BLOGGERS WITHOUT BORDERS...

Lefter Küçükandonyadis...

2012-01-13T23:42:00.001+02:00

Lefter Küçükandonyadis... Ait olduğun yerdesin. Fenerbahçelilerin kalbindesin. Yannis Ritsos dizeleriyle uğurlamak isterim seni: "Bedenin koca bir donanma – denizaltılar, zırhlılar, kruvazörler; demir alıyor gürültüyle; sular akıyor güvertede; direkten denize atılıyor bir miço."

tunalı tüneli

2012-01-08T23:13:00.000+02:00

farlar el atıyor
buzlu kaldırımlara,
caddenin yakalarına.

açılıyor bir akşam
çorabı kaçıkların topuklarına:
serseri kaldırımlarıyla.

güzellik hiç terk etmiyor seni,
yüzünde hep o tebessümlü geçit töreni.
yüzün:
zamanın alkış tuttuğu bir tünelde
kalanların en güzeli.

kaçık çoraplarınla, geçerken
bu ayazdan,
biliyorsun:
ömrün hala ankara!
ve bu şehrin bütün anahtarlarını
sen tutuyorsun.

Kıvanç (Ankara, Kasım 2011- Ocak 2012)

'nereye gidersem gökyüzü benimdir'

2011-12-05T12:22:00.004+02:00

"......Aydınlık bir kış sabahıydı. Annem karşıladı, Hrant'ların acılı evine doğru giderken ayakkabı boyacısı bir çocuk gördük yolun üzerinde. Boya sandığına çarpıp kırmışlardı. Tek başına bütün gün ev geçindiren, ekmek teknesi elinden gitmiş bu çocuğun, hayatının büyük bir bölümünü yetimhanelerde büyümüş sonra da Anadolulu kimsesiz ve yoksul çocukların sığındığı Tuzla Ermeni Çocuk Kampı'nda geçirmiş olan Hrant'ın bize hoşça kal işareti olduğunu da düşünmedik değil." (Şafak Pavey, Nereye Gidersem Gökyüzü Benimdir, s.182)

bahçemiz

2011-10-31T22:20:00.000+02:00

bir beklemektir tutturmuş dünya
şu saatleri kavanoza koyun azizim!

anız küllerinden bir şala sarılı
bahçemiz

bu bahçemiz bizim
bütün sonsuzlukları
suni teneffüsüyle ısıtıyor

gecenin tülünü aydınlatan nefesinle
doldur beni
düşeyim şu balkondan
gökyüzünün caddelerine
ve serinliğine senin

zamanımı masala çevir benim
yüzümü yamaçlarına

tren dolusu yolculuklara çıkalım
gidelim...

Kıvanç (Denizli-Ankara, Eylül-Ekim 2011)
Fotoğraf: Kuşadası sahili, Mart 2011

geniş zamanın bahçesinde

2011-10-09T19:22:00.004+02:00

Saf ve Düşünceli Romancı'da Orhan Pamuk'un altını çizdiği 'romanın merkezi' parmakla işaret edilesi bir somutluğu değil de romanın atmosferini, olay örgüsünün bütününü ve romanın bizde bıraktığı tadı belirtir. Merkezin apaçık belli olmadığı romanlarda okur romanın havasını solumak için çabalar. Merkezin kendisini erken ele verdiği romanların tadı tuzu -belki de bu acelecilikten- pek yoktur.

'Bir Zamanlar Anadolu'da'yı izledikten sonra Pamuk'un üstünde durduğu 'merkez' kavramını bir kez daha sorguladım. Filmde kahramanlarımızın (savcı, polis, jandarma, şoför, kazma, kürek) peşine düştükleri ve sonrasında buldukları ceset ve otopsi aşaması, Anadolu'da uzayıp giden yolların, karanlık, sıkıcı, donuk taşranın kuşatıcı duvarında soluk fotoğraflar gibi duruyorlar. Zaman, yönetmenin diğer bütün filmlerinde olduğu gibi kahramanlarımızı ezerek yavaşça ilerliyor.

Filmdeki bütün hareketleri ve kahramanlarımızın hayatlarını perde gibi kuşatan can sıkıntısı, sonsuzluk ve tekrar eden manzara bir girdap gibi her şeyi yutuyor. Başka bir ifadeyle olup bitmekte olan her şey (konuşma, hareket vs.) Ceylan'ın fotografik bir anlatımla tanımladığı bu sonsuz zamanın prizmasından geçerek bir anlam kazanıyor. Ve duvardaki yerine yerleşiyor.

"Bir Zamanlar Anadolu'da" üzerine düşünmeye psychogeography okuması yaparak devam edersem belki filmin bende bıraktığı etkiyi daha iyi açıklarım.

k.

yaldızlar, tozlar ve çenebazlar

2011-09-18T01:47:00.006+03:00

uçuruma bağlı bir uçurtmaya bindi
üstünde geçmişin tozları,
altında kentin çenebazları
göğe zıpladı

sıralandılar iyi bilirdikçiler
aldılar götürdüler
omuzlarında geçmişin tozları

denize çevirdi göle bakanları
uzakların kıyısına çağırdı
kaldırım peygamberi
geçti önümüzden
uçuruma bağlı uçurtmasıyla

üstünde yaldızlar
altında çenebazlar...

Kıvanç (Denizli, Eylül 2011)
Fotoğraf: Karşıyaka sahili (İzmir, Mayıs 2010)

donuk yaz

2011-09-16T23:18:00.004+03:00

yine peşinde o donuk yaz
hep seninle,
gri kırıntılarla gökyüzüne ilerliyorsun
kemanlı mezarlıkta sepya bir tuval
yüzüne nilgün marmara yağmurları yağıyor
seni çağırıyor! seni çağırıyor!
elbiselerin “arka bahçeler”in çitlerine asılı
gökyüzünde ömrünce bir kesik

aşağıda donuk yaz
artık hep bizimle...

Kıvanç (Denizli, Eylül 2011)
Fotoğraf: St. Louis Cemetery, (New Orleans, Kasım 2010)

kıyıda

2011-08-24T23:15:00.001+03:00

Her şeyin kıyısındayım. (Kuşadası, Ağustos 2011)

uyku

2011-08-10T02:17:00.004+03:00

sınırsız bir dünyaya
sonsuz bir rüyaya
ne kadar benzer
senin o ciddi uykunda
deliksiz misafir olmak

Kıvanç (10 Ağustos, Kuşadası)

'Tol' biraz da...

2011-06-30T01:18:00.001+03:00

‘Tol’ biraz da inadın romanı. Devrimin, deliliğe ve sakatlığa meydan okuyan inadı, insanı tımarhanelerden Gabar Dağı’na oradan da Amed’in merkezine sürüklüyor. Alaylara, dayaklara, dışlanmaya ve çizgi değiştiren ‘yoldaş’ların hikayelerine direnen bir inattan söz ediyorum. Hayatın insanın üzerine bir kurşun gibi yağdığı geçiş ve kopuş zamanlarında kuytu bir köşede, delirse de direnen, sağanak yağmur altında bile kurnaz şemsiyecilere yüz vermeden yürümeyi bir erdem olarak benimseyen ıslakların romanı.

‘Tol’ biraz da fotoğraflar. Yarım kalan cümlelerin derin anlamlara bürünerek renkler kazandığı ve bu renklerin de birleşerek oluşturduğu fotoğrafların romanı. Okurken küflü bir kara trende doğu kentlerine gittim. Yenilginin grisini ve umudun mavisini gördüm. Üzerinde sigara izleri olan koyu yeşil kadife perdelerin örttüğü camların önünde, pis bardaklara doldurulan içkilerin tadına baktım. O yüzden ‘Tol’ biraz da pis bir sarhoşluk hali.

‘Tol’ biraz da bizim romanımız. Haki üniformalarıyla halay çeken gerillalardan otel odalarında toplanan güneş gözlüklü derin adamlara; kadın satanlardan sevişemeyen sakatlara; devrimin peşinde koşanlardan güce tapanlara uzanan çizgilerin arasında geleceğimize dair ipuçlarına rastlayabiliriz. Bunu yazarsam çok mu zorlamış, abartmış olurum bilmiyorum ama ‘Tol’ biraz da Kürtlerle solun ortaklaşabileceğine ilişkin bir dileği fısıldıyor.

‘Tol’un bütün dumanlarının ve fısıltılarının arasından yalazlı bir gerçek bağırıyor: Devrim sonu gelmeyen bir inattır!

k.

uzun yürüyüş

2011-06-29T01:04:00.002+03:00

11 küçük ampül söndü
sandınız ki bir adam öldü
bir küfür çaktım cümlenize,
kocaman bir deniz feneri yaktım
aynalı kapıyı açtım
yürüyorum dış denizlere..

Kıvanç (29 Haziran, Kuşadası)

Benim Oyum 2011

2011-05-16T12:45:00.000+03:00

12 Haziran seçimleri öncesi siyasi yelpazede nerede durduğunuzu 'benim oyum'u kullanarak görebilirsiniz. İzleyen bölümde tercihlerinizi belirttiğinizde, profilinizi seçime katılan belirli partilerle eşleştirebileceğiz. Tercihlerinizi belirttikten sonra sonucunuzu kaydedebilirsiniz.

http://benimoyum2011.org/

internetime dokunma / izmir

2011-05-15T13:55:00.000+03:00

miş

2011-05-15T10:45:00.001+03:00

sabah 5miş gördüklerinde
geçişli bir aşk imiş
diyalektik daireleriyle
sonsuza doğru
rüyadan sabaha doğru
başlangıcı hayal meyal
su altında yosun gibi
fotoğraf gibi
henüz çekilmemiş
fonu belli sonu müphem

sabah 5miş gördüklerinde
ikimizi
logaritmik artıyormuş özlemim
gece otobüslerine mi koymuşlar bütün oksijenleri?
diye soruyormuşum
gitme diyormuşsun

sabah 5miş...

Kıvanç (15 Mayıs, İzmir)

2011-05-14T11:30:00.000+03:00

Ortadoğu'da Zor Görev: Mısır'ı Yönetmek

2011-05-13T20:13:00.004+03:00

Afaf Lutfi al-Sayyıd Marsot, Mısır Tarihi: Arapların Fethinden Bugüne, Çeviren: Gül Çağalı Güven, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2007, 158 s.

Kıvanç Özcan

Mısır Tarihi, iktidarın el değiştireceği 2011 yılına sıkıntılarla giren Mısır’ı anlamak için önemli bir çalışma. Bugüne kadar Mısır’ı yönetenler üzerinden bir okuma yapan Afaf Lutfı al-Sayyıd Marsot, Mısırlıların kendilerini yönetenlerle ilişkilerindeki dinamikleri açıklamaya çalışıyor. Bu yazı, yazarın kitaptaki bölümlemesine sadık kalarak eleştirel bir inceleme yapmayı amaçlamaktadır.

Araplardan Memlüklere (639-1250):
Mısır’ı kim yönetecek?

Monofozit Hıristiyanların (Kıptiler) Bizanslı efendilerine karşı hoşnutsuzlukları, Arapların Mısır’ı fethetmesini kolaylaştırdı. Arapların vergi/haraç karşılığında Mısırlılara gösterdiği “hoşgörü”, Mısır’ın Araplaşmasını ve İslamlaşmasını geciktirdi. Marsot, dil ve din farklılıklarından hareketle Mısırlılar ve Bizans arasındaki yabancılaşmanın Araplar döneminde de devam ettiğini belirtiyor. Fakat haraç karşılığı “hoşgörü” siyasetinin bu yabancılaşmanın yoğunluğu üzerindeki etkisine değinmiyor.

Arapların fethinden sonra Mısır’a Mekke’deki halife tarafından atanan vali (İskenderiye’deki baş vali) güvenlik, adalet ve hazineden sorumlu üç büyük memuru belirliyordu. Yeni Mısır Valisi Amr, geliştirdiği sulama projeleriyle ülkeyi Arapların tahıl ambarı haline getirdi. Amr’ın iyi yönetimi sayesinde Mısırlılarla Araplar arasında süren ‘balayı’, Halife Ömer’den sonra başa geçen Osman’ın atadığı Abdullah’la birlikte sona erdi. Abdullah dönemi Mısır’da iki yüz yıl boyunca sürecek derin bir istikrarsızlığın başlangıcı olacaktı.

Emevilerin Mısır’ı Araplaştırma siyaseti ülkedeki Hıristiyanların etkinliğini sonlandırıp Kıptileri azınlık haline getirdi. Yazar, Abbasiler döneminde alınan yasadışı vergilerin ve Bağdat’taki Türk oligarşisinin kendilerine mülk olarak verilen Mısır topraklarını veriliş amacına uygun olarak –kişisel mülk olarak- yönetmelerinin halk ve yönetenler arasındaki yabancılaşmaya katkıda bulunduğunu ileri sürüyor. Bu yabancılaşmanın Ahmed ibn Tolun’un Mısır’ı Araplardan fiili olarak bağımsızlaştırmaya çalışan ve ticareti artıran politikalarıyla bir nebze olsun azaltıldığı da düşünülebilir. Türk valilerden sonra gelen Ihşidiler Hanedanlığı da Mısır’ı istikrarsızlaştırmaktan kurtaramadı. Kentlerde oturanların nasiplendiği ticaret patlaması kırsala yansımadı (Marsot, 2007:11). Her ne kadar kitabın dışında kalsa da, bu noktadan hareketle Mısır’daki toplumsal katmanlar üzerine sınıfsal okumalar yapılarak kent ve kır arasındaki eşitsizlikler incelenebilir.

Fatımiler 969 yılında Mısır’a girdi. Mısırlıların Şii Fatımilerin yönetimini kabullenmeleri kendilerini yönetenlere karşı yabancılaşmalarının hangi koşullarda gerçekleştiğine dair ipuçları veriyor. Her ne kadar yazar Araplara ve Fatımilere karşı takınılan tutuma ilişkin analizlerinde çelişkiye düşse de ekonomik sebeplerin iktidarı kabullenme bağlamında dinsel ve dilsel sebeplerden daha önde geldiği sonucuna ulaşabiliriz. Arapların yönetiminde yönetenlerle Mısırlılar arasındaki yabancılaşma etnik ve dinsel farklılıklar üzerinden açıklansa da Fatımiler’’le Mısırlılar’ın bu temeldeki farklılıkları yabancılaşma yaratmıyor. Kitapta dikkat çeken noktalardan birisi de Nasır-ı Hüsrev adlı bir seyyahın anılarından yola çıkarak Fatımilerin son dönemindeki Mısır kentleri hakkında bilgiler vermesi.

Selahaddin Eyyubi’nin Haçlılara üstünlük sağlaması Fatımilerin iç karışıklıklarıyla birleşince, Mısır’ın yeni hükümdarları da ortaya çıkmış oldu. Eyyubiler de klasik anlatılardan hareketle parlak bir dönemin ardından iktidar mücadeleleri yüzünden yerlerini Memlüklere bıraktılar. Yazar, Fatımilerin son dönemini anlatırken, Haçlı Seferlerinin etkilerine ve vezirlerin kendi aralarındaki iktidar mücadelelerine odaklanıp Mısır halkını unutmuş görünüyor. Bu unutkanlık aslında kitabın ilk bölümüne hakim olan bir durum. Mısır tarihi Mısırlıları hesaba katmadan “yönetenlerin arasındaki bir düello” gibi anlatılıyor.

Köleler, hükümdarlar ve komutanlar arasında bir Memlükler anlatısı (1250-1516)

Marsot’un Moğolların yenilgiye uğratarak iktidarlarını sağlamlaştıran Memlüklerin, ekonomik ve askeri faaliyetlerinden yola çıkarak, toplumsal yapılarını anlattığı bölüm kayda değer. Fakat Memlük Hükümdarı Baybars anlatılarına hakim olan aşkın dil, okuyucuda bir masal kitabı okuduğu izlenimi yaratabilir. Zira Baybars kitapta uzun boylu, tek gözü kataraktlı, mavi gözlü bir olarak karşımıza çıkıyor (Marsot, 2007:29).

Memlük hükümdarlarının yaptırdıkları eserlerden ve halka sunulan hizmetlerin niteliğinden detaylı bir şekilde bahseden kitap, ilk bölümde bahsettiği Mısırlı kimliğine bu bölümde hiç değinmiyor. Anlatı, ordudaki Memlük köleler, hükümdarlar ve komutanlar arasında çizilen bir düzlemde beliriyor. Yine de, bugünkü Mısır’da varlığını sürdüren belli başlı mimari eserlerin ne zaman ve hangi koşullar altında yapıldığını anlatması açısından bu bölüm önemli. Ayrıca, veba salgınlarının ve doğal afetlerin Memlük ekonomisine etkileri de bu bölümden öğreneceklerimizden. Örneğin Memlüklerin başarısız ekonomi politikası 15. yy.’da Mısırlıların enflasyonla tanışmalarına neden olur (Marsot, 2007: 33). Yazar, bedevilerle fellahlar (köylüler) arasındaki çekişmelere kısaca değinerek meraklı okuyucuya okumalarını derinleştirebileceği bir güzergâh sunuyor.

Osmanlı’nın Mısır serüveni

Marsot, Mısır-Osmanlı ilişkisini yönetenle yönetilen arasındaki yabancılaşma üzerinden tarif edebilmek için Osmanlıların Mısırlılardan dilsel ve etnik açıdan farklı olmalarına vurgu yapıyor. Fakat bu vurgunun, farklı her özelliğin yöneten-yönetilen arasında bir yabancılaşmayı doğuracağı gibi kolaycı ve yüzeysel bir çıkarıma yol açabileceğini de akılda tutmalıyız.

Osmanlılar Mısır’da yeni bir idari yapılanma kursalar da imparatorluğu sarmaya başlayan ekonomik bunalım etkisini Mısır’da da gösterdi. Vali ile askerler arasındaki gerilim, yerini isyanlara bıraktı. Yazarın ülkedeki kilit görevlerin Osmanlılardan ziyade Memlüklerin elinde olduğuna işaret eden açıklamaları dikkate değer. Bu durumun İstanbul’dan atanan valinin gücünü kırdığı açık. Marsot, bu bölümde ağırlıklı olarak Osmanlı’nın gönderdiği görevliler ile Mısır’daki Memlükler arasındaki çekişmeleri ve ekonomik gelişmelerin bu çekişmeleri nasıl şekillendirdiğini anlatıyor.

Marsot, Sanayi Devrimi’yle birlikte değişen Avrupa’nın ticari taleplerinin Mısır ekonomisi ve sosyal hayatı üzerindeki etkilerine de ışık tutuyor. Dokumanın yerini pamuk, pirinç ve şekerin aldığı bir ihracat ekonomisi 18. yy. Mısır siyasi hayatının da belirleyicisi haline geliyor (Marsot, 2007: 46-47).

Fakat yazarın da sıklıkla belirttiği gibi, Nil taşkınları ve salgın hastalıklar Mısır’daki kartları her zaman yeniden dağıtmıştı. Ülkeyi 1798’de Napolyon’un işgaline açan da böylesi bir altüst oluş ve değişim için uygun zeminin ortaya çıkmasından başka bir şey değildi. Fransız işgali, bunun sona erip Osmanlıların tekrar hakimiyeti eline alma çabaları ve yerel halkın Memlüklere karşı duyduğu hoşnutsuzluk, Mehmed Ali isimli bir askere (Kavalalı Mehmed Ali Paşa) halk ayaklanmasını andırır bir destekle beraber Mısır valiliği yolunu açtı.

Mehmed Ali’nin yönetimi ve Mısır’da devletin temelleri

“Mısır Mısırlılarındır!”

Marsot bu bölüme, Mehmed Ali’nin devlet mekanizmasını oluşturmasına giden yolun sanayileşmeyle atıldığına vurgu yaparak başlıyor, askeri sanayinin gelişimine değiniyor. Bu bölümdeki ilginç ayrıntılardan birisi şudur: Mehmed Ali’nin görevlendirdiği Napolyon’un dağıtılan ordusundaki Fransız subaylar, Mısırlı köylüleri (fellah) orduya aldılar, orduyu modernleştirdiler ve laik nitelikteki bir eğitiminin itici gücü haline getirdiler. Sanayileşme ve eğitim sistemindeki değişimler toprak mülkiyetini de yeni seçkinler lehine etkiledi. Fakat ülkedeki sanayileşme ve değişim, işgücü sıkıntısını artırdı (Marsot, 2007: 59).

Yazarın Mehmed Ali ile oğlu İbrahim arasındaki farklara değinmesi de kitapta öne çıkan bir başka nokta. Marsot, Mehmed Ali’yi devletin temellerini atan, oğlu İbrahim’i ise devletin kimliğini Mısırlılar lehine değiştiren figürler olarak anlatıyor.

Giderek güçlenen Mısır, Osmanlı’nın doğudaki topraklarına doğru ilerledi ve Bilad-ı Şam’ı alarak İstanbul’a yöneldi. Mısır’ın ekonomik yayılmasından rahatsız olan İngiltere, İbrahim’e karşı 1838’de Baltalimanı Antlaşması’nı imzalayarak Osmanlıların yanında yer aldı. İngilizler bu antlaşmayla Osmanlılar’ın Mehmed Ali’nin ekonomik gücünü yıkacağına ve ordusunu zayıflatacağına inanmalarını sağladılar. Oysa antlaşma yerli tüccarlara ağır bir darbe vurarak İngiliz tüccarların çıkarınaydı. Yazar bu antlaşmanın Mısır’ın sanayileşme denemesini bir yüzyıllığına askıya aldığını ileri sürüyor.

Marsot, Mehmed Ali ve oğlu İbrahim’in ölümlerinden sonra Mısır’daki en önemli gelişmeyi Süveyş Kanalı’nın açılması olarak bizlere anlatıyor. Fakat Süveyş Kanalı’nın açılmasını takip eden yıllarda Avrupalı devletlerin Mısır ekonomisi üzerinde artan kontrolü ve Mısırlıların, özellikle fellahın, fakirleşmesi ülkedeki muhalefet gruplarının ortaya çıkışına zemin hazırladı. Bu gruplardan en etkili olanı Albay Urabi’nin grubuydu. Öyle ki, Mısır Hükümdarı (Hıdiv), Urabi’yi safdışı bırakmak için İngilizlerin Mısır kıyılarını bombalamasını istedi. Urabi safdışı kaldı ama ülkede 1954’e kadar sürecek olan İngiliz işgali de başlamış oldu.

İngiliz işgaline karşı tepkiler de 19. yy.’ın sonlarına doğru yükselmeye başladı. Mısır milliyetçiliğinin güç verdiği eylemler, yazarın da isabetle belirttiği gibi, günümüz Mısır’ındaki grevlerin ve gösterilerin temelini oluşturmaktadır. Fellahın da sesini yükseltmesi 20. yy.’a girildiğinde çanların İngiliz işgalciler için çaldığını kanıtlayan bir başka unsurdu. Bağımsızlığın kapılarını zorlayan Mısırlılar Wilson’un Ondört İlkesi’ni açıklamasıyla yeni bir koçbaşına kavuştular ve işgal kapısını tam olarak yıkamadılarsa da, yazarın deyimiyle, 1922’den 1952’ye kadar sürecek olan liberal bir deneyimin perdelerini araladılar.

Liberal deneyim veyahut bir komedi

“Liberallerin cennetindense Vefd’in cehennemi yeğdir.”

Kral Fuad’ın otoritesini güçlendiren yeni bir anayasanın yapılmasıyla başlayan liberal deneyimin ilk seçim galibi fellahın desteğiyle oyların çoğunu alan Vefd partisi ve onun lideri Saad Zağlul’du. Zağlul’un başbakanlığı Mısırlılardan oluşan seçkin bir sınıfı da işbaşına getirdi (Marsot, 2007: 84). Fakat Zağlul’un çabaları İngilizlerin devam etmekte olan gücünü kıramadığı gibi, liberal deneyimin -Kral Fuad’ın deyimiyle- bir komediye dönüşmesini de engelleyemedi. Sadece pamuk ticaretine dayanan monokültürist bir ekonomi, Mısırlı toprak sahiplerine ve İngiliz tüccarların çıkarlarına hizmet etti. Bu durum köylülerin desteklediği Vefd Partisi’nin ülkenin ana muhalefet gücü olarak sivrilmesini beraberinde getirse de Vefd, Mısırlıların beklentilerini karşılayamadı. Bu da Vefd’den farklı olarak insanları köklerine dönmeye çağıran yeni bir muhalefet hareketinin doğmasına yol açtı: Müslüman Kardeşler.

1930’larda sanayileşme çabalarıyla ortaya çıkan yeni elitler ve İngiliz pamuk ticaretine bağlı zengin toprk sahipleri birbirlerine yaklaşırken işçilerin ve köylülerin lehine çıkarılan yasalar azaldı. Entelektüller ve öğrenciler de toplumun yoksul kesimlerinden yana tavır alarak İngiliz işgalini hedef almaya başladı. Yazar, bu dönemde kadınların toplumsal hayata katılmalarını hayranlıkla anlatır.

1936’da, olası İkinci Dünya Savaşı’nın geriliminden uzak durmak adına, İngiltere ile ittifak anlaşması imzalandı. Bu anlaşmanın bir ürünü olan askeri akademinin orta ve alt sınıflardan çocuklara kapılarını açması, Mısır’ın en ünlü askerinin, Cemal Abdülnasır’ın (Nasır) yetişmesini sağlayacaktı. İkinci Dünya Savaşı’nda zarar görmeye başlayan Mısırlılar, özellikle Müslüman Kardeşler, faturayı ülkelerindeki İngiliz varlığına ve Batılı yaşam tarzına kestiler.

Ayrıca Filistin topraklarında giderek artan Siyonist işgal de Mısırlılar’ın siyasi gündeminde yer kaplanaya başlamıştı. Kitapta Filistin’deki savaş Mısır’daki iç siyasetin doğasını anlatan bir olay olarak sunuluyor (Marsot,2007:104). Monarşinin savurganlığı ve beceriksizliği krala tepki duyan yeni bir subaylar sınıfını doğurdu. 1950’lerden günümüze kadar Mısır siyasetini belirleyecek olan sınıf tarih sahnesine çıkmıştı.

