Muzenin girisinde, ziyaretcileri karsilayan panoda muzenin asil amacinin Amerika'yi Amerika yapan insanlari tanitmak oldugu yaziliydi. Muzeyi gezerken, ozellikle Benjamin Lay'in portresine bakarken, bu tanimin yetersiz olduguna kanaat getirdim. 18. yuzyilda siyahlarin kole olarak kullanilmasina karsi olan cok az sayidaki beyazdan biri olan Benjamin Lay'in kole ticaretini dunyanin en buyuk gunahlarindan birisi olarak gormesi aslinda ideal insanlik durumu hakkinda 18. yuzyildan gunumuze kadar ulasan guzel bir sesti.

Bu kanaatim Amerika'nin ilk siyah kadin sairi Phillis Wheatley'le tanisinca daha da pekisti:
...
Some view our sable race with scornful eye,
"Their color is a diabolic dye."
Remember Christians; Negroes, black as Cain,
May be refin'd, and join th' angelic train.

P.W.

Edgar Allan Poe'nun portresinin onune geldigimde aklima Raven isimli siiri geldi. Bu satirlari yazarken bir taraftan Raven'i dinliyorum. Poe fisildiyor: NEVERMORE.
Muzede beni en cok etkileyen sergilerden bir tanesi de Zaida Ben-Yusuf'un fotograflarindan olusan sergiydi. Portre fotografciliginin Amerika'daki gelisimine buyuk katkilari olan Zaida Ben-Yusuf'un eserleri 20. yuzyilin baslarinda New York'taki hayat hakkinda fikir edinmeme de yardimci oldu. Bu bolumden ayrilirken Frank Goodyear'in Zaida Ben-Yusuf'la ilgili kitabini defterime not ettim.

Politik karikaturlerin sergilendigi bolumde Herbert Lawrance Block'la, (kisa adiyla Herblock) tanistim. Karikaturun iktidara muhalefetini en guzel sekilde yansitan Herblock'un eserleri sanatin iktidar karsisinda durmasi gerektigi yeri gostermesi acisindan onemliydi. Yuzlerce kelimenin anlatmaya calistigini cizgilerin nasil da basariyla anlattigini gorunce heyecanlandim.

NEWSEUM'daki fotograflardan ogrendigim Greensboro'daki sit-in movement'a benzer bir olayin 1955'te Montgomery/Alabama'da yasandigini ogrendim. Siyah bir kadin bindigi belediye otobusunde ayaktaki bir beyaza yerini vermedigi icin polis tarafindan tutuklanir. Kadinin adi Rosa Parks'dir. Bu olay bir cok tarihci tarafindan siyahlarin esitlik mucadelesinin baslangisi olarak kabul ediliyor.

Muzeyi gezdikten sonra binanin sutunlarinin onundeki merdivenlere oturup Washington'un aksamustu kalabaligini seyre daldim. Cantamdan cikardigim kitabima biraz goz attiktan sonra, yuzumu, etkisini yitirmeye baslayan gunese dondum. Icimden, yelkenlerini Ege ruzgarlarinin sisirdigi ahsap bir tekne usulca suzuldu...


Kivanc (22 Mayis, 08)

Referanslar:

http://www.npg.si.edu/
http://www.npg.si.edu/exhibit/recognize/poetry.html
http://www.npg.si.edu/exhibit/zaida/catalogue/index.html
http://afroamhistory.about.com/od/rosaparks/p/bio_parks_r.htm
http://library.msstate.edu/content/reference/guides/images4rosaparks/rosa_parks_web.JPG
http://www.heise.de/ix/raven/Literature/Lore/TheRaven.html
http://www.earlyamerica.com/review/winter96/wheatley.html
http://commons.wikimedia.org/wiki/Benjamin_Lay
http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/ARTblock2.jpg

Iklimler (Climates)