Nasır yılları (1952-1970)

Marsot, Nasır’ın firavunlardan bu yana Mısır’ı yöneten ilk Mısırlı olduğunu yazar. Nasır’ın başını çektiği Hür Subaylar’ın birçoğu askeri akademide beraber okumuş orta ve alt sınıflara mensup askerlerdi. Nasır ve ekibi 1953’te cumhurbaşkanı seçilen General Necib’i bertaraf edip yönetimi üstlendiler ve o zamana kadar desteğini aldıkları Müslüman Kardeşler’i pasifize ettiler.

Nasır, Soğuk Savaş’ın kamplarına girmeyi reddederek Bağlantısızlar Hareketi’nin başını çekti. Bu ona Ortadoğu’daki liderliği açan bir hamle olacaktı. Nasır’a göre, Üçüncü Dünya’nın sözcülüğü, Soğuk Savaş’ın yıpratıcı etkisine kıyasla, güvenli bir politikaydı.

Yazar, Nasır’ın Batı’nın (özellikle Amerika’nın) Mısır’daki baraj projesine verdiği desteği çekmesi nedeniye Süveyş Kanalı’nı devletleştirmek zorunda kaldığını ileri sürüyor. Kanal’daki çıkarlarını korumak için İsrail’in desteğini de alarak Mısır’a savaş açan İngiltere ve Fransa, istediklerine ulaşamadan savaşı sonuçlandırdıklarında arkalarında Ortadoğu’daki karizmasını perçinleyerek bir halk kahramanına dönüşen Nasır’ı ve milliyetçilik dalgasının doruğa çıktığı Mısır’ı bırakmışlardı. Karizmasını Suriye ve Yemen’in katıldığı Birleşik Arap Cumhuriyeti’nin liderliğine tahvil etmek isteyen Nasır’ın çabaları başarısız olacak ve üçlü ortaklık bozulacaktı.

1960’lara sanayileşme politikasıyla giren Mısır’da 60’ların ortasında gelindiğinde rüzgâr tersine dönmüştü. Ekonomik sıkıntılar Nasır’ı zorlamaya başlamış ve oluşan güvensizlik ortamı muhaliflerini izlemek için ülkede bugün de etkinliğini sürdüren istihbarat aygıtı muhaberatı kurmaya itmişti.

1967’de İsrail’e karşı savaşı onur kırıcı bir şekilde kaybeden Nasır’ın karizması sarsıldı. Nasır dengeleri tekrar kurabilmek için Sovyetlere yaklaştı. 1970’te kalp krizi geçirip öldüğünde Ortadoğu halkları Nasır’ı bütün başarısızlıklarına rağmen Batı’ya kafa tutan ve Mısır’ı Arap dünyasının lideri yapan tarihi bir şahsiyet olarak uğurladılar.

Sedat kapıları açıyor

Nasır’dan sonra başa gelen Enver Sedat 1973’te Suriye ve Ürdün’le birlikte İsrail’e savaş açtı. Savaşın ilk günlerinde kazanılan başarılar, İsrail’in yenilmezlik unvanını ortadan kaldırdı (Marsot, 2007:132). Yazar, Sedat’ı, “savaşı izleyen yıllarda Nasır döneminde kaybedilen Sina’yı alma siyaseti izleyen bir lider” olarak tasvir ediyor. Sedat’ın devletçi politikalardan kapitalizme kayışı da bu bölümde anlatılıyor. Açık kapı (infitah) politikası, yazara göre, Mısırlı memurların büyük kısmını sıkıntıya soktu.

Sedat döneminin kırılma noktası 1978’de İsrail’le imzalanan Camp David Antlaşması. Mısır bu antlaşmayla Sina’yı alsa da Arap Birliği’nden uzaklaştı. Camp David sadece bölgede değil Mısır’da da tepkilere neden oldu. Hız kazanan Batılılaşma politikalarına karşı tepkilerini sertleştiren İslami örgütler, Camp David’in intikamını bir askeri tören sırasında Sedat’ı öldürerek aldılar.

1981’de Sedat’tan sonra başa geçen Hüsnü Mübarek, geride kalan otuz yıl boyunca Mısır’ı demir yumrukla yönetti. Muhalifleri susturmak için güvenlik aygıtını kullanmaktan çekinmedi. Bu da rejime tepkili İslamcıların radikalleşmesini tetikledi. Sınıflar arasındaki eşitsizliklerin derinleşmesi de alternatif bir yönetim modeli öneren İslamcılara verilen desteği artırdı. Yazarın Sedat’a ve Mübarek’e muhalif olan akımları anlatırken Müslüman Kardeşler’e vurgu yapmaması önemli bir eksiklik olarak değerlendirilebilir.

Günümüzde Mısır, 2011 sonbaharında yapılacak seçime hazırlanan Mübarek ailesi ile muhaliflerin arasındaki gerilime teslim olma durumundaki bir ülke. Marsot’un kitabı okuyucuya bu gerilimin arka planını göstermesi açısından önemli. Kitap her ne kadar bir bibliyografya içermese de seçilmiş kaynakça sunuyor.

Not: Bu yazıyı yazdıktan yaklaşık 1 ay sonra Mübarek bir halk ayaklanmasıyla devrildi.

Kardeşimizi öldürenleri akladıkça elinizdeki kan koyulaşıyor!

2011-05-10T10:34:00.002+03:00

Hrant’ı Anarken: Pasajlar, “Bilenler” ve Yıldızlar

2011-05-09T21:49:00.004+03:00

Bu yazıyı Ocak 2011'de yazmış ve yayımlanması için doğudan dergisi'ne göndermiştim. Derginin gelecek sayısında yayımlanacak bu yazımı bizimle adeta dalga geçercesine, Hrant Dink cinayetinde ihmali olanların hatalı müfettiş raporları göz önünde bulundurularak verilen yargı kararlarıyla görevlerine dönmeye başlamaları üzerine blogumda yayımlamaya karar verdim. Artık Yeter!

Kıvanç Özcan

Bazı Anadolu kentlerinde sadece ‘bilenler’in uğradığı pasajlar vardır. O pasajlarda da yine ‘bilenler’in uğradığı çay ocakları olur. Şehirlerin çarpıklığına elveren devasa işhanlarının altına sığınan bu ocakları, sigaraya erken başlamış çıraklar, sabahları uykulu gözlerle, büyük demir panjurları gıcırtıyla kaldırarak açarlar ve ‘bilenleri’ beklemeye başlarlar. Çok geçmeden, ‘bilenler’, uzak istasyonların sesini taşıyan eski radyoları dinlemek ve sigara dumanlarına takılıp zamanı seyretmek için pasajdaki sararmış plastik sandalyelere sıralanırlar.

15 Ocak’ta İzmir’deki Fransız Kültür Merkezi’ndeki etkinlikten tesadüfen haberdar oluşum ve merkezin duvarlarını kaplayan muhtelif etkinliklerin içerisinde benim katıldığım anma etkinliğine dair hiçbir duyurunun yer almaması hatta bu koca şehirin bütün duvarlarının bu anma toplantısına sessiz kalışı üzerine kafa yorduğumda kendimi o pasajdaki sararmış plastik sandalyelerden birinin üzerinde zamanı seyrederken buldum. Sahnede konuşan adamı dinleyen diğer ‘bilenler’in yüzlerinde karanlık pasajlardaki çay ocaklarına yakıştıramadığım, güvercin tedirginliğinden devşirilmiş bir hüznü, öfkeyi ve umudu okudum.

Konuşmacılardan Hayko Bağdat, usulüne göre gömülmemiş yüzbinlerce Ermeni kardeşimizi bu toprakların âdetine göre gömme görevinin vicdan sahibi Türkiyelilere ait olduğunu söyledikten sonra ekledi: “Bu kardeşlerimizin üzerine son toprağı atıp bir fatiha okuduğumuzda dünyanın bütün topraklarından amin sesleri yükselecek.” Diğer konuşmacı Kemal Gökhan, devletin Hrant Dink cinayetini soruşturamayışını anlatırken egemenlerin tutumunun bir hukuk komedisi olduğuna dikkat çekti. Gökhan, adalet taleplerimize devlet katlarından gelen tepkileri üç kelimeyle özetledi: “Bizimle dalga geçiyorlar!”

Konuşmalar devam ederken sık sık duyduğumuz kolektif irade, zihniyet yapısı ve resmi ideoloji üzerine düşündüm. Hayatımızı belki de en çok etkileyen bu kavramları somutlaştırıp onlara sorular soramaz mıydım?

Halep güneşi yüzümü yakarken sarı kesme taş binaların sıralandığı dar sokaklardan geçip Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı El-Jideyde mahallesine giriyorum. Suriye’nin en güzel restoranlarından olan Matam Sisi’ye doğru ilerlerken, restoranın yan tarafındaki gümüş dükkanına takılıyor gözlerim. Yaklaşık on dakika sonra Harout’la birlikte dükkanın önünde çayımı yudumlarken buluyorum kendimi. Akıcı Türkçesiyle, acı acı gülümseyerek konuşan bu genç adamın İstanbul sokaklarına ne kadar yakıştığını düşünüyorum. Der Zor çöllerindeki kiliseden ve oradaki anma törenlerinden konuşurken Harout aylardır içimde soğuk bir demir gibi gezinen soruyu soruyor: “Benim seninle hiçbir sorunum yok. Ama sen de bana söyle kardeşim, benim burada ne işim var?”

“Böceklerden ve kelebeklerden korkup pencereleri niye kapatıyorlar?” diye soruyor Francoise. “Zaten bütün kış böcekler ve kelebekler olmayacaklar.” Haklısın, der gibi gülümseyerek bakıyorum Norveçli arkadaşımın yüzüne. Yapmakta olduğu bir ödevi üzerine konuşmaya devam ediyoruz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) Norveç’le ilgili davaların olduğu sayfayı açtığında ben de ülkem hakkında açılan davalara bakmak istiyorum. Gözlerimin önüne sayfalarca uzanan bir utanç dosyası açılıveriyor. “Farklılıklarımızdan korkup neden insanlığın kapılarını kapatıyorlar?” diye soruyorum Francoise’ya. Zaten farklılıklarımız olmazsa insanlığımız da olmayacak.

Evet... Arkadaşımı ensesinden vurarak öldüren kollektif irade, zihniyet yapısı ya da resmi ideoloji! Sen kanlı canlı bir insan olaydın sana iki soru sorardım: “Halepli arkadaşım Harout’un gözlerindeki acıya bakabilir miydin? Farklı oldukları için, senin benzetmek istediğin o cehenneme ait olmayı reddettikleri için yok ettiğin insanlarla birlikte bu topraklardan hukuk, vicdan ve insanlık da göçüp gidiyor, utanıyor musun şimdi?”

Adaletin olmadığı Türkiye denilen bu okyanusta yırtık yelken bezleriyle karaya varmaya çalışan biz ‘bilenler’ hala Halaskargazi’deki o tozlu kaldırımda yatan arkadaşımızı anmak için 19 Ocak’ta buluşmak üzere birbirimizden ayrılıp şehrin sokaklarına dağıldık.

19 Ocak’ta akşamüstü saatlerinde Konak Meydanı’ndan geçenler, yüzlerce insanın 4 yıldır “yüzleri olmayan” vicdansızlara karşı yükselttikleri “adalet istiyoruz!” çığlıklarını duydular. Yüzlerce farklı yüz, tek bir bayrağın yani “vicdan”ın arkasında yürürken, körfezin üzerinde “bilenler”e göz kırpan yıldızlar eminim aşağıdan yükselen türküye eşlik etmişlerdir: “gaynel es gat gı nımanis/ patsvel es vart gı nımanis” (beyazsın süt gibi/ açılmış bir güle benziyorsun). Başımı kaldırıp gökyüzüne baktığımda hemen bildim:

O yıldızlardan birisi Hrant’tı…

Son olarak, biz ‘bilenler’ kentin sokaklarına dağılmadan önce söylemek isteriz ki: Ey, her “Hrant” deyişimize, “vicdan” deyişimize, “adalet istiyoruz” deyişimize burun kıvıran, kanı kanla yarıştırıp “ee, o zaman şunu da bunu da anın” diye bize görev vermeye çalışan küflü demokratlar! Saf vicdandan mürekkep sesimizden ve adalet talebimizden ne kadar rahatsız oluyorsanız ve korkuyorsanız, ellerinizdeki kan da o kadar fazla.

Temelini faşizmle attığınız, sıvasını ırkçılıkla çaktığınız evlerinizde ellerinizin kanını nasıl yıkayacaksınız, bilmiyoruz ama bildiğimiz tek bir şey var: Yarattığınız cehennemi vicdanımızla yıkayıp yeni bir ülke kuracağız: Hrant’ın ülkesini...

en route to downtown

2011-05-07T01:00:00.002+03:00

yalnızlığım ve tren peşpeşe
uykulu, flu ve gri bir teslimiyet gecede

yalnızlığım önde tren arkada
iki rayda dörtnala
tren yalnızlığıma yetişiyor
şehir ışıklarından
yalnızlığımın gözleri kamaşıyor

onu kalbimin kancasına asıyorum
eve sürüklüyorum
kapıya bağlıyorum

yatağımda derin bir çukur
dünden, foça'dan, martılardan
motorumun arkasında uçuşan saçlarından

yalnızlığım kapıda ağlıyor
çukur ne kalabalık
çocuklar oynuyor

Kıvanç (16 Nisan - 7 Mayıs, İzmir)

bU bİr EyLeM çAğRıSıDıR!

2011-05-06T22:35:00.003+03:00

bU bİr EyLeM çAğRıSıDıR!

Şifreleriyle, bıyıklarıyla, filtreleriyle, yasaklarıyla üzerimize geliyorlar. Korkuttukları basının yazamadıklarını yazmamızdan korkuyorlar. Kimsenin görmesini istemediklerini görmemizden korkuyorlar. Kral çıplak diye ortalığa çıkmamızdan korkuyorlar. Dokunanı yakıyorlar.

Yanacağız. Biliyoruz. Korkmuyoruz. İmzamızı buraya atıp 15 Mayıs'ta sokağa çıkıyoruz.

2011-05-01T02:41:00.000+03:00

eski nisan'dan isli mayıs'a

2011-04-24T23:42:00.003+03:00

nisan yağmurlarının tülünü aralayıp
eski can evine girdiğinde
büyümüş görünebilirim gözüne
üzülme

zamanın yüzdüğü derimde
isli denizli, akşamlar ve asma dalları
çocukluğumuzdan bir şiir çiziği
yüzümde asılı olmalı

eski hamamlar ve taslardan
sevinçli izler yoksa baktığın yerlerde
is rengi evlerde, akşam inen ellerimde
ve dallarına şiir asmıyorsam
asma dallarının
üzülme

mayıs yağmurlarının tül perdesinde
eski zamanlar, akşamlar ve isli evler
hâlâ ellerimde.

Kıvanç

(25 Nisan, İzmir)

dumansız odada zaman

2011-04-23T00:58:00.004+03:00

bütün saatlerin senin yüzünde bir yeri var
sabah güneşi alnında doğar
burnunda akşamüstü çayları
dudakların gecenin uçbeyi
günün dumanını üfleyen

lamba söner,
dumansız oda
bir fırtınaya tekabül eder
gece karanlığına düşer alaz
dumansız odaya panayır iner
eteklerinde yine mai uçurtmalar

uçurtmalara vurgun bir çocuktan yüzüne
açık bir mektup var.

Kıvanç

(23 Nisan, İzmir)

kurtuluşa doğru

2011-04-18T22:25:00.002+03:00

Aşağıdaki fotoğrafları geçtiğimiz hafta Foça'da çektim. Güneş benim için kurtuluşu simgeler. Bu fotoğraflara bakarken kurtuluşu ve özgürlüğü düşünüyorum, tıpkı onları çekerken düşündüğüm gibi.

Bugün okuduğum haberlerin birisinde iett otobüs şoförlerinden birisinin belediye otobüsünde birbirlerine sarılan çiftleri hepimizin vergileriyle alınan otobüsten hakaret ederek indirdiğini okudum. Gün içinde Bedri Baykam'ın bıçaklandıktan sonraki görüntülerine baktım. Bıçaklanan bir adamı hastaneye götürmemek için, arabasının içinde yol kenarında bekleyen bir adamın kapıları kilitleyerek uzaklaştığını gözümle gördüm. Akşama doğru ise YSK'nın 12 milletvekili adayının ve bir siyasi partinin seçimlere girmesini engellediği haberi geldi. Bütün bunlar bir gün içinde olup bitti.

Ne demiştim? Aşağıdaki fotoğraflar kurtuluşu ve özgürlüğü anlatıyor. Tekrar uzaklara gitmek istediğimi de...

2011-04-18T16:32:00.002+03:00

tereddüt

2011-04-09T19:35:00.003+03:00

bu tereddütte bir kan kokusu var
gelmeyen sabah, kafesli kabuslar var

herkes sayıkladığı yerde
aşk baygın bir arafta
bütün arabalar yeşilde
bütün anahtarlar kilitlerde
öl-dü-ler!

ışıklar, resimler ve sular çekildi
kanlı kelimeler tükürüyorum
şiir yazıyorsun diyorlar
çekilen suların sırtındaki
kırmızı lekeleri(mi) görmüyorlar

sesinde bir tereddüt var
sesin derindir, denizdir, uçsuzdur

çekilen suların sırtına
kavanozlar yüklüyorum
kelime dolu kavanozlar
kırmızı
görmüyorlar

Kıvanç

(9 Nisan, İzmir)

deconstruction of kasım'da aşk başkadır!

2011-04-08T13:01:00.003+03:00

Nazlı'yı böyle çizdim:

Nazlı da beni böyle çizmiş:

Bir de böyle bir fotoğrafımız var:

gençler özgür ve bilinçli olmalı / Psikiyatrist Dr. Sabri Yurdakul

2011-04-03T11:44:00.002+03:00

Çocuklarımızın özgür ve bilinçli olmaları onları bu yönde yetiştirip yetiştirmemize bağlıdır. Sorumluluk verdiğimiz, kendi başına karar verebilmelerine destek olduğumuz çocuklar özgür ve bilinçli olacaklardır. Sürekli onlar adına karar veriyor, verdikleri kararlara müdahale ediyor, daha da kötüsü verdikleri kararları sürekli eleştiriyor ve beğenmiyorsak özgür ve bilinçli olmaları mümkün olmayacaktır.

Özgürlük günümüzde fikir özgürlüğü olarak karşımıza çıkmakta özgür fikirler için özgür olmak gerekmektedir. Hata yapmasından korktuğumuz, kendi başına bırakamadığımız, sürekli yaşamına müdahale ettiğimiz çocuklarımız özgür olmayacak ve bilinçli kararlar veremeyecek hayatlarının kararlarını sürekli bize bırakacaklardır. Kendi başına sorumluluk almayacak çünkü bu sorumluluğun yükü altında ezileceklerdir.

Çocuklarımızın hata yapmalarına izin verdiğimiz oranda onların kişisel gelişimlerine katkıda bulunacak ve doğru kararlar alabilmelerine yardımcı olabileceğiz. Çok sevdiğim bir söz var “ küçük hatalar yapmayan insanlar büyük hatalar yapar” . Çocuklarımızın hata yapmasından korkmamalıyız. Önemli olan hatalardan ders alabilmektir. Hatalardan ders alabilen insanlar deneme cesaretine sahip olacak ve bu deneme cesaretide onları özgürleştirecektir. Ancak özgür düşünceli bir insan kendi başına kararlar alıp o kararları uygulayabilir. Onlar çocuk doğru kararlar vermeyebilir diye düşünebiliriz. Eğer çocukluğun küçük yaşlarından itibaren onları kendi kararlarını kendileri verebilmeleri için cesaretlendiriyor ve verdikleri kararları destekliyorsak karar vermekten ve sorumluluk almaktan korkmayacaklardır. Bu ise ayaklarının üzerinde sağlam durabilmelerini, verdikleri kararların arkasında olmalarını sağlayacak özgür ve bilinçli bireyler haline gelmelerini sağlayacaktır. Bu şekilde davranmadığımızda kendi başına karar vermeyen, hiçbirşeyin sorumluluğunu almayan, başka insanların yanında çekingen, ürkek ve bir söz etmeyen hatta merhaba diyemeyen çocuklarımız olacaktır. Bu şekilde yetiştirdiğimiz çocuklarımız büyüyüp genç olduklarında hayatlarının sorumluluklarını almayacak, ders için zaman ayırmak yerine bilgisayarın, televizyonun başında saatlerini ve günlerini yitirecek bundan üzüntü duymayacaktır. Yaşamı hakkında bilinçli olmadığı için kaybettiklerini umursamayacaktır.

Özgürlük bedel ödemeden kazanılmayacaktır. Çocuklarımızın özgür ve bilinçli olmalarını istiyorsak onlara müdahale etmemeli, verdikleri kararları tartışmalı, doğru ve yanlışlarını göstermeli ve doğru bildikleri yolda gidebilmelerine destek olmalıyız. Ancak bu şekilde yaşamları boyunca mutlu ve kendi kararlarını kendi alabilen bireyler olmalarına yardımcı olacak ve belki de yaşamları için en önemli alışkanlığı kazandırmış olacağız.

kana-yan

2011-03-28T01:13:00.004+02:00

güneş güneye koşarken
gökyüzü gıyotin olur
mavi kanarım
yorgun cellat hafızam
dünyaya istemsiz bakarım

dikerek loş bayrakları
gölgemin burçlarına
çekilir güneş üstümden
gece kanar

deniz durur
dünya kanar
dudakların sahile yanaşır
liman yanar, kumsal yanar,

seninle halim budur!

Kıvanç

(Denizli, 27-28 Mart)

leylak uykusu ve dolunay kıskançlığı

2011-03-20T23:13:00.002+02:00

ben şimdi leylak rengi bir uykuya yatarım
omzunun kenarında gülümseyen beni
alır geceme asarım.

dolunay kıskançlığı, sokak sessizliği, tül perdenin raksı
dizkapaklarından bileklerine serin bir rüzgar olurum.

sabaha gemiler gider, ağlar çekilir, yüzün belirir
çöpçüler beni senden süpürür
leylak rengi bir güne başlarım

kasyun süzüşü, unutma çabası, ıslak tunalı, direniş marşı
yüzünü alır üstüme giyerim

Kıvanç

(Ankara, 20 Mart)

gamzeye açılan kazı

2011-03-11T02:17:00.004+02:00

Nazlı'ya...

yüzünü bir tapınak kazısında buldum
bozkırında ilk gençliğimin
ellerimdeki toza baktım
sonra ovalara, uzaklara
tozu yüzüme sürdüm

soluduğum havadaymış sesin
yüzün gördüğüm renklerde
resimlerde, apartman önlerinde
taşra kentlerinin solgun duvarlarında

bu kazıdan güneşe koşan bir kent çıkar
ellerinin serinliği, saçlarındaki kargaşa
dudaklarındaki dalgalar, güzelleştirdiğin günler

yeni bir hayat çıkar
var gücümle kazdığım bu topraktan
ovalara, uzaklara savrulur
ilk gençliğimden bugüne gelen
yolun olanca tozu!

yüzüm yüzüne çıkar
sürerim deli taylarımı
gamzelerine.

Kıvanç

(Toronto-İzmir-Denizli, 1-11 Mart)
(Kurgu Düşün Sanat-Edebiyat Dergisi Sayı: 8 Sayfa: 119)

denize yaslanan şiir

2011-02-24T09:14:00.003+02:00

Bu denizin
çimleri dalgalı
çitleri köpüklü
cam avlusunda
oturur sana bakarım
gemileri sağa yüzdürür
martıları sola uçurur
sana bakarım

biraz mavi biraz yeşil
akşamüstü derin ve narin
kızıl olursun
güzel olursun
bütün bunlar yetmez
denizin cam avlusuna oturursun
ışıkları kapatır
şehirleri susturur
sana bakarım

ne zaman bir şehir denize yaslansa
ellerim kanatlanır
ayakuçlarımdan gözlerime
oradan gözlerine bir nehir akar

bilirim
denize yaslanan şehirlerden
sana gidebileceğimi

denize yaslandıysa bir şehir
hayat kolay dünya güzel
cam avluya oturur
bakışırız...

Kıvanç (İzmir, 10-24 Şubat)

Nasıl Profesör Olunur? (2)

2011-02-21T14:33:00.001+02:00

Mesut Yeğen (Taraf, 21 Şubat 2011)

ODTÜ Sosyoloji Bölümüne 2006 senesinde yaptığım profesörlük başvurumun reddedilme hikayesini geçen hafta (Radikal İki’de) yazdım. 2008 yazında ODTÜ rektörü değişti. Bunun üzerine 2008 sonbaharında profesörlük için yeniden başvurdum. Sosyoloji Bölümü ve dekanlık başvurumu uygun bulup rektörlüğe gönderdi. Ancak rektörlük, önceki başvurumla ilgili davayı geri çekmediğim takdirde, yeni kadro ilan etmeyeceğini bölüm başkanına bildirdi. Cevaben, rektörlüğün davamı geri çekmem yolundaki talebinin hukuki dayanaktan yoksun olduğunu ve talebim olan kadro açılmadığı takdirde Sosyoloji Bölümünde açılacak ilk profesörlük kadrosuna başvuracağımı bölüm başkanına, dekana ve rektör Ahmet Acar’a bizzat söyledim. Nitekim, 2009 başında Sosyoloji Bölümünde bir profesörlük kadrosu açılması için yazışmalar başladı. Bunun üzerine bölüm başkanına, profesörlük kadrosu talebinde bulunduğumu, bölümün kadro talebi yaparken bu durumu göz önünde bulundurması gerektiğini hatırlattım. Ancak bölüm başkanı Kayhan Mutlu, yazılı olarak, rektörlüğün kendisine “2 aday var ama ben diğer adayı uygun gördüm” dediğini bildirdi ve talebimi reddetti.

Neticede, 2009 Haziranında Sosyoloji Bölümü için bir profesörlük kadrosu ilan edildi ve yasal hiçbir engel olmadığı için ben de başvurdum. Bu arada, bölüm başkanı Kayhan Mutlu emekli oldu ve fakat dekanlık takip eden altı ay boyunca Sosyoloji Bölüm başkanlığı için seçim sürecini bir türlü başlatmadı. Bu durum, ilan edilen profesörlük kadrosu için atanacak jürinin oluşturulmasında Sosyoloji Bölüm başkanlığını devreden çıkardı.

Buraya kadar olan biten ODTÜ yönetiminin mevzuat ve teamüle uymamak yolundaki kararlılığını gösteriyordu. Yasal hiç bir gerekçe olmadığı halde yeni kadro ilan edilmesi için önceki başvurumla ilgili yargı sürecini sonlandırmam istenmiş, bölüm başkanlığına açıkça diğer adayın tercih edildiği şeklinde görüş bildirilmiş ve nihayet Sosyoloji Bölüm başkanlığı seçimi yaptırılmayarak jüri oluşturulmasında bölümün dahil olmasının önüne geçilmişti. Bütün bu durum, neyin yaşanmakta olduğunu yeterince gösteriyordu.

İkinci Dava

Nihayet, rektörlük, 2009 Ekiminde jüri raporlarına atfen profesör olamayacağıma ikinci kez hükmetti. Bu ikinci kararı da yargıya götürdüm. Rektörlükçe mahkemeye sunulan evrak şunları gösteriyor. Başvuru dosyamı incelemek üzere kurulan jüri, önceki başvurumda olduğu gibi Sosyoloji Bölümü başkanlığının görüşü alınmadan oluşturulmuş. Rektörlükçe oluşturulan bu yeni jüride ikisi Boğaziçi, biri Sabancı, biri Bahçeşehir Üniversitesi, sonuncusu da ODTÜ’de görev yapan beş profesöre görev verilmiş.

Bu beş kişilik jüride yer bulan ilk dört üye, profesör olabilmek için gerekli şartları haiz olduğumu bildirmiş, bunlardan biri aynı kadro için başvuruda bulunan diğer adayla benim aramda seçim yapmayı uygun görmemiş, diğer üçü ise seçim durumunda oldukları için diğer adayın ilan edilen profesörlük kadrosuna atanmasını önermiştir. Jüride yer bulan beşinci profesör, ODTÜ Sosyoloji Bölümünden Sencer Ayata ise profesör olamayacağıma hükmetmiştir.

Beş Rapor, İki Kanaat

Dosyamı inceleyip profesörlüğü hak ettiğime hükmeden dört profesörün yazdığı raporlarla Sencer Ayata raporu arasındaki örtüşmezlikler kayda değer. İlk örtüşmezlik biçimsel: Profesörlüğü hak ettiğime hükmeden ilk dört rapor toplam 9 (dokuz) sayfa iken, profesörlüğü hak etmediğime hükmeden Sencer Ayata raporu tek başına 21 (yirmi bir) sayfa. Bu biçimsel örtüşmezlik içerik örtüşmezliğinin de habercisidir.

Profesörlüğü hak ettiğime hükmeden profesörlerin çalışmalarım hakkındaki bazı tespit ve kanaatleri şöyle: “1999′da yayınlanan kitabı, konuya yeni bir kuramsal bakış acısı getirmesi nedeniyle, bir klasik eser vasfını kazanmıştır”; Devlet Söyleminde Kürt Sorunu başlıklı kitabı sadece Kürt sorunu konusunda değil, aynı zamanda kavramsal-yöntemsel açıdan çok önemli bir katkı olarak nitelendirilmelidir”; “iki İngilizce makalesi Türkiye’de belli başlı üniversitelerde verilen bütün siyaset sosyolojisi derslerinde temel okuma listelerinde yer almaktadır”; “the Turkish State Discourse and the Exclusion of Kurdish Identity” başlıklı makalenin Türkiye’de kurt sorununa getirdiği orijinal teorik bakış açısı son on yıl içinde Kürt çalışmalarının istikametini belirlemiştir”; “çalışmaları Türkiye’de Kürt sorunu dendiğinde ilk akla gelen, en önemli ve temel referansları oluşturmaktadır”; “üst düzeyde bilime katkı yapabilecek donanıma sahip bir bilim insanı[dır]”; “Kürt sorununun Türkiye’de sosyal bilimler ışığı altında tartışılmasına önemli katkılarda bulunan saygın bir entelektüeldir”; “yayımladığı bilimsel makale ve kitaplar siyaset sosyolojisi alanında önemli katkılardır”; “Kürt sorunu etrafındaki çalışmaları iyi araştırılmış, derinliğine düşünülmüş katkılardır”; “[çalışmaları] akademik literatür için önemli bir kaynak oluşturmuş, ayrıca üniversite dışı okuyucular için de anlaşılabilir fakat sorumlu ve sofistike bir perspektif geliştirmiştir”.

Burada tekrarlamaktan mahcubiyet duyduğum bu tespit ve kanaatlere karşı profesörlüğü hak etmediğime hükmeden 21 sayfalık Sencer Ayata raporu ise
husumet ve karalamalarla bezelidir. Yayınlarımın büyük kısmının doktora tezimin tekrarından ibaret olduğunu iddia eden Ayata, çalışmalarımın “nicelik bakımından son derece yetersiz, nitelik bakımından zayıf, normatif” eserler olduğunu iddia etmektedir. Ayata raporuna göre, Kürt meselesi üzerine yazdığım metinlerde görülen ve ikinci kitabımın önsözünde bizzat belirttiğim tekrarlar durumu, doktora tezi sonrasında yeni bir şey yazmamış olduğumu göstermektedir.

Bu tespitleri Ayata’nın yayınlarımı belirli bir kasıtla okuduğunu göstermektedir. Kürt meselesi üzerine yazdıklarım doğru düzgün okunursa, doktoradan doçentliğe kadar yazdıklarımın devletin Kürt meselesini 1980’e kadar nasıl algıladığına, doçentlik sonrası yayınlarımın ise bu algının 1980 sonrası biçimlerine ve Kürt meselesinin sadece devlet değil milliyetçilikler, sol ve sıradan yurttaşlar tarafından nasıl algılandığına odaklandığı görülür. Keza, doğru düzgün bir okuma yapılırsa, British Council ve Türkiye Bilimler Akademisinden aldığım burslarla 2002 yılında İngiltere’de yaptığım araştırmaların ardından, esas olarak Cumhuriyet dönemince takip edilen yurttaşlık siyasetiyle uğraştığım ve bu alanda yayınlar yaptığım görülür.

Sencer Ayata, bu türden bir doğru düzgün okuma yapmak yerine, şahsıma karşı geliştirmiş olduğu husumetin çekiciliğine kapılmayı tercih etmiş görünüyor. Öyle ki, hakemli, saygın dergilerde yapmış olduğum ve hem yurt içinde hem de yurt dışında pek çok üniversitede okutulan yayınlarım Ayata’nın nazarında, “sosyolojik hiçbir özelliği olmayan”, “kitap eleştirisi mahiyetinde” yayınlar olabilmiştir.

Bu 21 sayfalık rapora benzer uzunlukta bir karşı-raporla cevap vermeyi başka bir zamana ve zemine bırakıp şunu söylemekle yetineyim. Önceki yazımda Ayşe Ayata ve Feride Acar raporlarına verdiğim cevaplar Sencer Ayata raporu için de aynen geçerlidir. Aslında, Sencer Ayata’yla aynı jüride yer almış olan diğer dört profesörün çalışmalarım hakkındaki tespit ve kanaatleri Ayata raporuna karşı kendiliğinden bir cevap oluşturuyor sanırım.

Olan Biten

2009 başvurumun reddediliş hikayesi de böyle. Hikayenin hem idari hem de akademik veçhesi skandallarla dolu. İdari veçhedeki skandalları bir kez daha sıralamak isterim. ODTÜ idaresi, yasal hiçbir engel olmamasına rağmen yeni bir profesörlük kadrosu açılması talebimi rektörlük aleyhine açtığım ilk davadan vazgeçmem şartına bağlamış; açılan bir profesörlük kadrosuna ben de dahil iki aday başvurmuşken Sosyoloji Bölüm başkanına diğer adayı uygun gördüğünü bildirmiş; oluşturulacak jürinin belirlenmesinde Sosyoloji bölüm başkanının görüşünü almamak için boşalan bölüm başkanlığına altı ay boyunca atama yapmamış; ilgili mevzuat, oluşturulacak beş kişilik jürinin ikisinin üniversite içinden atanmasını öngörürken sadece bir üyeyi üniversite içinden atamış; bu bir üyenin de, Sosyoloji Bölümünde çok sayıda profesör bulunmasına rağmen, bir önceki profesörlük başvurum hakkında olumsuz rapor yazan Ayşe Ayata’nın eşi ve aynı kadroya birlikte başvurduğumuz diğer adayla ortak çalışmaları olan Sencer Ayata olmasına karar vermiş; aynı kadroya birlikte başvurduğumuz diğer adayın profesör olarak atandığı günün ertesi gün Sosyoloji Bölüm başkanlığı seçimlerini yapmış ve bu yeni profesörü bölüm başkanı olarak atamış; diğer adayın, profesörlük başvuru şartları arasında sıralanan öğrenci değerlendirmelerinde ilk yüzde seksenlik dilimde olma şartını karşıladığını gösteren evrakı, istenmesine rağmen, mahkemeye sunmamıştır.

Akademik veçhedeki skandalsa şu: başvuru dosyamı değerlendiren ikisi Boğaziçi Üniversitesinde görevli ikisi de daha önce bu üniversitede görev yapmış dört profesör profesörlük unvanını hak ettiğime hükmederken, ODTÜ Sosyoloji bölümü profesörü Sencer Ayata 21 sayfalık karalamalarla dolu bir raporla profesör olamayacağıma hükmetmiştir.

İki başvurumun ardından enteresan bir akademik tablo oluşmuş görünüyor. ODTÜ’de görev yapan Ayşe Ayata, Feride Acar ve Sencer Ayata profesör olamayacağıma, buna karşılık Boğaziçi Üniversitesinde görev yapan ya da yapmış dört jüri üyesi profesör olabileceğime hükmetmiştir.

Hal budur!

(Bu yazıyı öncekiyle beraber 1 Şubat’ta Radikal İki’ye gönderdim. Editörler her iki yazıyı yayımlamak üzere kabul ettiler. Ancak ilk yazı yayımlandıktan sonra, 17 Şubat günü Radikal İki editörleri bu yazının yayımlanmayacağını bildirdi. Niyesi malum!)

Nasıl Profesör Olunur?

2011-02-13T20:41:00.003+02:00

(Aşağıda okuyacağınız yazı benim gibi ülkenin batısında doğmuş, büyümüş bir 'beyaz Türk' ün Kürt meselesiyle ilk defa karşılaşmasını sağlamış bir insanın, hocamın, öfkeyle attığı bir çığlıktır. Ne tesadüf, şu anda masamın üzerinde okunmayı bekleyen kitaplarımın içinde en üstte duran 'Son Kürt İsyanı' başlıklı kitabın yazarı da o. / -k. )

Mesut Yeğen (13.02.2011-Radikal İki)

2547 sayılı yasaya göre doçentlik unvanını aldıktan sonra en az beş yıl profe sörlük kadrosuyla ilgili bilim alanında çalışmış ve ilgili alanda uygulamaya yönelik çalışmalar ve uluslararası orijinal yayınlar yapmış olmak gerekiyor. 15 yıl çalıştığım ve profesörlük başvurumun iki kez reddedildiği ODTÜ’nün kriter leri daha yüksek. ODTÜ Sosyoloji bölümünde profesör olabilmek için asgari dört uluslararası, dört ulusal yayın yapmış, en az üç tez yönetmiş, öğrenci değerlendirmelerinde ilk yüzde 80′lik dilimde ve bütün bu alanlardan en az 150 puan toplamış olmak gerekiyor.

Yine mevzuata göre profesörlük başvuruları, ilan edilen kadronun bilim alanıyla ilgili ve en az üçü üniversite dışından olmak üzere, beş profesörden oluşturulacak bir jüriye gönderiliyor. Yerleşik teamül de şu: Rektörlük, başvurunun yapıldığı bölüm başkanlığından 10 profesör ismi isteyip başvuru dosyasını bu 10 isim arasından seçilen beş kişilik bir jüriye gönderiyor.

Mevzuat ve teamül

Doçentlik unvanını aldıktan beş yıl sonra, 2006′da beş uluslararası, 15 ulusal yayın yapmış, sekiz tez yönetmiş, öğrenci değerlendirmele rinde ilk yüzde 80′in içinde yer almış ve toplam 238 puan toplamış olarak ODTÜ Rektörlüğüne kadro ilanı için başvurdum. Rektörlük, dosyamı inceledikten sonra, ODTÜ tarafından istenen şartları yerine getirdiği me hükmederek, Haziran ayında profesörlük kadrosu ilan etti. Ben de başvurdum.

İlgili teamül gereği gelen talep üzerine, zamanın bölüm başkanı Sibel Kalaycıoğlu daha önce de ODTÜ Sosyoloji bölümü profesör lük atamalarında görev yapmış 10 profesörün ismini rektörlüğe gönderdi. Bu aşamaya kadar, her şey mevzuata ve teamüle uygun işlerken tuhaf şeyler olmaya başladı.

Haziran 2006′da ODTÜ’de ilan edilen profesörlük kadrolarının atamaları birkaç ay içinde tamamlanırken, başvurum jüri raporları tamamlan madığı gerekçesiyle bir türlü sonuç landırılmadı, Rektörlükle defalarca konuşup bir sonuç alamayınca, geciktirme işlemi hakkında dava açtım. Bunun üzerine, başvurumun üzerinden 16 ay geçtikten sonra, Ekim 2007′de profesörlüğe atanma yacağım bildirildi. Rektörlüğün bu işlemi hakkında açtığım ikinci dava mucibince mahkemeye gönderi len işlem evrakı, profesörlüğe niye atanmadığımı pek güzel açıklıyor. Özetleyerek aktarıyorum.

İşlemler

Mahkeme evrakından anlaşılan o ki, ODTÜ Rektörü Ural Akbulut başvuru dosyamı Sosyoloji bölümü başkanının önerdiği 10 isim arasın dan seçilecek beş kişilik bir jüriye göndermek yerine bambaşka bir beş kişilik jüriye göndermiş.

Jürinin bu biçimde oluşmuş olması şunları gösteriyor. Başvuru dosyam, mevcut teamül hiçe sayı larak, ikisi emekli olup biri de çalış ma alanı uyuşmadığı gerekçesiyle çekilen toplam sekiz jüri üyesine gönderilmiş, ancak Sosyoloji bölümünün önerdiği 10 isimden tek bir tanesi bile bu sekiz kişilik jüriye da hil edilmemiş. Yine mevcut teamül hiçe sayılarak, 10 profesörü bulunan ODTÜ Sosyoloji bölümünden tek bir profesör jürimde görevlendiril memiş. Mevzuatın ‘jüri ilan edilen kadronun bilim alanıyla ilgili beş profesörden oluşturulur’ hükmüne rağmen, Sosyoloji bölümü için yap tığım başvuru ikisi siyaset bilimi, biri gazetecilik, bir diğeri de iktisat bölümlerinde görevli dört profesöre gönderilmiş. Başvuru dosyamı de ğerlendiren beş profesörün hiçbiri ODTÜ Sosyoloji bölümü profesör atamalarında daha önce görev yapmamış. Bütün bu hal, başvu ru dosyamı değerlendirmek için oluşturulan jürinin hem mevzuata hem de teamüle aykırı biçimde özel bir mülahazayla oluşturulmuş olduğunu gösteriyor.

Jüri raporları

Mahkeme evrakı, dosyamı incele yen beş profesörden birinin profe sör olabileceğime, diğer dördünün ise olamayacağıma hükmettiğini gösteriyor. Profesör olamayacağıma hükmeden jüri üyeleri şunlar: Ayşe Ayata (ODTÜ Siyaset Bilimi), Feride Acar (ODTÜ Siyaset Bilimi), Mustafa Erkal (İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi) ve Korkmaz Alemdar (Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi). Profesör olamayacağıma hükmeden jüri mensuplarının gerekçeleri özetle şöyle. Ayşe Ayata raporunda iki esas gerekçe öne sürülüyor. İlk gerekçe ye göre, yayınlarım daha çok Kürt sorunu hakkında yazdığım doktora tezimden üretilmiş olup bazı yayınlar birkaç yerde birden aynen yayımla mıştır. İlkiyle bağlı ikinci gerekçeye göre de, yaptığım yayınlar Kürt meselesi üzerine yoğunlaşmış olup yeterince çeşitlenmiş değildir.

Feride Acar raporunun gerekçe leri de benzer. Acar da yayınlarımın birbirinin tekrarı olduğunu ve Kürt meselesi haricinde pek çalışma yap madığımı iddia ediyor, ancak ekliyor: Kürt meselesi haricinde yapmış olduğum az sayıda yayın da hakemli olmayan dergilerde, derlemelerde ve bildirilerde yer almıştır.

İki buçuk sayfalık Korkmaz Alemdar raporu ise ilk iki sayfasında yayınlarımın adlarını sıralıyor, kalan iki paragrafta da (biri hariç) çalışmalarımın doğrudan ya da dolaylı olarak Kürt sorununa ayrılmış olduğunu ve ampirik veriye dayalı olmadığını iddia ederek profesörlük için yetersiz olduğuma hükmediyor.

Etnik kimliğimi, doğum yerimi değerlendirme konusu yapan Mus tafa Erkal raporu ise zatıma ilişkin veciz sıfatlarla dolup taşıyor, Bu veciz sıfatlardan birkaç güzide örnek vereyim: “Etnik asabiyet gösteren”, “ilkel etniklik yapan”, “devlete sadakatsiz”, “anti-Türk ve anti-devlet yaklaşım gösteren” vb.

Cevap veriyorum

Profesörlük unvanını hak etme diğime hükmeden jüri mensupları nın gerekçeleri özetle böyle. İlk elden söyleyeceğim şu: Bu gerekçelerin tümü, hepsi birden en hafif tabirle mesnetsiz. Tek tek gideyim.

Yayınlarımın büyük kısmının doktora tezimden türetilmiş olduğu gerekçesiyle başlayayım. Başvu ru dosyamda yaklaşık 20 senedir üzerine çalıştığım Kürt meselesi hakkında yapılmış çokça yayın var, bu doğru. Ama iki doğru daha var, jüri üyelerinin görmekten imtina ettiği. İlk doğru şu: Kürt meselesiyle doğrudan ya da dolaylı ilgisi olmayan dokuz yayınım var: ‘Yurttaşlığın Diyalektiği, Yurttaşlığın Trajedisi’, ‘İmparatorluk: Eksik Bir Manifesto’, ‘Yurttaşlık ve Türklük’, ‘Sendikalar ve Kadın Sorunu: Kurumsal Gele nekler ve Cari Zihniyetler’, ‘Radikal Demokrasiden Liberal Demokrasiye: Geçiş(sizlik)ler’, ‘Tarihsel Mater yalizmden Hegelyan Diyalektiğe, Hegelyan Diyalektikten Postmodern Farka: Orhan Pamuk Romanları’, ‘Türk Tarih Yazımında Türk Tarih Tezi’, ‘Bilginin Sosyolojisi, Sosyolojinin Bilgisi’, ‘Kemalizm ve Hegemonya:?’

İkinci doğru da şu: Kürt me selesiyle ilgili yayınlarımın pek çoğu doktora tezimden türetilmiş metinler değil. ‘Türk Milliyetçiliği ve Kürt Sorunu’, ‘Yahudi Kürtler ya da Türklüğün Yeni Hudutları’ ve ‘Türkiye Solu ve Kürt Sorunu’ gibi yazılarım doktora tezim gibi Kürt meselesi hakkında olmakla bera ber, her birinin ana meselesi dokto ra tezimin ana meselesinden farklı. Bu yazıların, çok değil referansları nın bile incelenmesi, 1994′te kabul edilen doktora tezimde kullanılanın haricinde yığınla yeni malzemeyi kullandığımı gösterir.

İkinci gerekçe ise yayınlarımın yeterince çeşitlenmemiş olduğu. Kürt meselesiyle ilgisi olmayan do kuz yayınım bu iddianın mesnetsizliğini yeterince gösteriyor. Başlıkla rından dahi anlaşılacağı üzere, Kürt meselesinin haricinde yurttaşlık, kadın sorunu, demokrasi kuramları, Kemalizm, edebiyat incelemesi gibi çeşitli alanlarda yayınlarım var.

Feride Acar’ın “Kürt meselesi haricinde yaptığım yayınlarımın hakemli olmayan dergilerde ve derlemelerde yapılmış olduğu” şeklindeki özel iddiası ise açık bir bühtan. Kürt meselesi haricindeki yayınlarımdan bazılan Amme İda resi Dergisi, Sosyoloji Araştırmaları Dergisi ile Toplum ve Bilim gibi hem ODTÜ hem de başka üniversitelerce hakemli olduğu kabul edilen dergilerde yayımlandı. Aynı şekilde, bu çalışmaların bir kısmı da İletişim Yayınlarınca hazırlanan ve başvuru kaynağı niteliğindeki derleme çalış malarda yer aldı.

Öte yandan, rektörlük evrakı Feri de Acar örneğinde ilginç bir duruma işaret ediyor. Dosyamın gönderildiği profesörlerden biri çalıştığım alanda yayınının bulunmadığı gerekçesiyle jüri üyeliğinden çekilirken, aynı du rumda olduğunu rektörlüğe gön derdiği yazısında beyan eden Feride Acar, değerlendirme yapabilmek için ilgili ulusal ve uluslararası literatürü taraması gerektiğini bildirmiş ancak bu beyanın üzerinden bir ay bile geç meden raporunu teslim etmiş, Feride Acar’ın bu kadar kısa bir sürede ve onca işi arasında bu taramayı nasıl gerçekleştirmiş olduğu benim için esrarını koruyor.

İki buçuk sayfalık raporunun iki sayfasında başvuru dosyamdan aldığı yayın listemi aynen aktaran Korkmaz Alemdar’ın biri hariç bütün çalışmalarımın doğrudan ya da do laylı olarak Kürt sorununa ayrılmış olduğu ve ampirik veriye dayalı olmadığı iddiaları da mesnetsiz. Enteresandır, Alemdar raporunda Kürt meselesi haricinde yayınımın olmadığı iddiası, Kürt meselesiyle il gisi olmayan dokuz yayınımın adları yazıldıktan hemen sonra yer alıyor. Bu da iddianın sadece mesnetsizliğini değil, ciddiyetsizliğini de gösteri yor. Alemdar raporunun, çalışma larımın ampirik veriye dayanmadığı şeklindeki ikinci iddiası da ilki kadar mesnetsiz. Çalışmalarımda kullan dığım meclis görüşme tutanakları, anayasa metinleri, kurumsal dokümanlar, gazete haberleri sıra dan ampirik veri kaynaklarıdır ve günümüzde bilimsel araştırmalarda yaygın olarak kullanılır.

Etnik kimliğimi, doğum yeri mi değerlendirme konusu yapıp etnik asabiyet göstermek, ilkel etniklik, devlete sadakatsizlik gibi veciz ithamlarda bulunan Mustafa Erkal raporuna cevap yetiştirmeye çalışmak elbette nafile bir iş. Lakin, şunu söylemeden edemeyeceğim: Aydınlar Ocağı başkanınca ilkel etniklikle itham edildim ya, bu da bana dert olsun!

Kim yetersiz?

Profesörlük başvurumun reddedilmesine dayanak oluştu ran jüri raporlarının çalışmalarım hakkındaki yetersizlik iddialarının mesnetsizliğini gösterebilelim sanı yorum. Akademik performansımın profesörlük için (Feride Acar’a göre doçentlik için de) yetersiz olduğunu öne süren bu dört profesörün akade mik performansına dair enteresan bir notla bitirmek isterim. Başlarken belirttiğim üzere ilgili genel mevzuat profesör olabilmek için uluslararası düzeyde orijinal yayınlar yapmış ol mayı, ODTÜ mevzuatı ise ilave olarak Social Science Citation Index (SSCI) tarafından taranan dergilerde yayın yapmayı şart koşuyor. 2007′de yap tığım tarama, profesör olamayaca ğıma hükmeden bu dört profesörün SSCI tarafından taranan dergilerdeki yayın sayılarını şöyle veriyordu: Ayşe Ayata 0 (sıfır), Feride Acar 0 (sıfır), Korkmaz Alemdar 0 (sıfır) ve Musta fa Erkal 0 (sıfır). Hal budur!

Kurtlar Vadisi Filistin ya da: Derin Devletin Sinematografik Aygıtları

2011-02-10T19:23:00.006+02:00

Kıvanç Özcan
(altyazı, mart 2011)

Üzerine yazılıp çizilenlere ve sanal ortamdaki tartışmalara bakılırsa geçtiğimiz Ocak ayında gösterime giren Kurtlar Vadisi Filistin, memleket ahalisinin Orta Doğu algısını ‘zenginleştirmiş’ görünüyor. Bu ve benzeri filmlerle yapımcıların gündeme dair kolay tüketilen ajitatif ürünleri piyasa sürüp ceplerini doldurduklarına dair bir çok şey yazıldı. Filmin anti-semitizmi beslediği ve toplumlar arasında düşmanlık tohumları attığına dair yazıları da okumak mümkün. Filmi izledikten sonra eleştirilerin bir çoğuna katılmakla beraber eleştirilerin sadece filmin anti-semitik yaklaşımıyla sınırlanmasının eksiklik olacağını düşündüm. Bu yazı bu eksikliği tamamlamaya küçük de olsa bir katkı sağlamak amacıyla kaleme alınmıştır.

Diğer seanslardaki durum nasıldı bilmiyorum ama film başlamadan önce oturduğum yerden arka sıralara bakıp gözümle saydım. Altı kadın, yaklaşık 100 kadar da erkek izleyici vardı. Filmi beraber izlediğim arkadaşım “onlar da sevgililerinin zoruyla gelmiş gibiler zaten” demez mi.