Basedilemeyen yalnizligin, insani siradanligin ve anlamsizligin bahcesine cikardigini Nuri Bilge Ceylan'in Iklimler filminde bir kez daha anladim. Ogretim uyesi Isa ile sanat yonetmeni Bahar'in iliskileri Kas'taki tatilleri sirasinda biter. Isa cok sevmekten degil ama fazla alismaktan kaynaklanan bir hastalikla basbasa kalir: kendisiyle kalir ve kendisinin orada olmadigini fark eder! Bu fark edis onu eski sevgilisi Serap'in evine surukler. Aslinda Isa, kendisiyle yuzlesememekten bitap dusmustur ve teselliyi, kisa sureli olacagini bilse de, Serap'ta aramaktadir. Bu sahneleri izlerken, Isa'nin Bahar'in gidisinden sonra siginacak bir yer aradigini ve bu yuzden kendisini Serap'in kollarina teslim ettigini dusunmedim.Sunu dusundum: Kendimizi baskalarinda buldugumuzu, bugune kadar buluyor oldugumuzu ancak yalnizligimizda kesfederiz. Isa, bu kesiften son derece rahatsiz olmus ve careyi isin kolayina kacmakta bulmustur.

Fakat, teselliyi Serap'ta bulamayinca ilk firsatta Bahar'in yanina, Agri-Dogubeyazit'a gider. Simdiki zamana ait mutsuzluklarimiz bazen gecmisin "altin zaman" olduguna yonelik yanilsamalar yaratir. Isa'yi Agri'ya surukleyen de boyle bir yanilsamadir. Bahar'in biz ayriyken Serap'la gorustun mu sorusuna tabii ki hayir diyerek yanit vermesini bu yanilsamanin bir yansimasi olarak okudum.

cok degistim ben, eskisi gibi degilim..... Bu soz hem gecmisi ozleyip manevi bir geri donus arzulayanlarin hem de kisiliklerini arayanlarin atasozudur. Isa Bahar'i ikna etmeye calisirken aslinda kendi ic dunyasini da ele veriyordu.

Iklimler'i izlerken Kasaba ve Uzak'taki havanin yerli yerinde durdugunu gordum. Arka fonda agir agir ama herseyi ezerek ilerleyen bir zaman, az insan ve hareketsizlikten kaynaklanan bir duygu yogunlugu. Oyle ki, Ceylan'in filmlerinde bir bakis, bir kar tanesi, bir gulumseme filmin akisi uzerinde cok buyuk rol oynuyor. Filmi izlerken donukmus gibi duran zaman, filmin sonunda hikayenin kahramanlarinin hayatlarina vurdugu darbelerle zaferini ilan ediyor.

Kivanc
(22 Mayis 08 , Arlington)

Foto: http://www.nbcfilm.com/iklimler/iklimler.php?mid=1

NEWSEUM

Gectigimiz cuma gununden itibaren, ders-odev yukumu azaltmanin rahatligi ve son haftalarda kutuphane-ev arasinda giderek can sIkIcI bir monotonluga teslim olan hayatimin artik yeter demesiyle bu sehrin sokaklarindan, caddelerinden ve meydanlarindan baska kesfedilecek yerlerine dadanmaya basladim. Ilk duragim yeni acilan NEWSEUM'du. Dunyanin en buyuk habercilik muzesi 3 yillik bir calismanin ardindan gectigimiz aylarda South East, Washington DC'de ziyaretcilere acildi. Yagmurlu bir Washington sabahinda yeni aldigim kirmizi semsiyemi acip ve Amerikan Deniz Kuvvetleri anitinin onunden gecip muzenin kapisina yaklastigimda beni Amerika'nin farkli eyaletlerinden gelen gazetelerin ilk sayfalarinin oldugu bir sergi karsiladi. Daha iceriye adim atmadan Amerika'da neler olup bittigi hakkinda bir fikir sahibi oldum.

Alt kattaki Concourse bolumunde Berlin Duvari'nin yikilmasini anlatan haberleri Berlin Duvari'nin parcalarina dokunarak bir kez daha izledim. Dogrusunu soylemek gerekirse haberlerin cok fazla Amerika merkezli oldugunu ve bilincli olarak carpitildigini dusundum ilk once. Ama bu haberleri yapan insanlarin hakikaten benim bazen kizdigim bir algilamaya sahip olabileceklerini de dusuncelerime ekledim. Basinda karikaturun yerine iliskin bilgilerin ve Amerikan karikatur kahramanlarinin resimlerinin oldugu duvarin onunden gecip 11 Eylul saldirisi haberlerini butun dunyaya duyuran gazeteci ve televizyoncularin konu edildigi bir belgeseli izledim.