Film İsrail Devleti’nin katliam yaparak dokuz kişiyi öldürmesiyle gündeme oturan Mavi Marmara gemisinin heybetli görüntüsüyle başlıyor ve İnsani Yardım Vakfı’nın logosuna zoom yapıp geminin içinden görüntülere geçiyor. Dua edenlerin ve örtülü kadınların yoğun olduğu görüntülerle İslami bir referansın çerçevesi çizildikten sonra bu çerçevenin içi “Barış için buradayız, şehit olacağız” gibi söz öbeklerinin aynı cümle içinde kullanılmasıyla dolduruluyor. Filmin genel akışına dair ilk ipucunu Mavi Marmara gemisinin çekimlerinde yakalamak mümkün. Film boyunca yapımcıların mesajı ilk olarak kabaca verildikten sonra bu kabalık ‘tali’ etmenlerle yumuşatılmaya çalışılıyor. Örneğin, yukarıdaki İslami çerçevenin içinde elbette başka yardımseverlere de yer var. Ama figüran (zenginlik?) olarak. Gemi kaptanının sert bir şekilde söylediği ‘rotamız Gazze limanı’, ve yolcuların ‘şehit olma’ hevesleri başka yardımseverlere bu cihat tablosunda figüran olmaktan başka bir seçenek bırakmıyor.

Mavi Marmara Gazze’ye doğru yoluna devam ederken film boyunca göreceğimiz İsrailli-Yahudi kategorizasyonu ile tanışıyoruz. Bilgisayarlar, dev ekranlar ve plazmalarla donatılmış bir labaratuvar görünümündeki askeri karargahtan emirler yağdıran komutan (Moşe) çarpıtılıp karikatürize edilen bir İsrailli (filme göre aslında Yahudi) kimliğinin temelini atıyor. Gemiye düzenlenen operasyonun katliamla sonuçlanmasının ardından filmin esas kahramanlarının (Polat, Memati, Abdülhey) izleyiciyle tanışma vakti geliyor.

İzleyicilere İsrailli askerlerin ağzından korkuyla karışık bir hayranlıkla Türklerin yetiştirdiği özel bir ekip olarak takdim edilen ama aslında kıraathanelerde ya da bar-pavyon kapılarında görebileceğimiz üç ağır abimiz Orta Doğu’daki iktidar ilişkilerinin geriliminden beslenen çarpık bir bölge algısını pekiştirmek ve yeniden üretmek üzere görevdeler.

Kahramanlarımız izleyiciyle tanıştıktan sonra filmin gerçeklikle arasına koyduğu mesafe artık daha belirgin hale geliyor. Örneğin, kahramanlarımız Kudüs’te ellerini kollarını sallayarak gezmekle kalmıyorlar, tartıştıkları İsrail askerine komutanları Moşe’yi öldürmeye geldiklerini de söylüyorlar. İsrail’de araştırma yapmış birisi olarak bunu ucuz bir komedi sahnesi olarak izlediğimi belirtmeliyim.

Filmin üzerinde yükseldiği Türkçü-İslamcı zemin kahramanlarımızın İsrail askerleriyle ilk tartışmasında bir aşağılık kompleksi olarak kendisini gösteriyor. Kudüs’ün göbeğindeki İsrail askerinin inceledikten sonra ‘anlamayarak’ sorduğu “bu hangi ülkenin pasaportu?” sorusunu Polat’ın bir “Türkiye” diyerek yanıtlayışı var ki ancak o kadar olur.

Kahramanlarımızın askerle tartışmaları Kudüs çarşısında otomatik silahların eşlik ettiği bir kovalamacaya dönüşüyor. Çarşıdaki yüzlerce insanın hayatının bir hiç uğruna tehlikeye atılması ise teferruat olarak duruyor. Teferruatın içinde dokuz ölü on yaralı var. Filmde sunulan İsrail’in Birleşmiş Milletler kararlarına pek de uymayan bir ülke olması gibi olgusal gerçekler ‘Türklerin yetiştirdiği özel ekibin” başka bir devletin topraklarında intikam amacıyla katliama kalkışmasını haklı çıkarmıyor. Ayrıca bütün film boyunca işlenen sürü halinde dolaşan Araplar görüntüsü ilk olarak bu kovalamaca sahnesinde karşımıza çıkıyor. Buna aşağıda değineceğim.

Kahramanlarımızın bu kovalamacası filmin asıl mesajını yumuşatmak için işe koşulan Amerikan vatandaşı, kadın, Yahudi, turist rehberini de alarak Filistinli Abdullah’ın dolmuşuna atlamalarıyla son bulur. Kovalamacada gözümüze sokulan şeylerden birisi de kahramanlarımızın attıklarını vuran civan delikanlılar olmaları. İsrail askerleri kahramanlarımızı onca teknolojiye, M-16’lara vs. rağmen vuramazken, bizimkiler bazen beylik tabancalarıyla bazen de ele geçirdikleri silahlarla isabet oranlarını yüzde 98’in altına düşürmüyorlar. Türk’ün tabancasının tek vuruşta becerdiğini Yahudinin makinelisi onlarca saydırmaya rağmen beceremiyor kısacası.

Dikkatli bir okumayla filmin şoförlükle şereflendirdiği Filistinli Abdullah üzerinden aslında çarpık bir Filistinli-Arap algılamasını dolaşıma soktuğunu yakalayabiliriz. Filistinli Abdullah film boyunca kahramanlarımızın ayak işlerine koşan, onların yanında çatışmalara girmek için can atan bir figür olarak sunuluyor. Başka bir deyişle kahramanlarımız Abdullah’ı kendi davasının misafiri yapıyorlar. İsraillilerin ağzından hatırlatılan ‘Araplar çok ürüyor yakında çoğunluk olacaklar’ miti ise bana nedense kahramanlarımızın pekala taşıyıcısı olabilecekleri üreme ve işgal etme ile ilgili başka bir söylemi hatırlattı. Filistinli Abdullah’a dönersek, kahramanlarımızla Abdullah arasında bir Robinson-Cuma ilişkisi kurulduğunu ileri sürebiliriz. Film boyunca kahramanlarımıza ulaşım hizmeti sağlayan Abdullah, İsrail askeri üssünden silah kaçıran Polat’ın ‘nasıl taşıyacağız bu silahları?’ sorusunun cevabı olarak bir anda ekranda gözüküveriyor. Burada küçük bir parantez açmakta fayda var, kahramanlarımızın kendi aralarında da efendi-uşak ilişkisi seziliyor. Hiyerarşik olarak fazla konuşmaması, kısa net soruları, nişancılığıyla ve yakın dövüş sanatlarını icra yeteneğiyle Polat, Memati ve Abdülhey’in hayli üstlerinde bir yerlerde konumlanıyor. Polat’ın ekipteki diğer iki elemanıyla kuruduğu ilişki nedense bana lise yıllarımda sürü düzeni ile reislerinin peşinde okul koridorlarında kabadayılık yapan ‘ülkücüleri’ hatırlattı.

Parantezi kapatıp devam edelim. Filistinli Araplara yönelik kategorileştirme ve karikatürize etme işi Abdullah’la sınırlı değil. Filistinliler filmde polis güçlerine rağmen kendilerini koruyamayan; Polat, Memati ve Abdülhey üçlüsünün yardımlarına muhtaç bir kalabalık olarak yer alıyorlar. Taş atan çocuk kalabalıkları, isabetsiz nişancılar, kuş gibi vurulup ölenler hep Filistinli. Kahramanlarımız ise Filistinlilerin beceriksizliklerini yetenekleriyle kapatmaya çalışıyorlar.

Abdullah’ın ailesi üzerinden anlatılan ama aslında kahramanlarımızın içinden fışkırdığı erkek-egemen aile yapısı da filmde öne çıkanlardan. Kahramanlarımız dışarda cenk ederken evde onları bekleyen Abdullah’ın kadın ve çocuklardan oluşan ailesi ve Amerikalı turist rehberine biraz daha yakından bakalım. Evdeki kadınlar erkek egemen bir bakıştan damıtılan rolleri yüklenmişler. Sürekli olarak yemek yapmakla, örgü örmekle ve çocuk bakmakla meşguller. Eve hakim olan bu hava Amerikalı rehbere de sirayet etmiş olacak ki kendi giysilerini değiştirip geleneksel Arap giysilerini giyiyor. Doğrusunu söylemek gerekirse bu sahnede ‘kızımızın’ şahadet getirmesini beklemedim değil. Heyhat! Arap giysilerini giymesi onu ‘gerçek bir kadın’ yapmaya yetmiyor. Çünkü filmdeki ifadesiyle o çocuklardan ve yuvadan yoksun birisi.

Filmin senaristleri Amerikan pasaportlu Yahudi rehberimizin önce ev ahalisinden Filistinli oldukları için korkmasını sağlayıp sonra ‘biz, bize düşman olanlara düşmanız Yahudilere değil’ cümlesiyle teselli etmeye çalışmışlar. Fakat nafile. Çünkü, filmde İsrail askerlerinin Filistinlilerin evlerini yıkmasını anlatırken “bunların bayramı var, o zaman yıkmaya gelmiyorlar” derkenki “bunlar” sözcüğünün toptancılığı bize başka bir şey söylüyor. Film İsrail askerlerinin dışında görünmez kıldığı Yahudilerin varlığını, çerçevesi “onlar” “bunlar” gibi genellemelerin joker kelimeleriyle çizilmiş bir alanda aşağılayarak hisettiriyor.

Filmin Filistin Devleti’nin karakterine dair nasıl bir arzu içinde olduğuna dair de bir şeyler söylemek mümkün. Kahramanlarımız çatışmadayken İsrail askerleri tarafından evi yıkılan ve yıkım sırasında hayatını kaybeden Abdullah’ın annesi ebediyete uzun bir zikir sahnesiyle uğurlanıyor. Bazı izleyiciler zikir sahnesinin anlamsızlığına vurgu yapmışlar. Buna katılmıyorum. Filmdeki “İslam barış dinidir, mazlumlar hep Müslümanlar, asırlarca İslamiyet sayesinde barış içinde yaşamışız” gibi repliklerle okunduğunda bu zikir sahnesi filmde inşa edilmeye çalışılan İslami bir Filistin algısının yapıtaşlarından birisidir.

Ağır mesaj bombardımanı şeklinde ilerleyen filmin hedefleri arasında Amerika da var. Yukarıda değindiğim Amerikan pasaportlu, kadın, Yahudi turist rehberinin İsrail askerlerinin hoyratlığından nasibini almasının ve kahramanlarımız tarafından korunup kollanmasının altında şöyle bir mesaj yatıyor olabilir mi? Efendimiz Amerika görüyorsun: Yahudi, kendi dininden olanlara bile neler yapıyor sana neler yapmaz. Efendimiz Amerika, İsrail’in yanında durma, Türkiye’nin yanında dur. Bak senin pasaportunu bile takmıyorlar. Efendimiz Amerika bizi kanatlarının altına al.

Amerika’ya yönelik olarak filmin sunduğu ikili bir algılama göze çarpıyor. Birincisi yukarıda belirttiğim ama filmde fazla belirgin olmayan efendi-uşak ilişkisi. İkincisi ise ülkemizde ulusalcı-milliyetçi paranoyaların güç motoru olan Batılıya, Batıdan gelene ajan muamelesi yapan bir algılama. Efendilerini kızdırmamak için dikkatli davranan yapımcılar Amerikan pasaportlu Yahudi rehberin ajanlığına dair şüpheyi Filistinli Abdullah’ın ağzından dolaşıma sokuyorlar.

Filmde kahramanlarımızın korumasındaki turist rehberini saymazsak İsrail askerlerinden ve kötü kapli cezaevi müdüründen başka bir Yahudi ile karşılaşmıyoruz. İsrail askerlerinin hoyratlıklarını Yahudiliğe tahvil etmek için daha kolay bir çözüm bulunamazdı değil mi?

Ancak Ortodoks Yahudilerin azınlıkta kalan bir kısmının rüyalarını süsleyebilecek İsrail’in Fırat’tan Nil’e kadar bütün toprakları Yahudileştireceğine dair hasletin filmde sanki tüm İsraillilerin benimsediği ana akım bir söylem olarak sunulmasına şaşırmamalıyız. Çünkü ırkçılar ve milliyetçiler birbirlerini en arsız, akıldışı yerlerinden tanırlar ve kendilerini de bu akıldışılığa aynı düzlemde cevap vererek yeniden üretirler.

Filmde Yahudilikle ilgili çarpıtmaların içerisine dünyanın baş belası Yahudiler mitinin sokuşturulduğunu da görüyoruz. Afrika’ya mermi satmaya çalışan asker-tüccar karışımı İsrailliler filmin bu amacına hizmet ediyorlar. Yahudilere ilişkin olarak ülkemizde yaygın olan söylemlerden birisi de Yahudilerin güvenilmezliği, herkesi sömürerek zengin oldukları, çok iyi pazarlıkçı oldukları ve para için her şeyi yapabilecekleri iddialarına dayanır. Bu söylem filmin sonlarında Polat tarafından köşeye sıkıştırılan hapishane müdürünün canını kurtarmak adına pazarlığa girişmesiyle izleyiciye hatırlatılıyor.

Alarmist bir haleti ruhiyenin baskın olduğu filmde ‘çaktırmadan’ Yahudiliğin ‘kötülüğüne’ yapıştırılmaya çalışılan görsel etiketler de dikkat çekiyor. İsrailli komutan Moşe’nin Polat tarafından vurularak bir gözünü kaybetmesi (Moşe Dayan’ı hatırlayanınız var mı?) ve artık kullanamadığı gözündeki siyah bantla kötü kapli korsan mertebesine çıkarılarak kötülüğünün pekiştirilmesini bu minvalde değerlendirebiliriz.

Moşe’nin ölmeyip (hay allah) gözünden yaralanması film boyunca Polat’la aralarında süregiden ‘kız kavgasına tutuşmuş iki delikanlının hesaplaşmasını’ andıran durumun lastik gibi uzatılması için işlevsel. (Bu satırları yazarken filmde Polat’ın “Moşe buraya gelsin” bağırışını hatırlayıp gülümsüyorum.)

Arap ve Yahudi kimliklerine ilişkin kategorizasyonlar ve karikatürleştirmelerle ilerleyen film boyunca en çok duyulan ses savaşın o sağırlaştırıcı sesi. Özellikle filmin ikinci yarısında yaklaşık yarım saat boyunca bir tek konuşmaya yer vermeden devam eden çatışma sahnelerinde kullanılan alet edavata baktığımızda (tank, helikopter, roketatar, el bombası) yapımcıların masraftan kaçınmadıklarını görüyoruz. Koyultulmuş savaş sahnelerinin esas oğlanları olan kahramanlarımızın yanında hem İsrail askerleri hem de Filistinli gençler kurşun yemek, havaya uçmak ve ölmek gibi figüratif işleri yapıyorlar.

Fakat savaş sahnelerinde cömertçe kullanılan teknoloji iyi bir film üretmeye yetmemiş. Son derece zayıf oyunculuk, niyetin ‘kötü’ zihniyetin islamo-faşist olması ile birleşince özellikle savaş sahneleri Cüneyt Arkın filmlerinin bir potpurisine benzemiş. Film, şiddetin kullanımına ilişkin olarak içe dönük ama üstü örtük bir güzelleme yapmayı da ihmal etmiyor: “Şiddet politikasının bizimle bir ilgisi yok, gerçek bir ordu bunu asla benimsemez.”

Ucuz Amerikan filmlerinde bile iyi ve kötü arasındaki mücadelede “kötü”nün biraz alan kazanmasına izin verilir sonra “iyi” onu zorlukla da olsa yener. Film böylece ortalama izleyici için heyecanlı hale getirilir. Kurtlar Vadisi Filistin’de ise “iyi” olarak gözümüze sokulanlar doymak bilmez bir atak içerisindeler.

Gerçekliği ıskalarken tereddüte düşmeyen söz konusu film milliyetçi-devletçi refleksleri ve Türk-İslam sentezinin son dönem Orta Doğu algılamasını göstermesi açısından önemli. Filmin ülkemizdeki derin devletin aslında hepimizin bildiği algılamasını ve tercihlerini ülke dışındaki coğrafyalara taşımasını da kayda geçirelim.

Filmin isminde Filistin’i görüp aldanmamak lazım. Bu filmde ne Filistin meselesine ne de meselenin Filistinliliğine ilişkin bir anlatım var. Ülkemize özgü bir milli hassasiyet inşaatına farklı kimlikler arasında hiyeararşik ilişkiler kurarak nefretli bir harç katan, bunu yaparken de gerçeklikle arasına mesafe koyarak komplo teorilerinden medet uman bu film, hem Filistin’de hem de İsrail’de barış için mücadele eden insanları bilinçli olarak yok sayıyor. Bu ve buna benzer filmlerin kışkırtmalarına karşı uyanık olmalıyız.

(Bu yazı altyazı dergisinin Mart 2011 sayısında yayımlanmıştır.)

Birkiii... Üç, dört!

2011-02-07T22:10:00.003+02:00

kuzeyde bir gece...

Neonlar nasıl da uzuyor
camdaki yüzüm
karların arasında kayıyor
yalazlı yaram
karları tüketiyor

Uçtum kaçtım
sınırlar aştım
yalanların en beyazıyla
içimdeki demirden
gerçeğe vardım

Sordum sordum
yollar bitti
bittim
dizlerine vardım

Boğazımdaki yıllanmış demiri
çıkardım önüne koydum!

Dağların arasında güneş varmış
şaşkınlığının arasından gülüşün gözükmüş
yoko ono ağacındaki kelimelerim yere dökülmüş

Şimdi gözlerimdeki soruyu dinle:

Önüne serilmek için kendimi vurup da geldim
içimdeki hayalinle ölmektense
mesafeli nezaketinle mi çürüyeceğim?

Kıvanç

(Atlas Okyanusu-Istanbul-Izmir, 30-31 Aralik 2010 - 1 Ocak 2011)
Fotoğraf: Transformation: Lights to sea (Toronto)

LÂL

2011-02-02T03:00:00.001+02:00

Belki aylarca susarım
elim ellere değer
yollar nasıl da uzar
anımsamanın kış uykusuna giderim
o amorf, gri topraklara

Dilimin lâl
kalemimin sel olduğu yere

Ama dönerim elbette
kaçmaları gitmelere bırakır
karların üzerine çöller nakşettiğim yere:
kuzey bahçelerine
bir gün dönerim

Kıvanç
(Ocak2011-Izmir)

askıda

2011-01-29T02:46:00.001+02:00

İnsanın kuzeyi en yalnız olduğu yeridir
güney denizleri karnavala durur
kuzey bahçeleri suskunlukla örtülüdür

Lund’da bir park var
parkta dilsiz bir nehir durur
pilsiz bir saate asılı buzlu bir nehir
buzun cam aynasında bir kadın var
gözlerim o aynada asılı durur
Lund’da bir park var
parkta bir nehir
nehirde bir kadın
kadına gözlerimi asmışım
ben dururum...

Kıvanç
İzmir-27 Ocak

2011-01-25T00:24:00.002+02:00

Kimi ölüler bize ne kadar yakın. Yaşayanların birçoğu ne kadar da ölü.

4 yıldır HRANT yok!

2011-01-12T15:42:00.000+02:00

Hiç Kimsenin ve Hepimizin Şehri: “Fettan Kudüs…”

2011-01-11T12:37:00.001+02:00

Ayşe Karabat, Kudüs’ün Gönüllü Sürgünleri, Everest Yayınları, 2010, 2. Baskı, 370 s.

Kıvanç Özcan

“Ey Kudüs, unutursam seni, sağ elim hünerini unutsun… Seni anmaz, en büyük sevincimden üstün tutmazsam, dilim damağıma yapışsın…” (Tevrat’ın “Mezmurlar” bölümünden bir yemin)

Türkçede Orta Doğu üzerine yazılan kitapların büyük çoğunluğu siyasi ve stratejik bakış açılarının veya akademik bilgi verme çabalarının matematikselliğine ve soğukluğuna hapsolmuştur. Orta Doğu muhabirliği günlerinden ve Radikal Gazetesi’ndeki yazılarından tanıdığımız Ayşe Karabat’ın Kudüs’ün Gönüllü Sürgünleri isimli romanı, bu soğuk ve matematiksel anlatıları aşmaya çaba gösteren bir çalışma...

Yazar, bu kitapta, Kudüs’te geçirdiği zamanda yaşadığı acılara tanıklığını okurlarla paylaşıyor. Kudüs’ün Gönüllü Sürgünleri “birgün barışın da romanını yazma hayaliyle…” diye başlayan bir savaş romanı aslında. Bu satırları yazmaya başlamadan yaklaşık 4 ay önce Kudüs sokaklarında dolaşırken hissetiğim duyguların tekrar alevlenmesini sağlayan bu romanı Filistin ve İsrail’de geçirdiğim günlerde aralayabildiğim Kudüs’ün perdelerini biraz daha açabilme umuduyla okumaya başladım.

Kudüs’te çalışan gazetecilerin başlarından geçenleri Orta Doğu’nun sürekli değişen siyasi gündemiyle ve bu gündemin günlük hayata yansımalarıyla iç içe geçirip anlatan Karabat, kavgaların ve çatışmaların gelip geçiciliğini, Harem-i Şerif’teki altın kubbenin umursamazlığı ve vakurluğu ile birleştirip Kudüs’ü kendi deyimiyle “fettan bir şehir” olarak romanın merkezine koyuyor. Hiç kimseye ait olmayan, çünkü herkese ait olan Kudüs, kendisine sahip olmaya çalışanların felaketi olurken, kendisini rahat bırakanlara bütün güzelliklerini cömertçe sunuyor. Karabat, ana karakterlerini beraber habere çıkan ve izlenimlerini akşamları İsrailli Daniella’nın “Barood” adlı barında paylaşan Orta Doğu muhabirlerinden oluşturduğu romanında “herkesin Kudüs’ü”nü anlatmaya çabalıyor. Karakterleri, İsrail ve Filistin topraklarında yaşananları dünyaya bazen heyecanla bazen de çaresizlik ve üzüntüyle aktaran gazeteciler; Nadya, Steve, Frank, Saadet ve Saadet’in kızı Hazal. Nadya, Fransa’da yaşayan, üçüncü kuşak bir Filistinli. Annesinin bütün engellemelerine rağmen dedesinin ve babaannesinin ona öğrettiği mültecilik değerleri onda kimliksizlik ve ait olamama duygusu yaratmış. Bu duygunun hayatında yarattığı fırtınayı, ait olduğunu fark ettiği şehire, Kudüs’e yerleşerek dindiriyor. Dikkatli okuyucular Nadya’yı huzursuz eden bu kimliksizlik ve ait olamama duygusunun aslında dünyanın dört bir tarafına dağılan Filistinli mültecileri saran ortak duygu olduğunu fark edeceklerdir. Okuyucular, Frank’ın Danimarka pasaportu taşıyan mülteci doktor Muhammad’la “geri dönmek” üzerine yaptığı konuşmayı okurken şu soruyu sorabilirler: “İnsan hiç görmediği bir yere geri döner mi?” Sorunun cevabı ait olamama ve kimliksizlik duygusunun derinliğine işaret eder:

Evet, Filistinli ise döner!

Ne var ki yazar, mültecilere özgü geri dönmek ile yaşam arasındaki güçlü bağı ellerindeki anahtarları sallayarak yürüyen beyaz entarili yaşlı Filistinliler üzerinden anlatırken okuyucuyu, üstü kapalı olarak, mülteci sorununun yeni kuşaklar tarafından farklı algılanabileceğini düşünmeye çağırıyor.

Gerçek adı “David” olan Steve, romanın sonlarına doğru Kudüs’teki Yahudi mezarlığını kuşbakışı gören Mabed Tepesi’nden aşağıya atlayarak hayatına son veren, kafası bir hayli karışık… Yıllar önce Yahudi olmayan birisine aşık olduğu için ailesinin tepkisiyle karşılaşıp intihar eden ablasının acısını ve lüle saçlarını kestiği için dayak yediği aşırı dinci babasına duyduğu nefreti alkolle savurmaya çalışan bir Yahudi. Steve’in ancak hayatına son vererek kurtulacağına inandığı acıları, aslında “İsrail-Filistin meselesine nasıl yaklaşmamalı?” sorusunun cevabını bizlere veriyor. Akıl ve mantıktan yoksun, dünyaya kendi dini değerlerini merkeze alarak bakan ve başka insanları umursamayan bir yaklaşım sadece Steve’in değil, bütün Orta Doğu’nun felaketi olacaktır.

Danimarkalı Frank, Orta Doğu’nun ateşinden ve büyüsünden kendisini diğer gazetecilere kıyasla uzak tutmayı başarabilen, masabaşı çalışmaktansa çatışmaların kalbinde olmayı seven, soğukkanlı, eşi Karen’la evliliğini noktalamaya çalışan ve Türkiyeli Saadet’e aşık olan bir gazeteci... Saadet ise evlenmeden çocuk sahibi olan, özgürlüğüne düşkün, asabi olduğu kadar kırılgan, kızı Hazal’la birlikte aslında biraz da huzuru aramak için Kudüs’te çalışan, NTV’nin Orta Doğu muhabiri, Türkiyeli gazeteci... Kimilerinin hayatlarını ellerinden alan Kudüs, ona hayatının aşkını, Frank’ı veriyor. Saadet’in kızı Hazal ise romanda karmakarışık bir denklemi açabilecek, basit ama can alıcı soruları soran, farklı dinlerden ve etnik kimliklerden çocukların beraberce eğitim gördüğü Fransız okuluna giden bir karakter olarak karşımıza çıkıyor.

Romanın en güçlü yanlarından birisi, Orta Doğu’yla ilgili bilgilerin, herhangi bir kopukluğa yer verilmeden öykünün akışı içerisinde işlenmiş olması. Örneğin, koşer (helâl) yemekler, et ve süt ürünlerinin beraber tüketilmemesi, Kudüs’teki Yahudilerin Şabat’ı nasıl yaşadıkları, Yahudilerin Mısır’dan çıkışının hatırlandığı Seder, Hamursuz Bayramı, dindar Yahudilerin evlilikleri gibi Yahudi kültürüyle ilgili bilgiler öğreticilik kaygısına kapılmadan ve romanın gidişatından sapmadan okuyucuya anlatılıyor. Romandan taşmayan, karakterlerin üzerinde sırıtmayan, olaylara eğreti durmayan, kurgunun içine ustalıkla yedirilmiş bir genel kültür bilgisi edinebiliyoruz.

Bölgeye ilişkin bilgilerin öykünün ana gövdesine eklemlenmesinin en başarılı örneği Nadya’nın gördüğü rüyada İsrail’in kuruluşunun anlatılması... Birleşmiş Milletler’in 1947’de Filistin topraklarını paylaştırma kararından sonra olanlar Nadya’nın ağzından anlatılırken, o günlerin siyasi atmosferi doğru yansıtılıyor. Düzensiz Arap orduları ve birbirlerine kazık atma peşinde olan Arap devletleri, çok daha örgütlü ve askeri açıdan donanımlı İsrail karşısında yenilgiye uğrarken, yazarımız, İngiltere’ye de dokundurmayı ihmal etmiyor: “Burayı birbirine katıp sonra da ‘biz gidiyoruz’ diyerek çekilemezler” (Karabat, 2010: 52).

İsrail Devleti’nin kuruluşu sırasında gerçekleşen ve onlarca Filistinli’nin hayatını kaybettiği Deir Yassin Katliamı ve ona karşılık yapılan Etzion Block Katliamlarını okurken aklıma gelen ve yanıtlarını henüz veremediğim soruları paylaşmak isterim: İşgal edenin katliamları ile işgale uğrayanın buna cevaben gerçekleştirdiği saldırılar aynı kefeye konuluyorsa, bu eşleştirme bizatihi işgal edilene karşı en az işgal kadar bir haksızlık daha yaratmıyor mu? İsrail Devleti işgali bitirmeden Filistinli örgütler şiddeti durdursalar, Filistin halkı ne gibi haklar elde edebilir?

Hayata Gazze’den baktığımızda bu sorulara vereceğimiz yanıtlar farklı olabilir. Karabat’ın tasviriyle, “yarıaçık cezaevi, cehennem, erkek egemen, kalabalık, içkinin rüşvetle alındığı ve silahların kolayca elde edildiği” bir toprak parçası olan Gazze’de yaşayanlar için şiddet, bazen kurtuluş ya da kaçış olarak da okunabilir. Zaten, Şeyh Ahmed Yasin’le mülakat yapan gazeteci Nadya da ‘Gazzeli olsam ne olurdum?’ sorusunun yanıtını açık bir şekilde veriyor: “Hamaslı”

Kitabın intihar bombacıları ve terörle ilgili bölümleri bir başka soruyu tetikliyor: Şehirlerdeki sivillere yönelik saldırılarla Filistin topraklarının işgal edilmesi suretiyle inşa edilen Yahudi yerleşimlerine yapılan saldırılar aynı kefeye mi girer? Yazar, bu soruyu cevaplarken sadece dindar ve radikal Yahudilerin yerleşimci olmaya gönüllü oldukları ön kabulünden yola çıkmamızı engelleyecek ilginç bilgiler sunuyor. Dindar olmayan, barışsever, siyasi ya da ekonomik nedenlerle yerleşimlerde yaşamak zorunda kalan insanlardan bahsediyor (Karabat, 2010: 134). Böylesi bir durum iki toplumun kanlı bir şekilde iç içe geçtiğinin de göstergesi… Hakkında konuştuğumuz topraklar, bir soruya tek ve net bir yanıtın verilmesini zorlaştırıyor.

İsrail ordusunun Filistinlilere karşı acımasız tutumunu bütün çıplaklığıyla gözler önüne seren bu roman, bizi çatışmalar ve işgaller sırasında ordunun taş atan gençlere karşı gaddarca tutumuna, kontrol noktalarındaki eziyetlere, askerlerin Filistinlileri sürekli azarlamalarına, hatta Arapların çantalarını silahlarının namlusuyla karıştırmalarına tanıklık yapmaya çağırıyor. Kontrol noktalarında bekletilirken doğum yapmak zorunda kalan Filistinli kadınlar bize, savaşın -siyasi ve askeri alanlara hapsolmak şöyle dursun- sıradan hayatların bile merkezine yerleştiğini anlatıyor.

İsrail ve Filistin toplumlarıyla ilgili yerleşik algılarımızı sarsacak öykülere yer veren Kudüs’ün Gönüllü Sürgünleri, akademik dünyada halen yanıt bulamamış “kimin Yahudi ve İsrailli olduğu”na dair kadim tartışmaya da göndermelerde bulunuyor. Rusya’dan göç eden Yahudilerin İsrail toplumuna kolayca kabul edilmedikleri ve bu kabulü kolaylaştırmak için ordudaki en sıkıcı işlere talip oldukları, işsiz kalanların ise kendi aralarında kurdukları internet sitelerinde Yahudi düşmanlığı yaptıkları İsrail kimliğinin çok parçalı yapısına ilişkin farklı anektodlardan sadece biri (Karabat, 2010: 58)… Yazara göre, İsrailliler, her ne kadar kendilerini “Avrupalı” saysalar da alışkanlıkları onların Orta Doğulu olduklarının kanıtı...

Karabat’ın kimlik meselesini “filtreleyerek” çektiği fotoğraflarda Filistinliler de kadraja giriyor. Nadya’yı ‘sınır’daki kontrol noktalarına götüren taksici Julani, Doğu Kudüs’te oturan ve İsrail pasaportu taşıyan, İsrail plakalı arabası yüzünden Filistin tarafına geçemeyen ama İsrailliler ile iyi ilişkiler kuran, belki de kurmak zorunda kalan bir Filistinli. Hem Yahudilerin hem de Arapların kullandığı bir isim olan ‘Julani’ kimlik karmaşası içinde ekmek parası peşindeki taksi şoförünün belki de yegâne silahı...

Kitabın başarıyla vurguladığı mesajlardan birisi de işgalin hem işgalciyi hem de işgale uğrayanı çürüttüğü gerçeği... İşgalci ve işgale uğrayanın tek ortak noktası olan bu çürümenin Filistin ve İsrail toplumlarında açlık ve sefaletle atbaşı giden yansımaları dikkate değer. Yahudiler adına Filistin topraklarında ev alan Filistinliler, gözleri kapalı halde bile kalaşnikofları söküp tekrar birleştirebilen 12-13 yaşlarındaki çocuklar, İsrail mallarının Arap pazarlarında satılmasını kolaylaştıran ekonomik işbirlikçiler madalyonun bir yüzünde yer alırken; en küçük eleştiri karşısında muhataplarını anti-Semitik olmakla suçlayan, İsrail’de geçirdiğim süre boyunca benim de hergün şahit olduğum M-16 tüfekleri taşıyan İsrailli çocuklar ve paranoyaklaştığına dair hiçbir şüpheye yer bırakmayan İsrail’in güvenlik anlayışı, madalyonun öteki yüzünde belirliyor. Bu çürümüşlüğün mantıksız sonuçları da kitaba eklenmiş. Örneğin, işbirlikçilerin linçten kurtulmak için intihar bombacısı olmayı kabul etmeleri (Karabat, 2010: 111) bizi intihar saldırıları üzerine bir kez daha düşünmeye çağırırken, İsrail Devleti’nin işbirlikçi devşirebilmek adına birçok Filistinli’yi suçsuz yere gözaltına alması da Filistin toplumunun karşı karşıya olduğu düşmanın hukuk tanımazlığını anlatmak için fazlasıyla yeterli kanıt sunuyor.

İntihar saldırılarının hayatın günlük akışını dalgalandırması romanın akışı içerisinde açıklanırken okuyucuyu şüphesiz en çok sarsacak olanı Saadet’in kızı Hazal’ın okula giderken kılpayı kurtulduğu saldırı... Hazal, annesi daha fazla üzülmesin diye, yere düşen saldırganın başının “yanarak yere düşen bir kuş” olduğunu söylüyor. Karabat, intihar saldırılarının yansımalarını aktarırken, ılımlı Filistinlilerin mücadelesini içten içe destekleyen İsraillilerin her intihar saldırısından sonra iki toplumun beraber yaşayabileceğine dair umutlarını kaybettikleri, hatta İsrail sağına meylettikleri mesajını vermeye çalışıyor. İki toplumun birlikte yaşamasına dair umutlar o kadar kırılgan ki, bu kırılganlık Yahudi, Arap ve başka etnik gruplardan çocukların beraber okudukları Fransız okulundaki bir sınıfın tahtasındaki yazıyla somutlaşıyor: “Yahudilere Ölüm!”

İşgalin ve ezilmenin dayanılmazlığını intifadalarla kusan Filistinlilerin isyan günlerinden de kareler içeren kitap, bizi Ramallah’taki Manara Meydanı’nda linç edildikten sonra ayaklarından asılan Filistinli ‘işbirlikçi’lere, sokağa çıkma yasaklarına, İsrail askerlerinin ev baskınlarına uğratıyor, insanları nefretle bileyip tıpkı hemşire Vefa gibi intihar bombacısı olmalarına yol açan sürece götürüyor. İsrail’in İntifada günlerindeki misillemelerine Filistinlilerin günlük rutinlerini bozmadan, mesela nargile içerek cevap vermeleri de zulüm karşısında takınılacak pasif direnişi göstermesi açısından öğretici...

İsrail Devleti’nin Filistinlilere yönelik öfkesi sadece İntifada’ya verilen tepkilerle sınırlı değil. Batı Şeria’daki Filistin kurumlarını ve güvenlik aygıtlarını çökertmeyi amaçlayan Koruyucu Kalkan Operasyonu, romanda ayrıntılandırılıyor. Karabat, bizi bir taraftan duvarları buldozerlerle yıkılmış ve kuşatılmış olan Arafat’ın karargâhı Mukata’ya ve İsrail askerlerinin yağmaladığı Ramallah’taki dükkânlara götürürken, diğer taraftan Cenin mülteci kampının ıssızlaşan sokaklarındaki yaralıları almasına izin verilmediği için, o yaralıları ölülerin altına saklayarak hastaneye taşıyan ambulansların sirenlerini duymaya çağırıyor.

Koruyucu Kalkan Operasyonu devam ederken Yaser Arafat’ı karargâhında ziyaret eden gazetecilerle Ebu Ammar arasındaki konuşmalar, Filistin liderinin kişiliği hakkında fikir veriyor. Kuşatma altındaki Mukata’da muhabirlerle yemek yiyen Arafat kameralar çalışırken gözlerinden alevler saçan bir kurt oluyor ama kamera ışıkları kapandıktan sonra cömert, yumuşak sesli, muhabirlere gülümseyerek kendi elleriyle elma soyan yaşlı bir dedeye dönüşüyor. Arafat’tan sonra kopan tufana dair ipuçlarını da bulabiliriz Kudüs’ün Gönüllü Sürgünleri’nde. El Fetih’in yeni kuşak liderlerinden Mervan Barguti’nin İsrail tarafından hapsedilmesine en çok eski kuşak Filistin liderlerinin sevinmesi, Filistin yönetimindeki sorunlara ve Hamas’ın yaklaşan ayak seslerine işaret ediyor. Filistin topraklarının fiili olarak ikiye ayrıldığı son seçimden önce yazılan bu kitap, çok isabetli bir biçimde, Hamas’ın Filistin halkının gündemine daha yakın olduğunu ve El Fetih’in halktan koptuğunu anlatıyor. Zaten kitabın ilk baskısından (Carpe Diem Yayınları, 2007) sonraki gelişmeler de yazarı doğruluyor. Gerçekle kurguyu bu denli başarılı biçimde ulayan bu çalışma hakkında ilginç bir ayrıntıyı aktaralım: Eserin 2007’deki ilk baskısının kapağında türü “roman ya da gerçek” olarak belirtilmiş… Fazla söze ne hacet..!

Filistinlilerin kendi içindeki çatışmaları, kitaptaki ifadesiyle, “ne idüğü belirsiz Ürdün”ün bölge siyasetindeki varlığı ve İsrail toplumunda Filistin mücadelesine destek olabilecek kesimler, Karabat’ın sorusunu güçlendiriyor: “Her şeyin sorumlusu İsrail’dir” dediğimizde, acaba sadece içimizi soğutup kendimizi mi tatmin ediyoruz? “Allah’ı bile dinlemeyen Şaron”un (Karabat, 2010: 241) ülkesinde orduya katıldıktan sonra Filistinlilere yapılan zulmü görüp de vicdani retçi olanlar, ilkesel bir kararla ellerine silah almak istemeyenler ve devletin suikast politikasında yer almak istemeyen savaş uçağı pilotları insan olabilmenin etnik ve dinsel kimliklere hapsedilemeyecek kadar yüce bir erdem olduğunu bize hatırlatıyor.

Kudüs’ün bütün insanlığa ait olduğu temasını işleyen Kudüs’ün Gönüllü Sürgünleri’nin belki de tek kusuru, romanın kurgusuna ve sürükleyiciliğine gölge düşüren yazım hataları. Aynı sayfada iki farklı şekilde yazılan ‘Netanyahu’ sözcüğü bunlardan sadece birisi. Genelde akademik analizlerin ve çatışma haberlerinin soğukluğuna ve ürkütücülüğüne hapsedilen Orta Doğu, Ayşe Karabat’ın kaleminde insan hikâyeleriyle ve vicdani duygularla dile geliyor. Orta Doğu’nun kalbinde, bir zamanlar tepsi gibi dümdüz olduğuna inanılan dünyanın tam ortasındaki Kudüs şehri yer alıyor (Karabat, 2010: 269). Orta Doğu denilince sadece barut kokusu alanları İran’daki safran, Mısır’daki kekik, İsrail’deki sarımsak, Lübnan’daki kavrulmuş fıstık ve Filistin’deki kimyon kokularına çağıran Kudüs’ün Gönüllü Sürgünleri hepimizi barış ülkesine davet eden bir Orta Doğu romanı…

*Bu yazı doğudan dergisinin 18. sayısında (Milli Eğitim İdeolojisi ve Türkiye) yayımlanmıştır.

uçurum

2011-01-09T13:52:00.003+02:00

çeliğe su verir gibi
itekliyorum şiirlerimi
uçurum önlerine

elimde bir resmin
gözümde resmin
şiirlerimin arkasında resmin

iki yanı uçurum oluyor
şiirlerimin
onları
ağır bir sevdayla terbiye ediyorum
susmayı öğretiyorum
delirtiyorum
resminle
ağlatıyorum
tozlu anadolu kentlerinde
alacakaranlık bahçelere asıp
kurutuyorum

sınırsız, karşılıksız ve korkusuz
olacaklar,
gün doğumlarında
fotoğraflarıma kızıllık katacaklar.

Kıvanç

görüş günü

2011-01-07T01:24:00.003+02:00

yazarken,
uzaklardan, denizlerden değil
en rüyasız yerinden
kavruk bir uykunun,
siyahlardan

kapına eski bir rüya bıraktım
deli zamanlarımdan.

sen o rüyayı al
bir güzel gör:
beni değil,
benim
seni
nasıl
gördüğümü
gör!

sonra
uyu uyu uyu...

Kıvanç
18 Ocak, İzmir

(Fotoğraf: 29 Agustos 2010, Hirshhorn Museum-Washington DC)

Demokrasi öldü! Nasıl bilirdiniz?

2011-01-06T01:38:00.002+02:00

Arundhati Roy, Çekirgeleri Dinlemek- Demokrasi Üzerine Saha Notları, Agora Kitaplığı, 2010, 352 s.

Kıvanç Özcan

“Şu anda istisnasız hepimiz zehirli bir kupadan, içine dini faşizm katılmış kusurlu bir demokrasiyi içiyoruz. Saf arsenik.” (Arundhati Roy)

Bölgeler üzerine yazılan kitaplardaki genel eğilim bölgelerin (Orta Doğu’nun, Latin Amerika’nın ya da Avrupa’nın) sorunlarını dile getirmektir. Bu yüzden bölgelerin coğrafi sınırlarına hapsolan ve toplumsal sorunlarıyla sınırlanan kitaplar ‘Dünyamız nereye gidiyor?’ gibi derin soruları cevaplamaktan uzaktır. Hintli yazar Arundhati Roy’un Çekirgeleri Dinlemek – Demokrasi Üzerine Saha Notları isimli kitabındaki makaleler ve söyleşiler okuyucuya bölgesel fotoğraflar sunuyormuş gibi gözükse de Roy aslında yukarıdaki sorunun cevabını vermeye girişiyor. Bu kitabı okurken Roy’un milliyetsiz olmayı tercih eden, başarıdan rahatsız olan, yenilginin elde edilmesi gereken bir şey olduğunu düşünen ve hayatın çeperlerinde yaşayan ezilen kitleleri sert bir dille savunarak iktidar sahiplerini rahatsız eden bir yazar olduğunu hep aklımızda tutmalıyız. Aklımızda tutmamız gereken bir şey daha var. Bu kitabın adı aynı zamanda yazarın Ocak 2008’de İstanbul’da Hrant Dink’i anarken yaptığı konuşmanın da başlığı.

Çekirgeleri Dinlemek ağırlıklı olarak Hindistan toplumuna ve son dönem siyasi hayatına yönelik gözlemler ve analizler içerse de bize demokrasiyi ve küreselleşmeyi sorgulayabileceğimiz araçları sunuyor. Aynı zamanda milyonlarca yoksulun hayatını cehenneme çeviren demokrasi ve küreselleşme söylemlerine nerelerden ateş etmemiz gerektiğini de bütün çıplaklığıyla gösteriyor. Yazarın demokrasiyle bu kadar uğraşmasının amacı bu kavramı yeniden inşa etme çabalarına katkıda bulunabilmek.

Bir noktayı hatırlatmakta yarar var. Roy’un problematize ettiği demokrasi bize öğretilen ideal bir demokrasi değil; büyük şirketlerin ve farklı çıkar gruplarının çıkarlarına hizmet eden, batı liberal demokrasisi adıyla medya araçlarından evlerimize fırlatılan bir roket görünümündeki sahte bir demokrasi. Roy, medya araçlarıyla manipüle edilen insanların oyları üzerinde yükselen bir sistemdeki seçimlerin bize demokrasi getirmediğini hatta bu durumun demokrasinin yapısal bir değişime ihtiyacı olduğu düşüncesini güçlendirdiğini belirtiyor. Yazarın ifadesiyle dünyamızda çok fazla temsile karşılık çok az demokrasi var (Roy, 2010: 2). Roy’un bu sahte demokrasiye yönelik eleştirilerinden en fazla nasibini alanlar hükümetler. Dikkatli okuyucular yazarın odak noktasına şu iki soruyu aldığını fark edeceklerdir: İnsanlara haklarını savunma kanallarını açık tutmaktan çok serbest piyasayı önceleyen bir demokrasi ve bunun ajanları olan hükümetler bireysel özgürlüklerimizi nasıl koruyabilirler? Bizler demokrasiye ne yaptık ve onu egemenlerin çıkarlarını koruyan bir canavara dönüştürdük?

Adaleti sağlamak gibi bir derdi hiç olmayan bu sahte demokrasi, yazarın ifadesiyle deli bir iblise benzemektedir ve biz artık bu iblise güvenemeyiz. Kitap bize Hindistan’da kapitalizmin yıkıcı etkilerinden çevreyi korumak isteyenlerin ilerleme karşıtı vatan hainleri olarak damgalanmalarını anlatırken ‘ilerleme’ ve ‘kalkınma’ gibi joker işlevi gören kelimelerin arkasındaki kara deliklere işaret ediyor. Örneğin, Hindistan’da hükümetler toprakları büyük şirketlere peşkeş çekmek için milyonlarca insanı yerlerinden ettiler. Bu yerinden etme işlemi sırasında sahte demokrasinin kolonlarından birisine yaslanıldı: Milliyetçilik. Hindutva da denilen Hindu milliyetçiliği bu peşkeş çekme işinde başta Müslümanlara olmak üzere ülkedeki azınlıklara uyguladığı şiddette devletin açık desteğini aldı. Sağcı Hindu milliyetçi partisi BJP Müslüman azınlığa yönelik şiddeti meşrulaştırmak için 11 Eylül saldırılarının yarattığı İslam fobisine eklemlenme fırsatını kaçırmadı (Roy, 2010: 15). Bir taşla iki kuş vurmak ve kelebek etkisi sanırım bundan daha iyi örneklenemezdi! Bu örneği akılda tutarak dünyanın diğer bölgelerine baktığımızda şu gerçeklikle karşılaşacağız: Faşizm ile serbest piyasa arasındaki bağlantı ‘ilerleme’, ‘birlik’, kalkınma’ ve ‘demokrasi’ gibi kavramlar üzerinden sağlanmaktadır.

Roy böylesi bir sahte demokrasinin üzerinde sörf yaparak halkı yönetmeye soyunan Hindistan hükümetlerini Tamil Kaplanlarına karşı yok etme politikası izleyen Sri Lanka ve Orta Doğu’nun işgalcisi İsrail Devleti’yle aynı hatta oturtuyor. Yerlerinden edildikten sonra ormanlara saklanan 3 bin civarındaki köylüyü ‘Maocu teröristlere karşı düzenlenen operasyon’ adıyla yok etmeye çalışan, büyük ittifakların rüşvetlerle seçim kazandığı ve çıkarılan yasalarla topraklarını kaybeden köylülere yılda sadece 120 dolarlık bir kazancı uygun gören NREGA yasasının (Roy, 2010: 23) sahibi Hindistan Roy’un kaleminde zalim ülkeler kategorisindeki yerini alıyor.

Çekirgeleri Dinlemek bize parmak hesabına ve kelle sayısına dayanan demokrasi anlayışlarının diktatörlere meşrulaştırma mekanizmaları sağladığını anlatıyor. Kitapta problematize edilen sahte demokrasilerde halktan oy almış olmak seçimlerden sonra yapılan bütün usulsüzlükleri demokrasi şemsiye altına sokuveriyor. Liderleri bir tarafa bırakacak olursak, partilerin zaman zaman ırkçı söylemlerle seçim kazanmalarının önümüze koyduğu sorular şunlar olsa gerek: Halk daima haklı mıdır? Halk desteği yapılan her şeyi meşru kılar mı?

Hindistan örneğinde, Keşmir bölgesi ve halkı Hindu milliyetçiliğinin hedef tahtasındayken ve Keşmirlilere bile ‘bizler kaypak, güvenilmez insanlarız’ dedirten bir medya kampanyası ve psikolojik savaş yürütülürken yapılan seçimlerle demokrasi arasında nasıl bir bağ olabilir? Bu olsa olsa Roy’un da belirttiği gibi hükümet, yargı, polis, basın ve seçimlerin başrollerde olduğu bir trajedidir.

“Dünyada devlet terörizmine benzer başka bir terörizm yoktur!”

Bu trajedinin önemli örneklerinden birisi Hindistan’ın Gucerat eyalatinde yaşandı. Devlet destekli pogromlarla bu eyaletteki Müslümanların yaşam sahalarını imha eden Hindu milliyetçileri, hükümet muhalifi olanları vahşi yöntemlerle öldürdükten sonra televizyonlarda bunu gururla anlattılar ve bu eyalette seçimlere girdiler. Devletin azınlıkları temizleme politikasında piyade eri olarak görev alan düşük kastlardaki Hindular yılların ezilmişliğini ve yoksulluğunu din faktörünü bir gurur meselesi yaparak ve öfkelerini azınlıklara yönelterek aşabilecekleri yanılgısına kapıldılar. Seçimlerden önce BJP önderliğindeki koalisyonu oluşturan 22 grup Gucerat’ta olan biten vahşete tepki göstermek şöyle dursun, kendi seçmen tabanlarını korumayı önceleyen hesapçı bir tavır aldılar. Hindu milliyetçisi serserilerin azınlıkları imha operasyonu iktidar tarafından ‘vatandaşın reaksiyonu’ denilerek geçiştirildi. Yazar bu durumu özetlerken yaklaşan tehlikenin boyutunu da bize anlatmaya çabalıyor: “Çağdaş Hindistan ile savaş öncesi Almanya arasındaki paralellikler ürkütücü boyutlara ulaşmıştır.” (Roy, 2010: 47) Bu arada merak eden okurlar için cevaplayalım: Azınlıklara yönelik sistemli bir katliamın yaşandığı bu eyalette seçimleri sağcı milliyetçi Hindu partisi BJP kazandı! Bu seçimlerin ardından Hindistan’ın önümüze serilen gerçekliği yoksulların yoksulları ezdiği ve iktidar yapılarına kimsenin dokunmadığı, ‘aşağıdaki’ toz duman sayesinde ‘yukarıdakilerin’ iktidarlarını devam ettirdikleri bir ülke olsa gerek. Böylesine bir trajedide gökyüzüne yükselen çığlık bize neler söylemektedir? “Biz buyuz. Hindistan’da biz böyleyiz. Tanrı geceyi atlatmamıza yardımcı olsun.” (Roy, 2010: 65)

Arundhati Roy’un sert eleştirilerini, sivri ve alaycı dilini etkili kılabilmek için başvurduğu benzetmeler ve analojiler Hindistan hakkında çok fazla bilgisi olmayan okuyuculara kolaylık sağlayacaktır. Yazarın düzen partilerini gezici senfoni orkestrasına, kendi aralarındaki sahte çekişmeleri izleyicilere öfke, aksiyon ve entrika sunan bir gösteriye benzetmesi bunlardan bir kaçı.

Düzenin generalleri ya da düşmanlarımız: Neo-liberalizm ve Cemaatçi Faşizm

Yazarın kitapta savunduğu ana tezlerden birisi Hindistan’ın bütün dünyada bilinen demokratik ülke imajının bir maskeden öteye gitmediği. Öyle ki, Roy Hindistan’ın en tehlikeli koğuşları Keşmir’de yer alan bir akıl hastanesi olduğunu ileri sürüyor. Bu akıl hastanesini yöneten zihniyet neo-liberalizmden beslenirken ve dükkanlar tüketim mallarıyla dolup taşarken yüzlerce Hindistanlı çiftçi borçları yüzünden intihar ediyor. Bu hastanedeki televizyonlarda ise tercihini sefalet içindekilerden yana değil de ışıldayan Hindistan’dan yana kullanan Bollywood filmleri ve dizileri oynamaya devam ediyor. Yukarıdaki örnekler ışığında kitabın Hindistan’la sınırlı kalmaması gereken bir savını hatırlatalım: Demokrasi olduğuna inanmamızı bekledikleri bu düzende insanların bildikleri ve gördükleri ile onlara anlatılanlar arasındaki uçurum o kadar fazla ki böyle bir düzen ancak maskelerle ayakta durabilir.