Pulitzer Odulu alan fotograflarin arasinda gezinirken yakin tarihin sayfalari arasinda farkli objektiflerin yardimiyla dolastim. Dunya habercilik tarihinin anlatildigi bolum radyodan internete kadar hem dunyanin hem de haberciligin nasil gelistigini gozler onune seriyordu. Ethics Center isimli bolumde gazetecilerle, meslek disindan insanlarin habercilik etigi konusunda nasil farklilastiklarini istatistiklerle gosteriliyordu. Farkli iki fotografin birbirine eklenerek politik atmosferin manipule edildigini ve bu manipulasyon isinde medyanin oynadigi rolu bu bolumde ornekler esliginde bir kez daha anladim.

Edward Murrow'un Ikinci Dunya Savasi yillarinda Londra'dan yaptigi canli radyo yayinlarinin Amerikan kamuoyunu nasil etkiledigini gormek ve Amerika'da bir akil hastanesinde hastalara yapilan muameleyi ortaya cikarmak icin 10 gun boyunca deli numarasi yaparak o hastanede kalan kadin gazetecinin yasadiklarini izlemek beni cok etkiledi.

Gorevleri basinda oldurulen gazetecilerin isimlerinin ve resimlerinin oldugu bolume geldigimde cok tanidik bir fotograf hemen gozume carpti: Hrant Dink/Turkey! Ulkemizde oldurulen yerli/yabanci toplam 28 gazeteci NEWSEUM'daki yerlerini almislardi. Ugur Mumcu, Cetin Emec, Abdi Ipekci, Metin Goktepe.... Freedom House'un yaptigi arastirma sonuclarina gore Turkiye'nin basin ozgurlugu bakimindan "partly free" yani -yari ozgur- bir ulke oldugunu ogrendim. Bu yari-ozgurluge sebep olan nedenler arasinda simdiki basbakanin gazetecilere actigi davalardan terorun genis bir sekilde tanimlanmasinin basin uzerine yarattigi etkilere kadar bir cok nedenin bulundugu da arastirmanin sunduklari arasindaydi.

1960 yilinda North Carolina'nin Greensboro sehrinde siyahlarin beyazlarla esit sayilabilmek icin restoranlarda kendilerine "ayrilan" yere degil beyazlara ayrilan sandalyelere oturduklarini ve restoran kapanana kadar kalkmadiklarini anlatan haberler de beni muzede en cok etkileyenler arasindaydi. Yazili ve gorsel basinin onemini anlamak icin siyahlarin esitlik mucadelesine bakmak yararli olacaktir. Bir gazetecinin ifadesiyle: "Basin olmasaydi siyahlarin mucadelesi kanatsiz bir kusa benzerdi."

Kivanc (10 Mayis, 2008)

Notlar: 1) Yukaridaki resmi muzedeki interaktif ekranlarda yaptim :)
2) Muze hakkinda daha fazla bilgi almak icin: http://www.newseum.org/
3) 3. fotograf: Edward R. Murrow. http://murrowsboys.com/images/murrow_sm.jpg
4) 4. fotograf. http://cache.eb.com/eb/image?id=4172&rendTypeId=4

ucarcasina

Washington'da gun basliyor,
meydanlar, parklar, trafik lambalari,
sabaha karsi esnemeden uyanan bir sehir burasi
ne bir sokak kedisi ne bir simitci
ne de kose basinda sicak ekmek kokulu firinlar
Washington'da gun basliyor
ve ben baska bir dunyayi adimliyorum ucarcasina!

taniklik yapmaya geldim
baska insan oykulerine
ve hayatin muzigine kapildim.
bir afrika barinda
kapattim gozlerimi!

ozluyorum
kendi sehirlerimi ve hikayelerimi
gun be gun, an be an yikilip yapilirmis hayat,
saatler hep ileri calisirmis, hayret!


ama yine de zincirlerini kirmis bir hapishane kackiniyim
butun sehirlerin sakiniyim
sevdigim kadinlarin tutkunuyum
elimde bir kitap, isliklarimla suzuluyorum,
M Street kafelerinden Potomac Nehri'ne.

arkamda kadin kahkahalari ve jazz melodileri
kimisi afrika barindaki perkusyon aletleri gibi kadinlarin
adimliyorlar yollarini, ucarcasina...
kimisi kayip kimliginin pesinde
telafi etmek icin kosturuyor gun boyu
eksik cocukluklarini insan etiketleriyle ortmeye calissalar da nafile
saatler hep ileri calisiyor cunku!
gulumsuyorum,
kayip, eksik, sahte kahkahalarina in-san-lar-in!!
hay-ret!!

birakarak
sarhoslarin geceyi aydinlatan naralarini arkamda
ve butun kadin kahkahalarini ve Blues Alley melodilerini
adimliyorum yolumu

Orhan Pamuk oturuyor karsima,
gozleri gozlerimde,
Flaubert'ten ve Dostoyevski'den ruhunda kalanlari anlatiyor
icimde rakili bir ogle vakti.
Kusadasi sahiline gidiyorum, ucarcasina.

itiraflarim Potomac'a dokuluyor:
BIR SEHRE GELDIM VE HAYATIM DEGISTI!

Kivanc

30 Nisan 2008

Foto: Tugba Kocaturk

KABBLETARIH

..............

Çok uzaklardan geliyoruz
çok uzaklardan..
Ve artik
saçlarimizi tutusturarak
gecenin evinde yangin çikaracagiz;
çocuklarimizin baslariyla kiracagiz
karanlik camlarini!..
Ve bizden sonra gelenler
demir parmakliklardan degil,
asma bahçelerden seyredecek
bahar sabahlarini, yaz aksamlarini...

NAZIM HIKMET


Resim: http://hayatguzeldirr.blogcu.com/2788992/

Kardeş Türküler - Sari Gyalin (Sarı Gelin)

24 Nisan'da Ermenistan'da Türk bayrağinin uzerinden gecen Ermeni'lere bu sarkiyi bir kez daha dinlemelerini tavsiye ediyorum. Bir Turkiyeli olarak ne hissettigimi hemen soyleyeyim: Bayragimin uzerinden gecmekle kendi kendinizi tatmin etmis olabilirsiniz. Ya da bilincli olarak Turkiye'deki milliyetcileri kiskirtmak istemis olabilirsiniz. Hic umrumda degil. Cunku baris ve kardesligin dili sizi bayragimi cignemeye iten nefretten cok daha buyuk.

evlenecegim kadinin beyniyle mi karsi karsiyayim acaba?

Perihan Magden'i yillardir okuyorum, izliyorum. Dusuncesine sahip cikan, o ne diyecek, bu ne diyecek diye dusunmeyen, 'harbi' bir kadin. Saglam kadin bir kere. Kufur de edebiliyor ama sertliginin altinda altin bir vicdan parildiyor. Insanlari dilleri, dinleri, irklariyla degil INSAN olduklari icin seviyor. Bunu icsellestirdigini de yazilariyla gosteriyor. Sahte demokratlarin ipligini pazara seriyor. Politik oyunlarin ve karaktersizlerin DNA'larini, dusunce bicimlerini gosteriyor. Magden'in uslubuna, sinirli olusuna takanlara cok aciyorum coook. Imaja ve soyleme hapsolmadan gercegin onundeki perdeleri boylesine cekistiren bir kadina asik olsaydim herhalde hayat hic bitmesin isterdim! Bu kadinin dusunce sistemini sorguladikca, hayatin baska turlu de akabilecegine inandikca.. Neyse cok sinirlendim! (Doga da bu yuzden harbi arkadasim yani not duseyim hemen.) Girdikleri her ortamda muktedirlerin ve hakim soylemin konforuna siginan insanlar Perihan Magden'i hissederek okumaya calisin hayatiniz sarsilsin!

k.

Düşünün artık! Kamer Genç devrede

Laikçi Taraf'ın hissi: "Ama onlar bizden değiller. Çok düşük, çok cahiller. Biz Kemalist Devrimler'den geçerek imbik imbik; çok yükseldik. (Hoş, zaten çok yüksektik.) Şimdi bu çarıklı erkân, bu kurnazzzlar Bizim Yerlerimiz'i almaya çalışıyorlar. Karılarının başı bağlı, kendileri badem bıyıklı. Kapının önünde ayakkabı çıkartanlar! Bizden değil onlar!"
Bu memlekette kimler gözlerimizin önünde semirdi/serpildi/evlatlarına ne palmiye ağaçları dikti. Hepsinin, herrr 'şeyi' kabul edildi.

yazinin tamami icin tiklayiniz