Bu maskelerin arkasındaki gerçeklerden birisi büyük şirketlerin çıkarlarıdır. Bir ülkede büyük şirketlerin CEO’ları o ülkenin başbakanından daha kuvvetliyse ve bu şirketler geçimlerini doğal kaynaklarla sağlayan insanların elinden nehirleri ve ormanları alıp onları topraksızlaştırıyorlarsa böyle bir ülkede demokrasinin rolü nedir?

Böylesine umutsuz bir tablo karşısında yazar Hindistan solundan umudu kesmiş olsa da tabandan gelen direniş hareketlerinin tünelin ucundaki ışık olabileceğini de belirtiyor. Roy, Hindistan’daki eşitsizliğin, ırkçılığın ve yoksulluğun derinliğinin ülkeyi mecburi bir değişime doğru götürdüğünü söylerken halkını uyarmayı da ihmal etmiyor: Değişimi gölge parlemento gibi oluşumlarla başaramazsak kanlı bir dönüm noktasıyla karşılaşabiliriz.

Kitabın olumlu noktalarından birisi de Hindistan’la ilgili ağır sayılabilecek makalelerin aralarında yazarla yapılan söyleşilere yer vermesi. Söyleşiler okuyucunun biraz soluklanarak öteki bölümlere daha dinç devam etmesini sağlıyor. Roy, Ömer Madra ile yaptığı söyleşide insanlığın artık paranoid şizofrene dönüştüğünü ve aynaya baktığında devletlerin kontrolündeki medyanın ve çeşitli bilgi bankalarının manipüle ettiği sahte bir görüntüyle karşı karşıya olduğunu ifade ediyor. İktidar böylesine bir manipülasyon mekanizmasını kontrol ediyorsa bu iktidarın radikal dinci ya da köktenci laik olmasının ne önemi olabilir? Cevaplanması gereken soru şudur: Neleri yasaklıyorsunuz?

Roy’un Osman Akınhay’la yaptığı röportajda söyledikleri ise beni şaşırttı. Yazarın örgütlenmenin gerekli olduğunu belirttikten sonra bunun üzerine kafa yormaktan kaçınmasının altında sol partilerin başını çekeceği bir örgüt modelinin otorite ve hiyerarşiye dayalı olacağı düşüncesinin önyargılı olduğu görüşündeyim. Yazar örgütlenme fikrine bu kadar uzak durmayıp belki de yeni bir sol parti modeline işaret etse kitabın güçlü argümanlarını taşıyabilecek bir yapıyı da bizlere sunmuş olurdu. Bu söyleşide küreselleşme ile ilgili söyledikleri kayda değer. Yazar, asıl küreselleşme savucularının nükleer ve kimyasal silahların bütün dünyada yasaklanmasını isteyenler ve uluslararası barış ve adalet çağrısında bulunanlar olduklarını belirtiyor.

11 Eylül trenindeki birinci mevki yolcuları

Hindistan parlementosuna 13 Aralık 2001’de yapılan saldırı hükümete kendi politikalarını yürütmek için kullanacağı bahaneleri fazlasıyla sundu. Hükümet, Bush’un 11 Eylül sonrası siyasetine eklemlenerek Keşmir halkına ve Müslümanlara yönelik yürütülen politikaları meşrulaştıracak yeni bir kılıf bulmanın sevinciyle Pakistan sınırına yüzbinlerce asker yığdı ve kendi vatandaşlarından bazılarını Pakistan ajanı suçlamasıyla katletti. Halbuki, saldırıyı yaptığı iddia edilen S.A.R. Geelani 18 ay hücrede tutuldu ama parlemento saldırısını yaptığına dair hakkında hiçbir kanıt bulunamadı. Bundan daha kötü olan ise saldırıyı gerçekleştirenlerden birisi olduğu iddia edilen Efzal’ın başına geldi. Yargı, Efzal aleyhine doğrudan kanıt bulunmadığı halde toplumun kollektif vicdanını tatmin etmek için Efzal’ı öldürme kararı verdi (Roy, 2010: 168). Evet kararı aynen bu şekilde gerekçelendirmişlerdi! Toplumun kollektif vicdanını tatmin etmek için... Bu noktada hedefe göndereceğimiz sorular şunlar olmalıdır: Kolektif vicdan nedir? Çoğunluk düşüncesiyle aynı şey midir? Bu vicdan bize sunulan bilgilerle şekillendirilmiyor mu?

11 Eylül’le ilgili olarak Roy’un hedefinde sadece Hindistan hükümeti yok. Yazar, saldırılardan sonra Hindistan’ı ve Pakistan’ı ziyaret eden Bush’un Hindistan ve Pakistan halklarını tebaası olarak görmesini Amerika’nın bölgeye yaklaşımının somut bir örneği olarak aktarıyor. Roy’a göre Bush Gandhi’nin Rajghat’taki anıtını ziyaret ettiğinde milyonlarca Hindistanlı anıta bir kupa kan dökülmüş hissine kapıldılar.

Yazar, Bush’un Hindistan ziyaretinde (seferinde mi demeliyim acaba?) Amerikan politikalarını protesto eden binlerce insana Animal II isimli bir oyun kaleme alarak katkıda bulunuyor. Amerika’nın Hindistan’a nasıl baktığını da anlatan bu oyunda Bush’un hayali bir konuşması konu ediliyor. Bu metnin en çarpıcı bölümlerinden birisi de demokrasiyle ilgili olan bölümü. Bu kurgusal metinde Bush Hindistan halkına şöyle sesleniyor: “Amerika Birleşik Devletleri’nde biz dolapta bomba saklamayız. Sadece iskeletler olur. En sevdiğimiz iskeletlere de köpek isimleri veririz. Adları Barış, Demokrasi ve Serbest Piyasa olur. Ama gerçek isimleri Cruise Füzesi, Karadan Atılan Top ve Lazer Güdümlü Bomba’dır.” (Roy, 2010: 180)

Çekirgeleri Dinlemek sadece Hindistan’daki karanlıklara ışık tutmuyor. Bu kitaptan Türkiyelilerin de çıkaracağı önemli dersler var. Roy, hükümetlerle istihbarat örgütlerinin eskiden beri yaptıkları savaş çığırtkanlıklarının, insan hakları ihlallerinin ve düzenledikleri komploların karşısında etkili bir şekilde durabilmek için kamuoyu tepkisine ihtiyacımız olduğundan bahsederken, medyanın kurbanların değil katillerin yanında yer almasına hatta katliamları ve cinayetleri bir dizi film gibi bizlere sunmasına karşı hazırlıklı olmamızı öğütlüyor. Okuyucular bu kitabı okurken Hrant Dink’in katilleriyle Hindistan’in Gucerat eyaletinde 2 bin Müslümanı katledenlerin aynı cephede yer aldıklarını hemen anlayacaklardır.

Neo-liberalizmle etnik milliyetçiliğin ya da faşizmin yükselmesi aynı yapbozun parçalarıdır. Amerika’ya düşmanmış gibi gözüken milliyetçiler ve ırkçılar aslında bu imparatorun en büyük müttefikleridir. İlerleme ve kalkınma gibi kavramların büyük şirketler lehine işlerlik kazanabilmesi için insanların yerlerinden edilmeleri gerekiyor. Bu işi de ırkçılar hallediyor. Devlet destekli katliamların fark edilmemesi ya da birazcık olsun meşrulaştırılabilmesi için liberaller, muhafazakarlar ve faşistler bizlere medya aracılığıyla gerçeğin büyüme oranlarından ve ilerleme projelerinden ibaret olduğunu anlatmaya çalışıyorlar. Roy bu maskeleme operasyonunu iki kelimeyle karşılıyor: Sahte evren!

Soykırıma nereden bakıyoruz?

Roy’un Hrant Dink’i anarken yaptığı konuşma da kitapta yer alıyor. Yazar bu konuşmasında milliyetçilikle kalkınmanın kesiştiği bir kavşakta yer alan soykırım konusuna değinirken bize asıl görevimizin beyaz berelilerle savaşmak olması gerektiğini hatırlatıyor. Soykırım meselesinde olayın kendisinden önce soykırımlara hangi pencerelerden baktığımızın önemli olduğunu ifade ediyor ve soruyor: Soykırıma devletlerin çıkarlarla dolu dış politika penceresinden mi yoksa yakınlarını kaybetmişlerin gözlerinden mi bakıyorsunuz? Unutmamamız gereken en önemli şey şudur: Egemenlerin veya iktidarların gözünde soykırımcılar ulusal kahraman olarak pekala anılabilirler.

Okuyucunun ilgisini bugüne kadar soykırım tartışmalarında görece daha az yer kaplayan bir konu çekebilir: Kurbanların daha sonra canavarlaşma ihtimali. Bugün Hindistan’da yerli halk Adivasi’lerin ormanlar, nehirler ve madenlerle dolu yaşam alanları çok uluslu şirketlerin ve orta ve üst sınıf zengin Hinduların hedefindedir. Bu süreçte Adivasi’ler hem yok edilirler hem de diğer ‘aşağı’ sınıflara mesela Müslümanlara yönelik saldırılarda piyon görevi üstlenirler. Yazar, Hindistan’daki katliamları tıkır tıkır işleyen bir sistemdeki yol kazalarına indirgemeye çalışanlara karşı eleştirilerini sıralarken bizlere de Hrant Dink cinayetinin münferit bir iş olduğunu söyleyenlerle mücadele etme yollarını gösteriyor.

Direnişin duvarlarındaki delikler

Arundahati Roy’un eleştiri oklarından nasibini alanlar aynı zamanda haklarını savunduğu insanlar. Yazar, haklarını savunduğu insanların iktidarı ele geçirdikleri zaman belki de ilk olarak onu temizleyeceklerini ifade ettikten sonra direniş cephesindeki yanlışlara dikkat çekiyor. Keşmirliler kendi cumhuriyetlerini kurabilirlerse azınlıklara nasıl davranacaklar? ‘Yeni’ Keşmir İsviçre’ye mi benzeyecek? Suudi Arabistan’a mı? Maocular ve Gandhicilerin başarısızlıkları da kitapta okuyucuya sunuluyor. Hindistan’daki iktidarın baskı aygıtlarını başarıyla keşfeden ve ona karşı koyan Maocular ve Gandhiciler bazı toplumsal meselelerde, (kadın, evlilik, cinsellik ya da aile değerleri) muhafazakarca davranabiliyorlar.

Roy, direnişin duvarlarındaki delikleri kapatabilecek reçetelerden birisinin ilk önce direnişin yöntemi üzerine uzlaşmak olduğunu belirtiyor ve pasif direnişin şiddete başvuran otoriteleri afallatığını Keşmir halkının Hindistan hükümetine tepkisi üzerinden anlatıyor. Çekirgeleri Dinlemek hükümetlere muhalifmiş gibi görünen STK’lara ve sanal ortamla sınırlanan direnişlere hayatın geri kalanında etkili olamadıkları gerekçesiyle karşı çıkıyor. İktidar tarafından kontrol altında tutulan bu direniş yöntemleri iktidarın ya da başka güç odaklarının demokratik olduklarına dair sahte bir düşünceyi besliyor.

Dünyamız nereye gidiyor? Bu nasıl bir demokrasi? gibi büyük soruları soran bizler Arundhati Roy’un Çekirgeleri Dinlemek isimli kitabını okuduktan sonra düşmanlarımızın karşısına şu iki soruyla çıkmalıyız: Askeri alet-edavatınız, şirket çıkarlarınız ve eski kaleleriniz iklim değişikliğine ve yoksulların öfkesine karşı siz nasıl koruyacaklar? Hayatta aslolan nedir?

*Bu yazi dogudan dergisinin Aralik 2010 sayisinda yayimlanmistir.

öğlene doğru...

2010-12-12T03:38:00.004+02:00

sen,
saçlarını mavi sulara nakşeden
tekinsiz özne

yollar bitti
denize vardık

masamda bir bardak
bardakta bir uçak
ağlar giderim

iç odalarımda rakseden
rüya

özgürlük bitti
gece öldü sevgilim
birbirimizden geçtik
güneşe vardık

tenin görünür şimdi
perde aralarından
kumlu tepelerden
keman sırtlarından

hayata çoğalırsın
öğlene varmaz
ölürüm.

Kivanc

11 Aralık, Washington DC

kelimelerin yatamayacagi bahcede

2010-12-04T22:42:00.003+02:00

sen o sari yelkenli olmalisin
camdan asagiya suzulen
ve bir damla gibi
yuzen...

isikli sehirlere giderim
soguk neon yagmurlari gelir
bir kahve alir ellerini isitirim
sonra o alevli, yalniz sahile
kumsaldaki dalgali masa buyur
saclarin uzar
ellerim titrer
sen uyursun
ben buyurum...

sana verecek hic bir sirrim yok benim
kelimelerin yatamayacagi bir bahcede
uzanmisiz oyle
gokyuzu senin
bulutlar benim
aksamustu dort bucuk sularinda
kuzey yarimkurenin herhangi bir bahcesinde
uzaniriz bir kizilligin altina
gunes senin...gunes benim...

Kivanc
4 Aralik, DC

Vi har en drøm

2010-11-22T08:57:00.004+02:00

bulutlar

2010-11-05T22:59:00.005+02:00

bulutlar geldiler!
yağmaya değil
gölgeye...

derunumda
bir akşamüstü var benim
ılık bir rüzgar tepsisinde
güneşten çay bardakları
öylesine kızılım

gökyüzümde ise
perdeli güneşler
gezdiririm

bulutlar geldiler!
istemediğim kadınlar gibi
yağmaya değil
gölgeye...

Kıvanç
6 Kasim-DC

resistance to banality-siradanliga direnis

2010-11-01T06:19:00.007+02:00

biz uc arkadas; bendeniz, Michael ve Francoise, sonbahar fotograflari cekmek icin gunesli bir cumartesi gunu kendimizi sokaklara attik. ekimin son gunesi Washington sokaklarini isitir ve yerdeki yapraklari kizartirken sonbaharin dili olsa da konussa diye dusundum. sonra makinemin diliyle sonbaharin renklerini birlestirip bir seyler anlatmaya karar verdim. yukaridaki fotografi Georgetown'un arka sokaklarinda bir parkta cektim. Siyah ve beyaz arasindaki tonlara (yoksa siz arada baska renkler olmadigini mi saniyorsunuz?) eskiya bir rengin sizmasina izin verdim. herseyi bilen zevzekler kiskanclikla 'photoshop' kullandigimi soylerlerse inanmayin: Hic sonbahara bakmadiklarindandir. bakip da gormediklerindendir. makinemin hosuma giden bir ayari var. fotograf cekerken, kompozisyonunuzu olusturduktan sonra, bir rengi kendi dogal halinde birakip fotografin geri kalanini siyah ve beyaz yapabiliyorsunuz. bu ayari seviyorum cunku bana kendimi ifade ederken daha genis bir manevra alani sagliyor.

yukaridaki kizil yapraklar farkliliklari, dunyayi degistirme arzusunu, mor inekleri, cirkin ordek yavrularini, asileri, laf anlamazlari, elestirinin gucune inananlari, sozunu esirgemeyenleri, escinsellerin onur yuruyuslerini, feministleri, anti-militaristleri ve daha bir cok 'cikinti' gorusu, durusu temsil ediyorlar. bu yapraklardan bir tanesi Hrant Dink'se otekisi Rosa Parks.

diger yapraklar ise hepinizin malumu...

bir isim de verdim fotograflarima: Resistance to Banality yani Siradanliga Direnis...

Kivanc

2010-10-27T16:42:00.000+02:00

çöl tanrıları

2010-10-24T04:05:00.009+02:00

pastel bir odada
küflü bir pervaz önüydü
aramızda duran
omzunun sessiz şalıydı

akşam erken indi
bir hamsine takıldı
tenine sepya bir tül dokundu

nehirlerden, uzaklardan
ve afrika'dan bahsettin
bense ellerindeki
çöl tanrılarını
seyrettim

gözyaşlarım yandı yüzümde
aklından bir kez olsun
geçeyim diye...

Kıvanç
24 Ekim-DC

turuncu

2010-10-19T14:58:00.006+02:00

senin bir ölü olduğundan başlıyorum
yazdıkça diriliyor, güzelleşiyorsun
susuyorum,
boğazım küfleniyor
beni öldürüyorsun

bahçelere çıkıyorum
meydanlara uzanıyorum
köşebaşları olmayan sokaklar
arzuluyorum

heyhat...

şehirlerim akvaryum
tek bir balık
turuncu

yüzüyorsun...

Kivanc

19 Ekim, DC

Hand Grenades under the Negotiating Table

2010-10-19T06:55:00.003+02:00

By Kivanc Ozcan
International Affairs Review, October 18, 2010

The U.S. media is actively covering the latest attempts at an Israeli-Palestinian peace process. But despite this exuberance in the U.S., a closer look at the situation in the Middle East suggests that negotiations may have commenced prematurely and actually endangered the peace process.

Now may not be the right time to hold these talks. Only 32 percent of Palestinians support starting direct negotiations with Israel, according to the Palestinian Center for Public Opinion. There is also strong opposition in Israel, where Foreign Minister Avigdor Lieberman has publicly expressed his discontent with the talks – in direct opposition to Prime Minister Benjamin Netanyahu.

Coming to the negotiating table when major obstacles still exist on both sides may blow up the peace process altogether. Since direct talks trigger such strong objections, the parties should address their internal divisions first. They can continue talking later. The negotiating table is always there.

So far, both Palestinian President Mahmoud Abbas and Netanyahu have been sitting at the negotiating table holding political hand-grenades that make the solution almost impossible. The Palestinian president threatened to leave the talks if settlement construction restarts in the West Bank. In return, Netanyahu has threatened to end the settlement moratorium.

Despite Abbas’ presence at the negotiating table, strong objections to the direct talks persist in Palestinian society and may derail the peace process. On August 31st, Hamas killed four Jewish settlers on the eve of the Washington talks. Thirteen armed Palestinian organizations also threatened to hit Tel Aviv with rockets during the first week of September.

President Abbas’ authority and legitimacy are on the brink of collapse. This will limit his ability to implement an agreement. Many Palestinians view Abbas' willingness to negotiate with the Israeli government as a sign of weakness, if not treason.

U.S. President Barack Obama and Secretary of State Hillary Clinton also appear to have lost their enthusiasm since the beginning of September. In mid-September, at his press conference in the White House, Obama said that the parties would be responsible for a failure. It looks like he is trying to prepare his public for a potential failure.

Supporters of direct talks should understand that Abbas is not former Palestinian Liberation Organization (PLO) leader, Yasser Arafat. Both politically and geographically, Gaza is out of his reach. Rather than talking with his Israeli counterparts, Abbas should spend more time talking with the people in Gaza.

Last week, Netanyahu’s threats on the settlement issue turned into a reality. Religious Jews restarted settlement building in the West Bank. Most members of the Israeli government applauded this development. So, we can say goodbye to the direct talks!

So who will help bridge the internal divide in Israel and put a stop to illegal Jewish settlements in the West Bank? Obama and Clinton can increase the political pressure on Israel by holding back aid. The international community and media can work more efficiently to lift the blockade of Gaza. These steps would be more helpful than giving lip service to the Palestinians.

So far, Israel has tried to tame Gaza by using various measures, from heavy bombing to man hunting, from mass arrests to blockade. To what end? Further radicalization of Gazans and an increased opposition to Israel? Now, it is time to try the untested: fully lift the Gaza blockade.

People may say that peace is impossible without the pressure of the talks. Sure, the negotiations are needed – but only at the right time. Even if Abbas and Netanyahu were to sign an agreement, who would implement it in Gaza? Nobody, because Abbas has no political control there.

Supporters of Israel maintain that Hamas wants to destroy Israel and so, there is no way to talk with them. They should read Jeroen Gunning’s book Hamas in Politics to discover the pragmatism of Hamas and its internal dynamics. Remember, before the Oslo Accords the Palestine Liberation Organization was the biggest terrorist organization for Israel. Today, its members eat with Israelis at the same table.

Finally, supporters of talks now argue that there will never be a trouble-free time to talk, that we must seize the moment. But past successes have always had greater public support. When then PLO leader, Yasser Arafat was talking with then-Israeli Prime Minister Ehud Barak, the vast majority of Palestinians were cheering him despite economic and political problems in Palestine. Today, these people are cursing Abbas for his efforts.

Some experts say that Abbas is successful in providing economic stability in the West Bank. I agree. But his success is widening the gap between Gaza and the West Bank. This gap would be an obstacle for a possible peace.

Do not misunderstand: peace without peace talks is impossible. But the time must be right for talks to produce a durable peace. Both Abbas’ and Netanyahu started to blow up the hand-grenades under the table. The explosion will not injure only these two politicians. The whole region is in danger.

Generals without epaulets

2010-10-15T07:34:00.004+02:00

Since when can the further consolidation of prime ministerial power be called an advance for democracy?

By Kıvanç Özcan

Haaretz 15.10.2010

Turkish Prime Minister Recep Tayyip Erdogan was extremely happy on the night of September 12 in the wake of his AKP party’s victory in the constitutional referendum. Fifty-eight percent of the country’s voters gave their approval to the first major reforms in the country’s constitution since a 1980 military coup.

Some Turkish commentators characterized the results as a slap in the face to Turkish fascists, while in some foreign media Erdogan was described as an “Eastern star” and a “hero.” In the prime minister’s view, the referendum results amounted to an affirmation of democracy.

But “one minute!” − to recall Mr. Erdogan’s interjection from Davos, in January 2009, when a moderator tried to cut him off while he responded angrily to Israeli President Shimon Peres.

Since when can the further consolidation of prime ministerial power be called an advance for democracy? In fact September 12 will be remembered as yet one more slap in the face for Turkish democracy − no less devastating than the 1980 coup, though without the violence.
It’s true that the referendum had nothing to do with Israel, but as our regional neighbors, Israelis should be concerned about the ways in which it weakens Turkish democracy.

To begin with, the very process was itself anti-democratic. Citizens could only give a simple, single “yes” or “no” to a list of 26 different articles, most of which were unrelated to each other and were not arranged by theme on the ballot. Surveys revealed that most voters did not know most of the points they were voting on.

Unfortunately, it was the leaders’ personalities in both camps that influenced many people in their voting.

For his part, Erdogan did not hesitate to harshly warn people against a “no” vote, which he implied would be tantamount to supporting future coups d’etat. In effect, he left the public little option but to vote “yes.” As a result of the vote, the executive has increased its control over the judiciary.

Until now, the constitutional court has served as the last effective check on the government, by hearing challenges to the constitutionality of laws. Additionally, the court also hears cases against the president and prime minister. The referendum increases the number of judges in the court from 11 to 17, and gives the president a larger role in their selection. Little surprise, then, that shortly after the vote, Erdogan ‏(who is suspected of having his eye on the presidency‏) and his followers initiated a discussion on the presidential system.

Another supposed democratic measure of the referendum package was a clause that makes it legal for civil servants to enter into collective bargaining agreements. Since they are still denied the right to strike, however, the measure is an empty one. That right is to be discussed later.

The main claim of the government in pushing for a “yes” vote was that the constitutional changes weaken the power of the military in favor of the legislative branch. And in fairness, that’s true. It limits the role of the military judiciary in civilian matters, something that even most opponents of the referendum package agreed with. However, this should not overshadow the fact that Erdogan and his party at the same time have weakened the checks on the legislative and executive branches as well.

Erdogan’s ruling party and its supporters maintain that the vote of September 12, 2010, serves to settle an old account with leaders of the September 12, 1980, military coup. That’s very welcome. But if that’s the case, one might have thought that the reforms would include the abolition of the Council of Higher Education. The council, the central ruling body of Turkish universities, may have been the most significant and tangible “gift” of the coup. Its power, which includes the appointment of university rectors, hangs over our institutions of higher learning like a sword of Damocles. But the council is still with us.

Turkish democracy is hardly a lost cause. But if the Erdogan government is serious, as it says it is, about strengthening democracy, it could start by ending the illegal police wiretaps that are used for surveillance of the government’s political enemies.

Erdogan could also apologize to the Turkish people for unethically pressing them to vote “yes” on the referendum. And as the referendum is a temporary measure, and is supposed to be followed by the drafting of a new constitution, he could include the opposition, such as Kurdish deputies in the parliament, in that process.

Some outsiders have asked whether the referendum strengthens the role of Islam in the state. It doesn’t. But a creeping theocracy is not the only concern of Turkish democrats. The changes dictated by the September 12 referendum increase the powers of the executive and legislative branches over the judiciary, and that weakens the separation of powers.

Democratic maturity necessitates respect for the referendum results. But democratic maturity and responsible citizenship require speaking up as well. The results of the vote may be a victory for Erdogan, but they give the Turkish republic no cause for celebration. The crowds applauding Erdogan and his government were actually cheering a new set of generals − without the epaulets.

tuvalin öyküsü

2010-09-29T08:00:00.013+02:00

şöminenin önüne boylu boyunca uzanmış
şarabi bir halet-i ruhiye kuşanmış

sonra kırmızı bir suskunluk hasıl oldu:
sana uzaklardan masallar getirdim dedim
geniş kırlar, mutlu papatyalar
ve gülümseyen göller...
avuçlarıma tırmanabilir misin?
diye sordum.

uzak bir ülkenin
sadece onun bildiği bir ırmağında
zamanı yüzdürüp gelmiş

gözleri doldu:
kadife yorgunluklarım var dedi
sararmış fotoğraflar, kurumuş karanfiller
ve parke taşlarında danseden iskarpinler
ışıkları kapatabilir misin?
diye sordu.

bu evdeki bütün renkler ölmüş
duvarlarda sadece sepya bir tuval
unutulmuş

yağmur yağıyordu
gökyüzünde güneş var dedim ona
beyaz bir tirandil geçti camdan
sonra çocuklar, müzikler
ve ayrılıklar
paltonu çıkartabilir misin?
diye sordum

yüzünde çizgiler varmış
güzelliğini maziye dökmüş

zamanı içtim ağır ağır
avuçlarıma tırmandı
demir damlalara dönüştük

şöminede sepya bir tuval
yanmış
saatler durmuş.

Kıvanç

30 Eylül, Washington, DC

kara

2010-09-26T06:37:00.004+02:00

utandiran bir tadi olmali
tedirginlikten usengeclige gecisin
bosverislerden daha derin
kendine seyirci kalisin

ruzgarin onundeki
yaprak bile degilsin artik
hersey gecti
butun trenler gitti
tukendi zaman
acik kaldi yaran

beklemistim oysa
ne cok ne cok...
yarali bir hayvan oldum
yakalari kavusmayan sehir oldum
sonunda ruzgar oldum
gectim senden,

uzak bir kuzey gecesiyim simdi
alnimda mavi buz saraylari
ardimda yalazli bir yara
senin gibi
kizil ve kara...

Kivanc
26 Eylul, Washington DC

Non-UN Peacekeeping Operations in the Middle East Revisited

2010-09-24T07:46:00.006+02:00

by Kivanc Ozcan

This short article aims to develop a critical perspective on Mona Ghali’s article: Non-UN Peacekeeping Operations in the Middle East. As it is stated in Ghali’s study, the presence of the Multinational Force and Observers (MFO) in the region dates back to 1982 when non-UN peacekeeping forces deployed in Sinai and Beirut.

To begin with, raising criticisms of the MFO in Sinai is possible with the critical reading of the Camp David Accords and the March 1979 Peace Treaty. Whereas Anwar Sadat inferred that the Accords resolved the return of the all lands confiscated after 1967, returning the Sinai to Egypt was sufficient for Menachem Begin. Apart from the ambiguous nature of the Accords, the last article of the 1979 treaty, which is based on the freedom of navigation in the Gulf of Suez, the Gulf of Aqaba and the Strait of Tiran, prioritizes Israeli economic and security interests.

Following the expiration of its mandate, UNEF II withdrew from the Sinai in 1979. Without mentioning why, Ghali argues that the UN forces were unproductive. The author also implies that an anticipated Soviet Union veto for the deployment of the UN force in Sinai was the main motive behind the creation of MFO. However, the reason behind potential Soviet Union veto remains intact.

The formation and structure of the MFO is another matter of debate. Mostly Anglo-Saxon countries and the U.S. dominated countries supported this initiative. The U.S appoints the Director General of the MFO. In addition to these, the military and economic contributions of the U.S. are far more than the other supporters. Also, the Observer Unit of MFO evolved from the U.S. Sinai Field Mission all members of which were U.S. citizens. So, provocative ideas such as that Egypt had become neo-imperialisms latest victim and that the MFO treaty is the subordination of Egyptian interests to US security interests should be reviewed.

Furthermore, the Protocol of August 1981 assured that the withdrawal of the MFO would require both parties’ approval. That is to say the withdrawal of an international force from Egyptian territory is impossible without the consent of another country. How would it be related to the concept of territorial sovereignty?

Without any doubt, President Sadat consciously changed the nature of the political climate between Egypt and its former Arab allies, and the image of his country, by becoming a U.S. ally. But how has the presence of the MFO in the Middle East changed the image of U.S. in the region? The Multinational Force (MNF) in Beirut may provide an answer for this question.

The first MNF successfully fulfilled its responsibility by evacuating Palestinian and Syrian fighters from Lebanon in 1982. However, the problems arose with the deployment of the MNF II. As its duties were not clearly set and its avoidance of the sui generis conditions of Lebanese society, the MNF II became one of the fighting sides in the country.

However, it was predictable that American and French-dominated structure of the MNF II might escalate the tensions in this ethnically diverse and politically polarized country, and jeopardize the impartiality of the force. The author rightly quotes from Kamal Salibi that the tension between Arabism and Lebanism was the main pillar of the conflict in Lebanon. Therefore, the deployment of French forces, which has historical connections with Lebanon’s Christians, paved the way of the radicalization of various Muslim fractions in the country.

Furthermore, the training of the Christian dominated Lebanese Armed Forces (LAF) by the MNF II alarmed Sunni and Shia militias as they opposed to the idea of PaxAmericana and unfair power sharing in Lebanon. So, unanticipated results such as the rise of Iranian influence on Lebanese politics came into play and hastened the withdrawal of MNF II from Lebanon. In her conclusion, Ghali argues that MNF II was not successful since they deployed into a politically polarized environment. However, this superficial conclusion does not answer the question of whether the U.S. and France consciously used the MNF II as a tool to transform Lebanese politics in favor of their interests.

To sum up, as it is seen in Sinai case, consent of the fighting parties is a prerequisite for the success of MFO or MNF. Those cases demonstrate that different dynamics are in play for inter-state and intra-state conflicts. Lebanon case clearly demonstrates that the ‘hidden’ identity of MNF may have led to escalation and deepening of a conflict.

artik yordunuz...

2010-09-14T06:04:00.005+02:00

Artik yordunuz... Referandum icin dagittiginiz rusvetler, cevirdiginiz dolaplar, oyuna bile sahip olamayan muhalefet lideri ve irkciligin dislerini gostermeye her zaman hazir olanlar. Yarattiginiz bu karmasa ve kargasanin icinde dusunemez olmusum. Her birimizin onceden belirlenen bir tarafi ve buna gore oynamamiz gereken roller vardi. Hayir diyen darbeci Evet diyen aptaldi. Ve biz bu topraklarda beraber yasamak zorunda oldugumuzu gormemek icin cabaladik. Kibarlik yapip cabaladik diyorum ama kendi adima konusacak olursam ben ne darbeciyim ne de referandumda evet dedim. Sizler tepisirken ben kullanacagim oyu anlamlandirmak icin bu ulkenin en saygin bilim insanlarinin yazilarini okuyordum. Sandikta benimle ayni dogrultuda oy kullanan insanlarin bir bolumuyle adimin ayni cumlede gecmesi bile benim icin utanclarin en buyugudur. Fakat sunu da belirtmek isterim, artik yalniz ve guzel ulkemde siyaset yapma alani tek bir gucun elinde toplaniyor ve haliyle daraliyor. Benim tamamen karsisinda oldugum sagci ve muhafazakar bir zihniyetin kafesine giriyoruz. Kiz arkadasiyla elele tutustugu icin parktaki genci dovduren adamlar simdi yargiyi ele gecirdiler. Alevilere zorla Sunnilik ogretmek isteyenler simdi biraz daha guclendiler. Iscileri Taksim'de ve Kizilay'da coplayanlar simdi baskanlik sisteminden soz ediyorlar. Kurtlerin temsilcilerini muhattap almadan acilim yapmaya kalkisanlar hepimizin telefonlarini dinliyorlar. Bu memleketin irkcisindan, ulusalcisindan yeterince tiksindim, tiksiniyorum. Bu nefretimi muhafazakar iktidarindan mi esirgeyecegim?

Artik yordunuz... Kurtlerin, Alevilerin, iscilerin ve yoksullarin haklari icin cabaladiklarini soyleyenler cemaatin iktidariyla cilvelesiyorlar simdi. Gucun karsisinda hizaya geciyorlar. Onumuzdeki yillarda yasayacagim ulkeyi belirlemek icin ugrastigim su zamanlarda benim icin once buyuk bir uzuntu sonra da motivasyon kaynagi oldu bu geride biraktigimiz 10 gun. Kusura bakmayin, bireysel iliskilerinizden, kurumsal iliskilerinize kadar kocaman bir guvensizlik, ruhsuzluk, tasralilik ve paranoyaklik uzerine kurdugunuz bu cumhuriyet benim cumhuriyetim degil. Dini sorunlarinizi yasaklarla, etnik sorunlarinizi silahlarla, siyasi sorunlarinizi hamasetle cozmeye devam edebilirsiniz. Universitelerde turban serbest olsun dedigimde AKP'li, Kurt sorununu silahla cozemeyiz dedigimde PKK'li, referandumda Hayir dedigimde askerci dediginiz BENDENIZ savundugu siyasi dusunce ne olursa olsun cigeri bes para etmeyen ve suratlarina tukurmek istedigim adamlarla ugrasmaktan artik gercekten yoruldum.

Artik yordunuz... Bugun belki de bundan sonra, Turkiye'ye sadece turistik ziyaret icin gelmemi gerektirecek olan is basvurumu yaparken boyle duygular icindeydim. Kabul edilirim veya edilmem orasini bilemiyorum. Ama bildigim bir sey var, ben artik bu sosyal demokrat musveddeleriyle, islamcilarla, irkcilarla ve darbecilerle ayni oksijeni solumamak icin canimi disime takmis bulunuyorum!

ne kadar milliyetçi o kadar kapitalist/ muktedir sorgulanmaz “vatan hainisiniz”/ lakin her dilde faşizm “beton millet sakarya”

2010-09-06T23:51:00.001+03:00

north gates

2010-09-06T06:37:00.003+03:00

rivers pass through her
in a twilight north morning
in that frosty hillside
to the last lights of the city
she sang indigo songs
then shut the city gate
by tiptoeing

rails divided the night
rain was on us, as always

calamities pass through her pen
in a red north summer
in that immigrant district
in number 35 or Rinkeby
in an old-bus or under a graffiti
she depicted bloody exile stories
then salty water of bitterness, aspiration and anger
touched to her lips

rails divided the night
then north gates
were widely opened.

Kivanc
December 3, 2009
Malmo-Stockholm train

P.S: P.S: I am thankful to my friend, Karianne Francoise Lundgaard, for her encouragement to translate my poems into English.

olive and keffiyeh

2010-09-06T06:33:00.002+03:00

i had an olive tree
branches of which
reached out to the mediterranean

i was a keffiyeh
salty, tired and sweaty
in my lands

they opened the doors
to remotes
then curtains were off

i had a country
my hands are reaching ahead to it

i am a rebellious keffiyeh now
hugging all winds of the
mediterranean

i am listening to the sound of Jerusalem

on my olive trees:
blood spots... blood spots

Kivanc
March 15, 2010
Jerusalem

the song of no: 1825

2010-09-06T06:30:00.002+03:00

she fetched me a new city
we put up bored-umbrellas
drank rains
i gave her small light beacons
we stepped to smiling streets
and felt sleepy:
made a blanket
by our skins

i fetched her a dream
and new coincidences
we passed through
murmur sleeps
she whispered me the secret of her hands
and new touches

Kivanc
February 10, 2010
Washington, DC

tranquil

2010-09-06T00:47:00.005+03:00

pavement stones were dewy
when she came.
and oldie ghosts were
in a fast sleep.

she came and snuffed out
all the street lamps on duty

i touched the exhaustion of the city
over her shoulders
she was placid
a city undressed with her.

morning lay between us
as a grey gulf.

when she sidled up to me
she had left all the storms
off the coast

had become tranquil

Kivanc
April 16, 2010
Washington DC

Yoko Ono agaci...

2010-09-05T05:21:00.003+03:00

Bir gun yollari asacagim ve ona olan biteni anlatacagim. Orta Dogu sokaklarinda onu Lubnan'a benzettigimi soyleyerek baslayacagim. Isvec gecelerinde uzayip giden kelimelerin anlamindan bahsedecegim. Ama soylemek istedigim en guzel cumle sonda olacak. Simdi Washington DC'de bir agacin dalinda usulca sallanan o cumleyi ona fisildadigimda belki o buyulu mesajin anlamini anlar ve bana gulumser....

Evet. Bana yeni bir hayat ver. Icinde mavi, yazi ve..... olsun.

k.

yine ateş ediyorlar

2010-08-21T01:27:00.002+03:00

uc Hrant uc!
daha yukseklere
o sınırsız ulkeye
ulkemize!

Filistin’e Yeni Bakışlar: Hamas, Otorite ve Değişim*

2010-08-21T00:54:00.005+03:00

Kıvanç Özcan

Filistin’de değişen güç dengeleri ve Hamas

Ocak 2006 seçimleri Filistin’deki güç dengelerini değiştirdi ve Arap – İsrail meselesindeki kartları yeniden dağıttı. Oyların %43’ünü alan Hamas, meclisteki sandalyelerin çoğunu kazanarak iktidara geldi. Hamas’ı sadece İsrail’e karşı düzenlediği silahlı saldırılarıyla düşünmeye alışmış Batı dünyası, Hamas’ın seçim zaferini hoşnutsuzlukla karşıladı. Gelişmiş ülke devletlerinin Filistin’e yaptığı ekonomik yardımların önemli bir ölçüde kesilmesi bu hoşnutsuzluğun bir yansıması olarak okunabilir. Ayrıca, Hamas’ın seçim zaferinden sonra bölgede yükselen tansiyon, yerini El Fetih ve Hamas militanları arasındaki kanlı iç savaşa bıraktı. Bu iç savaş, Haziran 2007’de Filistin’de yeni bir statükonun oluşmasıyla sona erdi. Bu tarihten beri Hamas Gazze Şeridi’ni kontrol ederken, El Fetih de Batı Şeria’da hakimiyetini sürdürüyor…

Aberystwyth Üniversitesi öğretim üyesi ve Orta Doğu’daki sosyal hareketler uzmanı olan Jeroen Gunning’in son çalışması Hamas üzerine yapılan çalışmalardaki boşluğu doldurduğu gibi genel olarak sosyal hareketlerin nasıl çalışılması gerektiğine dair önemli ipuçları sunuyor. Henüz Türkçeye çevrilmeyen Siyasette Hamas: Demokrasi Din ve Şiddet kitabı**, Hamas üzerine derinlemesine bir analiz sunarken, ağır jargon kullanmaktan kaçınarak okumayı kolaylaştıran yaklaşımıyla dikkat çekiyor.

Hamas’ı Gazze Şeridi’nden Çalışmak

Batı dünyasında Hamas üzerine yürütülen siyasi ve akademik tartışmalarda egemen olan görüşler kısaca şunlardır: 1) Hamas’ın içselleştirmiş olduğu bir takım özellikler vardır. Şiddete başvurmak bunların başında gelir. 2) Hamas değişemez ve değişmeyecektir. Bu egemen görüşler fanatik davranışlara odaklanıp örgütün çelişkilerini önemsemezler. Bu görüşlerin sahipleri Hamas’ın hemen her davranışını önyargılara dayalı düşünceleriyle değerlendirirler.

Kitabın birincil kaynaklar üzerine yoğunlaşması ve Hamas’ın yazılı dokümanlarının ötesine geçmesi, çalışmayı ikna edici kılan en önemli faktörler. Bunlara ek olarak, yazarın “eleştirel metodoloji” olarak tanımladığı bakış açısı İslam’ı tarihsel ve sosyopolitik bağlamın içine yerleştiriyor; İslam’ı gelişen, dönüşen ve yeni yorumlara açık bir gelenek olarak kavramsallaştırıyor.

Orta Doğu’da yaramaz bir çocuk: Hamas’ın doğuşu ve gelişimi

Gunning, Hamas’ın sürekli değişen bir siyasi çevrenin ürünü olduğunu belirterek, sosyal hareket teorilerini kullanarak Hamas’ın geçirdiği siyasi değişimleri ve değerlendirebileceği fırsatları üç seviyede analiz ediyor:

1) Devlet ve daha geniş sosyo-ekonomik yapılar,
2) Kurumsal güç,
3) İdeolojik faktörler.

Hamas nasıl düşünür? Örgütün siyasi felsefesi…

Gunning, Hamas üyelerinin nasıl düşündüklerini ve örgütün siyasi teorisini de detaylı olarak açıklıyor. Daha çok otorite, birey-devlet ilişkileri ve şeriat hukuku üzerinden örgütün siyasi felsefesini anlamaya çalışıyor.

İktidarın kullanımı: Hamas’ta otorite…

Gunning, Hamas’ın örgüt içindeki güç kullanımı yöntemlerini incelerken daha çok Bourdieu’nün sosyal, ekonomik ve kültürel sermaye kavramlarından yardım alıyor. Aynı zamanda Hamas’ın kurumsal örgütlenme şemasını net bir şekilde belirtiyor.

Her ne kadar Hamas’ın karar alma modelleri ilk bakışta sorunsuz gözükse de Gunning’in çalışmasında belirttiği gibi, içinde birtakım problemler barındırıyor. Örneğin, herkesçe tanınan ve baskın olan Hamas üyeleri öteki üyelerin kararlarını etkileyebiliyorlar. Sadece halk desteği olan üyeler alternatif görüşleri savunabilecek güce sahipler. Ayrıca örgüt liderlerinin coğrafi yönden dağınık yaşaması da karar almayı ve otoritenin kullanımını etkileyen faktörlerden. Bunlara ek olarak, seçimle işbaşına gelenlerle dini referanslarla otorite sahibi olanlar arasındaki gerilim de Gunning’in başarıyla ortaya koyduklarından.

Hamas, seçimler ve şiddet

2004 ve 2006 seçimleri Filistin’de ilk defa muhalafetin El Fetih’e karşı demokratik yollardan başarı kazandığı ve devlet mekanizmalarına eriştiği seçimlerdir. Hamas’ın zaferinde tabana yayılan bir örgüt olması ve geniş kitlelere danışarak kararlar alması etkili olmuştur. Gunning’in çalışması, örgütün sadece gelir seviyesi düşük olan mültecilerin kamplarında değil, aynı zamanda şehirlerde de başarı elde ettiğini kanıtlıyor.

Hamas ve demokratikleşme

Örgüt yapısının giderek değişmesi ve evrilmesi danışma ve katılım mekanizmalarının daha fazla uygulanmasını beraberinde getirdi. Gunning farklı sınıfları homojen yapılar olarak algılayan çalışmalara karşı çıkarak, Hamas’ın içindeki farklılıklar ve demokrasi arasında bir ilişki kurmaya çalışıyor. Bu noktada kitabın başındaki iddiasını tekrarlayarak İslam ile demokrasi arasında giderilemeyecek bir uyumsuzluk olduğu fikrini sert bir şekilde reddediyor.

Sonuç olarak, Jeroen Gunning’in Siyasette Hamas: Demokrasi Din ve Şiddet isimli çalışması Hamas literatürüne çok önemli katkılar sunuyor. Sosyal hareketler ve Orta Doğu siyaseti çalışan araştırmacılar için sağlam bir metodoloji ve teorik çerçeve sunmasıyla da birçok çalışmanın arasından sıyrılıyor.

(*) Yukarıdaki yazinin tamami dogudan dergisi'nin 17. sayisinda (Direnişin Güneyi ve Doğusu: Latin Amerika ve Orta Doğu) yayimlanmistir. Yazinin tamamina erismek isteyenlerin dogudan dergisinin 17. sayisini almalari rica olunur.
**Jeroen Gunning, Hamas In Politics: Democracy Religion Violence,
Columbia University Press, 2009, 310 sayfa.

siren

2010-07-01T01:07:00.003+03:00

siren seslerini duymadik
hicbirimiz
kablumbagalar da gelmediler
sabah yine ayni kivrimli sarkilar
kumsala alenen sizmislar

oysa,
dolunaya ne kadar az kalmisti
yine de gordum gozlerini
yorgun ve bekledigi aciyi yasamaya baslayan
dolunay oncesi ay'lardan
icimize sizan neydi?

hayalet yazarlar seffaf sayfalara yazdilar:
tedmur'dan karpaz'a bir kum firtinasi esmis
kumsala bir bedevi cole ise kaplumbagalar dusmus

bu firtinada gozlerimize kacanlar neydi?
siren seslerini duymadik
hicbirimiz...

Kivanc
(Sam, 1 Temmuz)

Stratejik Derinlik: Bir dış politika eleştirisi (*)

2010-06-09T23:48:00.003+03:00

Kıvanç Özcan

Ahmet Davutoğlu’nun 2000’li yılların başında yayımladığı Stratejik Derinlik – Türkiye’nin Uluslararası Konumu başlıklı kitabı Adalet ve Kalkınma Partisi’nin iktidara gelmesinden sonra Türkiye’nin dış politikasında yaşanan yeni gelişmelere ve değişimlere paralel olarak en çok tartışılan akademik kitaplardan birisi oldu. Davutoğlu’nun Türk dış politikası için yaptığı öneriler önce uluslararası kamuoyunda sonra da Türk medyasında ve akademik çevrelerde ‘Yeni Osmanlıcılık’ olarak nitelendirilmeye başlandı.

Odağına Ahmet Davutoğlu’nun söz konusu eserini alan bu yazının iki temel amacı vardır. İlk olarak Stratejik Derinlik isimli eser eleştirel bir gözle incelenecek ve kitabın temel derdi açıklanmaya çalışılacaktır. İkinci olarak ise, Stratejik Derinlik’ten hareketle Yeni Osmanlıcılık kavramı için giriş niteliğinde olacak bir tartışma yapılacaktır.

Stratejik Derinlik isimli hacimli ve kapsamlı çalışma Türkiye’nin dış politikasının 2000’li yıllarda nasıl yönetildiğini anlamak için okunması gereken bir eser. Her ne kadar kitapta geçen “tarihi derinlik” ve “tarihi mirasın kullanılması” gibi kavramların biraz daha açıklanmasına ihtiyaç olsa da Davutoğlu tutarlı ve uzun vadeli bir dış politika yapımı için önemli argümanlar sunuyor. Buna ek olarak, 2000’li yıllara kadar esas alınan ve bugün de Türk siyasetinde etkili bazı kurumların uygulanmasında ısrar ettiği statükolara yönelik eleştiriler de kitabın önemini artırıyor.

Türkiye yüzünü doğuya dönerken: Yeni Osmanlıcılık

AKP iktidara geldiğinden bu yana Türk dış politikasında bir takım temel değişikliklere gitmeye başladı. Ahmet Davutoğlu kendisinden önceki dış işleri bakanlarına danışmanlık yaparken de hissedilmeye başlanan bu değişiklikler Davutoğlu’nun bakanlığı döneminde çok daha fazla görünür oldu. Bu yeni dış politika anlayışını dış basın “Yeni Osmanlıcılık” olarak tanımladı, sonra da iç kamuoyunda da bu tanım yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Her ne kadar AKP kadroları ve Davutoğlu bu tanımı kabul etmekte gönülsüz davransalar da yapmak istedikleri değişikliklerin Türkiye’nin 2000’li yıllara kadar sürdürülen dış politika anlayışından bir kopuşu işaret ettiği de açık.

Özetle AKP iktidarıyla birlikte Türkiye’nin dış politikasında gözlemlenen değişimleri adlandırmak için ortaya atılan Yeni Osmanlıcılık kavramı Türkiye’nin geçmişi nasıl algıladığından hareketle kimlik meselelerine de temas ediyor. Bölgesel bir güç olmanın Kürt meselesi gibi bölgeyle ilişkili iç problemleri halletmekten geçtiğini savunan bu yeni politik bakış Osmanlı mirasının özellikle Orta Doğu’da aktifleştirilerek Türkiye’ye yeni fırsatlar yaratılması gerektiğini ileri sürüyor. Fakat, hükümetin İsrail’e karşı izlediği agresif tutum ve AB’ye yönelik şüpheci söylem Yeni Osmanlıcılık politikasının etki alanını daraltabilir. Çünkü Davutoğlu’nun öncelik verdiği bölgeleri İsrail’den ve AB’den bağımsız düşünmek mümkün değildir. Ki zaten İsrail’in Suriye ile olan görüşmelerde Türkiye’nin arabuluculuğuna karşı son zamanlarda takındığı olumsuz tavır bu handikapın işareti olarak okunmalıdır. Son olarak, Yeni Osmanlıcılık Türkiye’de 2000’li yıllarda yaşanan büyük dönüşümde iktidardaki AKP’nin kimlik ve dış politika yapımında aldığı pozisyonun bir diğer adıdır.

(*) Yukarıdaki yazinin tamami dogudan dergisi'nin 16. sayisinda yayimlanmistir. Yazinin tamamina erismek isteyenlerin dogudan dergisinin 16. sayisini almalari rica olunur.

Yeni-Osmanlicilik: Bati ile Iliskilerde Yeni Bir Evre

2010-06-09T17:13:00.001+03:00

Kendi cografyamizdan konusmaya devam ediyoruz...

dogudan dergisi 16. sayisiyla okurlarla bulusuyor: "Yeni-Osmanlicilik: Bati ile Iliskilerde Yeni Bir Evre" Yazarlar: Cem Somel, Mehmet Bekaroglu, Akif Emre, Ceyda Karan, Ilhan Uzgel, Volkan Yaramis, Fulya Atacan, Kansu Yildirim, Serhat Toker, Kivanc Ozcan, Dincer Demirkent, Eren toprak, Okay Bensoy

orta doğu'ya doğru...

2010-05-11T11:56:00.005+03:00

Güneşe çık. Teraslardan şehirlere bak. Düşün. Şiirler oku. Cümleler kur. İnsanların gözlerine bak. Yoksulluklarını hisset. Umutlarına dokun. Hayaller kur. Suzan Kardeş dinle. İzmir körfezine bak. Başın biraz dönsün. Kavgaları unut. Nefes al. Nefes al. İnsanları dinle. Öfkelerindeki mantıksızlıklara tebessüm et. Çelik zırhlarını yıpratma. Mutsuzluğunu kendi topraklarında yok et. Kitapçılara gir. Kahve iç. Saatlerini harca. Arkadaşlarını özle. İnsanlığını kaybetme. Otobüse binme. Martılara güverteden simit at.

Yalnız kal. Kentlerinden uzaklaş. Başka ülkelerde kendine dokun. Gökyüzüne bakış açını değiştir. Yeni insanlar tanı. Büyük hayatlar yaşa. Korkma. Aldırma. Kafeslere girme. Karşılaştırma yapma. Ödün verme. Rüzgarı hisset. Yorulmadan durma. Aşık ol. Anlat. Anlat.

Gülümse. Sarı taşlı binalara dokun. Pirinç yataklarda yat. Kapalı çarşıları adımla. Kanatlarını hayallerine aç. İnsanlar konuşsunlar. Onları onlara bırak. Yumruklarını sık. Dişlerini sık. Fotoğraflar çek. Başka hayatları içine çek. Tüketme. Üret. Kendini yenile. Ruhunu özgürleştir. E-postaların azını oku. Telefonları kısa kes. Kızma. Küfürü bas. Gül. Şehirlerin uğultusunu içine çek. Yıldızları seyret. Çimlere uzan. Anlamlı bakışlara dokun. Sorgulayanlara arkanı dön. Usulca yürü. Yangından uzaklaş. Başka bir yangına katıl. Geçmişi çekmecelere kilitle. Kalemini kuşan. Aklını kayıt cihazı yap. Yaz. Yaz. Yaz.

Kivanc

Socialism 2010

2010-04-21T20:20:00.001+03:00

Socialism 2010 - Ideas for Changing the World from International Socialist on Vimeo.

With the economy in shambles and with wars and occupations continuing, the challenge to change these conditions confronts us all. More than a year ago, millions placed their hopes in Barack Obama and the Democrats to solve these problems. But after months of broken promises and concessions to conservatives, jobs are scarce, the banks are unregulated, and full equality for LGBT people remains elusive.

Socialism 2010—to be held in both Chicago and Oakland—will provide an unparalleled opportunity for new and veteran activists and scholars to explore questions about how we got into this mess and how we can get out of it.

Last year, more than 1,800 people turned out to explore the history of struggles of ordinary people, to learn about radical figures who led social movements and to debate theoretical questions that can help us change the world.

Join us for more than 100 talks on issues such as: What is the Real Marxist Tradition?, Race in the Obama Era, Capitalism, Climate Change, and the Future of Humanity, Abortion and Women’s Liberation, and Building a New Left in the Obama Era.

Don’t miss the chance to meet, talk and socialize with hundreds of others like you who want to build an alternative to a system of greed, racism, war and oppression.

http://www.socialismconference.org/

Hamas Under Different Social Microscopes

2010-04-20T17:55:00.006+03:00

By Kivanc Ozcan

Hamas in Politics: Democracy, Religion, Violence
by Jeroen Gunning
Columbia University Press, 310 pp., $23.85

Inside Hamas: The Untold Story of the Militant Islamic Movement
by Zaki Chehab
Nation Books, 244 pp., $13.63

Hamas: Political Thought and Practice
by Khaled Hroub
Institute for Palestine Studies, 329 pp., $29.95

The January 2006 legislative elections in Palestine changed the balance of power in the country and dealt a new hand of cards in the Arab-Israeli conflict. Receiving 42.9% of the votes, the Islamic Resistance Movement, Hamas, gained the majority of seats and came to power. The West, which has been accustomed to thinking about Hamas only in regard to its armed attacks against Israel and radical Islamic discourse, did not welcome Hamas’ election victory. The discontent of Western countries for the rise of Hamas led to the elimination of Western financial aid to the Palestinians. Besides this, escalation of the tension between Hamas and Fatah in the aftermath of the legislative elections resulted in a bloody civil war, which ended with a new status quo in June 2007. Since June 2007, Hamas has been controlling Gaza whereas its rival Fatah has been keeping the West Bank under its control.

The new balance of power in Palestine has triggered new debates in the scholarly circles of the West. The focal point of discussions on Hamas has moved away from Israeli security and Islamic violence to the compatibility of Islam and democracy and the evolution of Hamas. As Yezid Sayigh pointed out in his speech in the George Washington University, discussions that ignore the differences between Hamas-the-movement and Hamas-the-government are far from grasping the new dynamics of Hamas. Although they approach Hamas from different perspectives, Hamas in Politics, Democracy, Religion, Violence by Jeroen Gunning; Inside Hamas, The Untold Story of the Militant Islamic Movement by Zaki Chehab; and Hamas, Political Thought and Practice by Khaled Hroub are considerable attempts to understand Hamas correctly. Even though these studies diverge from one another on the lenses that they use to explain Hamas, they complement each other by bringing different aspects of the movement to the foreground.

Jeroen Gunning is Deputy Director of the Centre for the Study of Radicalization and Contemporary Political Violence and a Lecturer in Critical Terrorism Studies and Middle Eastern Studies in the Department of International Politics in Aberystwyth University. He is the founder of the world’s first Masters in critical terrorism studies at Aberystwyth University. He extensively writes on social movements in the Middle East in general and Hamas in particular. In his work, Hamas in Politics, Democracy, Religion, Violence, by providing profound analysis of Hamas, he defends the idea that an Islamist movement is capable of evolution. Rejecting the basic argument of traditional terrorism studies and Islamic studies that there is a fundamental incompatibility between political Islam and democracy, Gunning highlights the wider social and political environment within which Hamas operates to come to the conclusion that Hamas is a product of its environment and can be compatible with democracy. Moving from the fact that politics is not static, he harshly criticizes the views which tend to see Hamas only in terms of its armed struggle and as a black and white picture, for being biased: he argues that critical methodology which aims to humanize ‘the other’ and to place Islamism with its historical and socio-political context is essential. Relying primarily on more than one hundred interviews with Hamas members and nine months of life experience in Gaza Strip, Gunning’s main aim is to explain Hamas’ way of conceptualizing and practicing authority. In more concrete terms, Gunning strives to read the evolution of Hamas by focusing on its authority. The most noteworthy aspect of his book is that it foremost uses sociology, political science and social movements theories in a harmony to delve into political theory of Hamas. In this regard, although the study has negligible shortcomings that I am going to mention below, its way of problematizing the relations between democracy and violence and democracy and secularism with the help of Bourdieu, Derrida, Gramsci, Hegel, Rousseau, Rustow, Said, Tilly and Weber is a striking contribution to literature.

Zaki Chehab, the author of Inside the Resistance: The Iraqi Insurgency and the Future of the Middle East, and Inside Hamas, The Untold Story of the Militant Islamic Movement, is the political editor of Al Hayat newspaper and senior editor of the Arabic TV channel LBC. Reflecting insiders’ views is the main characteristic of his studies. For instance, he is the first journalist in the world to broadcast interviews with members of the Iraqi resistance. As he grew up in Palestinian refugee camp Burj El Shamali and has many connections in Palestine, his second book Inside Hamas, The Untold Story of the Militant Islamic Movement, successfully presents detailed observations of the daily lives of Palestinians in general and Hamas members in particular. Criticizing Westerners’ ignorance of internal divisions among Palestinians, he goes far beyond the Hamas-Fatah split and sheds light on class based differences in Palestinian society and relations between locals in Gaza and returnees. Although he downplays the role of regional dynamics, his in-depth interviews with leading Palestinians such as Yasser Arafat, Ahmed Yassin, Ismail Haniyeh and Abdel Aziz Rantisi, and his flowing narrative style makes the study a remarkable attempt to understand Hamas, or at least its internal dynamics. However, explaining the factors that influence the martyrs, informers and military attacks through the memories of individuals is far from presenting the broad picture in which Hamas is an actor. Nevertheless, thanks to its direct reflection of insider views, Chehab’s study is an important contribution to the literature on Hamas.

Khaled Hroub of the University of Cambridge is widely known through his articles in leading Arab newspapers such as Al-Hayat, Al-Quds Al-Arabi, and in prestigious academic journals such as the Middle East Journal. Hroub is the author of two books on Hamas - Hamas: A Beginners Guide and Hamas: Political Thought and Practice. In Hamas: Political Thought and Practice he castigates other studies on Hamas for not using Arabic sources extensively and not being comprehensive and he instead emphasizes the movement’s political thought and practice, in the context of the transformation of Palestinian struggle and the emergence of Palestinian Islamism. Highlighting the various functions performed by the movement, he aims to understand Hamas’ role in Palestinian resistance against the Israeli occupation. Similar to Gunning’s study, Hroub argues that contrary to common belief in the Western media and academia, which tends to label Hamas as a terrorist organization, Hamas is a product of the conditions and political environment within which it operates. In the study, he mostly focuses on Hamas’ political relations with Palestinian, regional and international political actors. In other words, he reads Hamas’ political thought and practice alongside its relations with other political actors. In comparison to above-mentioned studies, while a lack of sufficient fieldwork appears as a shortcoming of the book, Hroub’s extensive use of Hamas’ official documents makes this study a noteworthy effort to understand Hamas.

All of the above-mentioned studies, thanks to the different lenses that they use, contribute to the literature on Hamas. Zaki Chehab’s Inside Hamas, The Untold Story of the Militant Islamic Movement stands out with its flowing narrative style despite its lack of academic viewpoint and bibliography. Khaled Hroub’s Hamas, Political Thought and Practice, with its select bibliography and presentation of Hamas’ official documents, is a must-read. However, Hroub’s study would have been more successful if he had given more emphasis on field research. Jeroen Gunning’s Hamas in Politics, Democracy, Religion, Violence is theoretically sophisticated study that explains Hamas by placing it into the wider social and political context. However, reading circle may ask why he did not interview with Yasser Arafat although he spent long time in Gaza and interviewed many influential members of the PLO.

April 19, 2010

Note: 1) To request the full review, please e-mail me.
2) Please don't quote without permission.
3) Comments welcome.

durgun

2010-04-17T06:32:00.001+03:00

Kaldırım taşları ıslaktı geldiğinde
Ve uykudaydı eskinin hayaletleri

O geldi ve söndü
Bütün nöbetçi sokak lambaları

Onun omuzlarında dokundum
bütün şehrin yorgunluğuna
sessizdi,
bir şehir soyundu onunla

sabah gri bir körfez gibi
uzandı aramiza

bana sokulduğunda
bütün fırtınalarını açıklarda bırakmıştı

durulmuştu…

Kıvanç

16 Nisan, DC

ODTU konusuyor: Herkes bebek dogar

2010-04-03T03:44:00.001+03:00

Herkes bebek, herkes bebek, herkes bebek doğar - ODTÜ Barış Günleri 2007. from Onur Metin on Vimeo.

İçimdeki kefiyeler: İsrail günlükleri

2010-03-29T07:48:00.018+03:00

(10-20 Mart 2010)

10 Mart

I.

Tez hocam haklıymış. Washington DC-Frankfurt uçuşun her zamanki gibi normal olacaktır ama Frankfurt-Tel Aviv uçuşundan önce göreceğin güvenlik önlemleri seni şaşırtmasın demişti. Şu anda, sadece bizim uçuşumuz için ayrılmış olan alanda, önümde eğilip, dedektörle aradığı yetmiyormuş gibi bir de eliyle malum bölgeye dokunan ‘güvenlikçi’ye şaşırmıyorum o yüzden. Zaten kendisi de pipimde metal olmadığını anlayınca dokunmayı bırakıyor.

Frankfurt havaalanının güvenliğinden bağımsız olarak İsrailli güvenlik görevlileri de çantaları arıyorlar. Söylememe gerek var mı bilmiyorum; yeterince kaba ve saygısızlar. Belki de üzerinde Boğaz köprüsünün resmi olan siyah renkli Mavi’nin İstanbul serisi t-shirt’üm onları biraz tahrik etmiştir. Malum Orta Doğu’da siyasi gündem bazen davranışlarımızı belirliyor.

Bugüne kadar gittiğim ülkelerden her anlamda farklı bir ülkeye gidiyorum. Ve İsrail Devleti için hassas sayılabilecek bir konuda araştırma yapacağım: İsrail’deki İslami Hareket. Orta Doğu meseleleri üzerine çalışan biri olarak Orta Doğu’ya ilk gidişim bu yolculuğu benim için daha heyecanlı hale getiriyor. Ayrıca sevinçliyim: Yaklaşık 2,5 ay sonra yaz tatilimin bir bölümünü Orta Doğu’da geçirmemi sağlayacak bir burs kazandığımı dün ögrendim.

Bu satırları yazarken bekleme salonuna siyah giysileri, şapkaları ve şapkalarının kenarlarından sarkan kıvrık saçlarıyla iki Ultra-Ortodox Yahudi giriyor. Onları izliyorum çaktırmadan. Bugüne kadar, televizyonda Ağlama Duvarı’nda dua okuyan Haredimlerin ve hemen onların dibinde namazdan çıkan Müslümanların görüntülerini izler ve Kudüs’ün büyülü bir şehir olduğuna hükmederdim kendimce.

Tam bunları düşünürken, karşımdaki bankta oturup beni ve bilgisayarımı süzen esmer kız internetin varsa yanına oturabilir miyim diyor. Ben daha cevap vermeden gelip oturuyor. İnternetim yok ne yazık ki diyorum. Kızla konuşurken bugün İsrail’de olacağını kardeşinin bilip bilmediğini facebook’tan kontrol etmek istediğini ögrendim. Konuşurken sorularını ardı ardına sıraladı: Yahudi misin? İsrail’de ne yapacaksın? Tez konun ne? Sonunda dayanamıyorum ve biraz şaka yollu güvenlikten misin diye sordum. Gülümsedi. İkimiz de biliyoruz; İsrail’e giden birisinin aklındaki en büyük kelime bu: Güvenlik.

Havaalanı çok küçük bir yere çıkamıyoruz dedi meraklı, esmer kız. Frankfurt Havaalanının Avrupa’nın en büyük havaalanlarından birisi olduğunu sadece bizim bulunduğumuz bölümün bu şekilde küçük olduğunu anlattım. Bunun da güvenlik sebebiyle böyle olmuş olabileceğini de ekledim. Demek ki Yahudi olduğumuz için bir yere çıkamıyoruz diye cevabı yapıştırıyor gülerek. Sanmıyorum, İsrail uçan kuşu kendine tehdit olarak algıladığı için ikimiz de bu daracık yerde bekliyoruz demek istiyorum ama vazgeçiyorum. İnsanlara bakarken hangilerinin Aşkenazi hangilerinin Sefaradim olduklarını tahmin etmeye çalışıyorum kendimce.

Bir kaç saat sonra Orta Doğu’nun kalbinde olacağım. Ve kahramanıma çok yaklaşacağım. Ebu Ammar beni duyuyor musun?
Hafif bir esinti yüzümü okşuyor. Uçak havalanıyor. İçimdeki kefiyeler dalgalanıyor…

II.
Daha önce de olmuştu. Uçakta uyursam farkında olmadan dişlerimi sıkıyorum. Sonrasında da, uyanınca müthiş bir ağrı ve uyuşukluk hissediyorum. İnişe 1,5 saat kala uyandığımda ağzımın sağ tarafını ve dişlerimin bir bölümünü hissetmediğimi fark ettim. Ardından müthiş bir ağrı başladı. Gözlerimden yaş geliyor. Dayanmak için yumruklarımı sıkıyorum. Hostesten bir ağrı kesici istiyorum. O da ancak rektal yolla alınan bir ağrı kesici olduğunu söylüyor. İçimden bu talihsizliğe bir küfür sallayıp ayağa kalkıyor ve uçağın içinde dolaşmaya başladım ağrıya dayanabilmek için. Pencereden aşağıya bakıyorum. Ege Denizi’nin üstünde uçuyoruz. Adalar, kıyılar: Türkiye kıyıları, dünyanın en güzel kıyıları uzanıyor aşağıda.

İnişe dakikalar kala ağrım hafifliyor, rahatlıyorum. Uçak Ben Gurion Havaalanına inerken yan koltuktaki Haredim dualarına devam ediyor. Hostesten özel olarak istediği yemeği yemediğini de görüyorum. Mırıltılı sesi uçağın motor sesine karışıyor. Ve piste teker koyduk. Artık Orta Doğu’dayım. Aklım bir kayıt cihazına dönüşüyor yavaş yavaş. Gördüğü ve duyduğu her şeyi kaydetmek isteyen bir kayıt cihazı. Uzun bir yürüyüşten sonra pasaport kontrol kabinlerinin bulunduğu bölgeye girdim. İsrail vatandaşları ile ‘ötekiler’ ayrılıyor. Dikkatimi ilk önce pasaport kontrol memurlarının neredeyse çocuk denecek yaşlarda olmaları çekti. Her kabinde iki kişi oturuyorlar ve pasaportlarınıza damga vurmadan önce size bir takım sorular soruyorlar. Sorular bir hayli fazla olduğu için sırada bekleme süresi de haliyle biraz uzun. Ben de beklerken pasaport kontrol bölümünün tavanındaki güvenlik kameralarını saydım. 18 taneydi. Yani sadece benim görebildiklerim.

Sıram geliyor ve 17 yaşlarında olduklarını tahmin ettiğim iki kız sorularına başlıyorlar. İsrail’de ne yapacaksın? Ne kadar kalacaksın? Amerika’da ne yapıyorsun? Sonunda 1 milyon dolarlık soru geliyor:Dinin ne? Ben de dindar bir insan değilim diyerek soruyu geçiştirmeye çalıştım. “Ben dindar bir insan değilim” ne demek diye sordular sonra. İsrail’de görüşeceğim akademisyenlerin adlarını istediler. Kalacağım yerin adresini de. Ufaklıklar yeterli cevapları almış olmalılar ki pasaportuma damgayı vuruyorlar ve elime siyah bir “pass” –geçiş- kartı tutuşturuyorlar. Nedense etrafımdakilere verilen pass kartları hep kırmızı. Bir benimki siyah. Valizimi almak için arka tarafa doğru ilerliyorum. Ama hayır. Orada beni bekleyen birileri var. Yine 17 yaşlarında bir kız tepeden bakan bir tavırla “gel gel” işareti yapıp beni bir köşeye çekiyor. Bu “gel gel” işaretinin İsrail’e hoşgeldin demek olduğunu öğreneceğim daha sonra. İki dakika sonra siyah kipalı, elinde otomatik tüfek olan bir oğlan da “bize” katılıyor. Ve yine sorular. İçimden diyorum kendime, bunlar beni zorla Müslüman yapacaklar! Sonunda bu ‘test’i de geçiyor, valizimi alıyor, döviz bürosundan biraz dolar bozduruyor ve fotoğraf makinamı boynuma asıyorum. Artık göreli olarak özgürüm!

Salondan çıkıp tren istasyonuna yöneldiğimde duvardaki yazıdan Ben Gurion Havaalanının İsrail direniş güçleri tarafından 1948’de “özgürleştirildiğini” öğrendim. Yazıda ayrıca İrgun ve Palmach’ın İngiliz hava üslerinde yaptıkları saldırılara yönelik güzellemeler de var. Burada tarihin kim tarafından nasıl okunduğu konusu yine devrede: İsrail “direniş” güçleri ve “özgürleştirmek”.

Yakındaki bronz renkli güzel bir “menorah”’ın (yedi kollu şamdan) da bir kaç fotoğrafını çektikten sonra biletimi alıp istasyona iniyor ve Hayfa trenini beklemeye başlıyorum. Dini sembollerin ve tarih okumalarının devletin resmi kimliği üzerindeki etkilerini düşünürken platforma İsrail ordusunda askerliklerini yapan çocuklar giriyor. Evet, çocuklar. En büyüğü 19 yaşında, ellerde M-16 otomatik silahlar –ki bunların da farklı modelleri var-, oğlanların başlarında kipalar. İsrail vatandaşı kızlar 2 yıl erkekler ise 3 yıl zorunlu askerlik yapıyorlar. Daha sonra da ara ara orduya çağırılıyorlar. Tren Doğu Akdeniz’i soluna alarak İsrail’in kuzeyine doğru ilerlemeye başlıyor. Yorulmuşum, uyuyorum.

III.

Akşam karanlığı çökerken Hayfa’ya vardım. Işıklar içindeki Hayfa limanında hummalı bir çalışma var. Vinçler sürekli hareket halinde. Akdeniz’in önemli limanlarından birisi olan Hayfa limanı İsrail’in Lübnan saldırıları sırasına Hizbullah’ın vurmakla tehdit ettiği başlıca yerlerden birisiydi. İsrail’in can damarlarından birisi bu liman. Karanlık bir sokaktan yürüyerek istasyonun yakınında, Jaffa Road’daki hostelime vardım. Şirin bir yere benziyor. Biraz kalabalık olan odama -9 kişilik- valizlerimi bıraktıktan sonra hostelin yardımsever görevlisi Rita’ya bu saatte gidilebilecek yerleri sorup kendimi dışarıya attım. Yaklaşık 15 dakikalık bir yürüyüşten sonra Ben Gurion Bulvarı’na ulaştım. Carmel Dağı’na doğru yükselen geniş bulvarın her iki yanında da kafeler ve restoranlar var. Bulvarın üstünde yer alan German Colony’e vardığımda tam karşımda yükselen dağda basamak basamak sıralanan Bahai Bahçelerinin büyüleyici manzarasını görüyorum. Bahai Bahçeleri Hayfa’nın alnına takılı bir taç gibi parlıyor. Bulvarda son model Mercedes ve BMW’ler hemen dikkatimi çekiyor. Birazdan yiyeceğim yemeğin fiyatı hakkında da ipuçları veriyor tabii bunlar. Ve güzel, çok güzel kadınlar… Derin bakıyorlar. Sahil bölgelerinde yaşamanın kadınların güzelliğine olumlu katkı yaptığını uzun yıllardır düşünürüm, bu tezimi Hayfa’da bir kez daha doğruluyorum.

Hem bir şeyler atıştırabileceğim hem de internete bağlanabileceğim bir restoran bulup oturdum. Mekanda Arapça ve İbranice kelimeler birbirine karışırken içerideki televizyonda Real Madrid maçını izleyen gençlerin Ronaldo’nun golüyle havaya sıçramaları müşterileri korkutuyor. Yemekten sonra hesabı öderken 70 Şekel tuttuğunu ama servis ücretinin buna dahil olmadığını söylüyor biraz önce istediğim ekmeği getirmeyen garson. Anlaşıldı bahşiş burada da bu şekilde kurumsallaşmış. Neyse %20 servis ücretini düşünüp 84 Şekel tutan hesabı ödemek için 100 Şekel uzatıyor ve para üstünü beklemeye başlıyorum. Aradan 5 dakika geçiyor ama benim para üstünden haber yok. Garsona hatırlatınca yüzü asılıyor ama bende keriz değilim yani. Para üstünü alıp çıkıyorum. Birazdan servis ücretinin aslında %10 olduğunu öğrenecek ve bundan sonra para harcama stratejimi kesinlikle sıkı pazarlık üzerine kurmaya karar vereceğim. Çünkü Arapların Türklere Müslüman oldukları için gösterdikleri yakınlık konu paraya gelince kapitalizmin o bildik ahlaksızlığını aşamıyor. Bulvardaki restoranların birinin önünde duran ve Arap olduğunu anladığım garsonlardan biriyle muhabbete başlıyorum. Araştırmam için gitmek istediğim Umm el Fahm’e nasıl ulaşabileceğimi soruyorum. Araplar Tayyip Erdoğan’ı çok severler dedikten sonra Umm el-Fahm’e otobüsle gidebileceğimi söylüyor. Aynı soruyu hostelin yakınlarındaki benzin istasyonundaki gence sorduğumda korku ve şaşkınlıkla karışık bir yüz ifadesiyle Umm el-Fahm’de ne işim olduğunu oradakilerin bana saldırabileceklerini söylemişti: “Arabs are crazy! Be careful!” (Araplar manyaktır! Dikkatli ol!) Biraz canım sıkılsa da söylediklerini dikkate almadım.

Arap garsonla biraz daha muhabbet ettikten sonra yorgunluğumun farkına vardım ve hostele doğru yola koyuldum. Neden bilmiyorum ama kendimi Hayfa sokaklarında hiç de yabancı hissetmiyorum. Akdeniz’den esen ılık bir esinti odamda gezinirken uykuya daldım.

11 Mart

I.
Sabah erkenden kalktım ve güneş Hayfa sokaklarına günaydın derken kalabalığa karıştım. Biraz yürüyüş yapıp fotoğraf çektikten sonra iki apartman arasındaki dar sokakta zeytin satan Filistinli amcadan kahvaltılık zeytinimi onun yakınındaki Yahudi teyzeden de İsrail yapımı kaşar peynirimi alıp hostele dönüyor ve küçük bir kahvaltıdan sonra araştırmam için gerekli telefon görüşmelerini yapıp Tel Aviv-Jaffa’ya gitmek üzere tren istasyonuna yollanıyorum. İstasyonda tabi ki askerler. Çocuk askerler. Her yerde…Bineceğim trenden önce duran trenlerin bütün kapılarındaki güvenlik görevlileri gözüme çarpıyor. Sabah gittiğim markette de çantamı aramışlardı. Orta Doğu’daki en büyük kelimeyi hatırlıyorum.

Birazdan tren geliyor ve sahilden süzülerek güneye, Jaffa’ya doğru yol alıyorum. Tren denizden biraz uzaklaşınca yemyeşil, geniş düzlüklerin içine giriyoruz. Seralar ve ekili alanlar hemen gözüme çarpıyor. Neredeyse hiç bir yeri boş bırakmadan bütün toprağı verimli bir şekilde değerlendirmişler. Bu durum sulama sistemlerinin etkili çalıştığının bir göstergesi. Ya da su kaynaklarına sahip olduklarının. Örneğin, buraya gelen suyun acaba ne kadarı işgal altndaki Golan Tepelerinden geliyordur? Hani şu tepeleri alın ama oradaki suyu biz kullanmaya devam ederiz tarzında konuşmalara konu olan Golan Tepeleri.

Tel Aviv-Haganah istasyonunda inip otobüs terminaline doğru ilerledim. Otobüs terminalinin girişinde çantaları kontrol eden ‘güvenlikçi’ amca ilk önce İbranice sonra da Arapça bir şeyler söylüyor. Anlamaz bir surat ifadesiyle yüzüne bakarken gayri ihtiyari ‘ne?’ demiş olmalıyım ki amca birden “Konuş, konuş Türkçe konuş” diyor! Şaşkınlığımı tarif etmeme gerek yok. Nerelisin diyor? Denizli diyorum. “Ben de İzmirliyim” diyerek yanıtlıyor, kusursuz bir Ege şivesiyle. “Keçecilerdenim ben. Biliyor musun onları?”

Jaffa’ya giden otobüse binmeden önce terminaldeki gençten beni Gam Tamar durağında uyarmasını rica ettim. Tel Aviv otobüs terminalinden 5 dakika uzaklaştıktan sonra Arapların yoğun olarak yaşadığı Jaffa’ya girdik. Balkonlara asılı çamaşırlar karşıladı bizi. İnsanlar ve sokaklar değişti. Bir ülkeden başka bir ülkeye geçiyorum sanki. Dükkan isimlerindeki Arapça yazılar arttı. Ara ara deklanşöre basıyorum. Gam Tamar durağında inip mülakat yapacağım Moussa Abu Ramadan’ı aradım. Onu beklerken telaşlı Jaffa kalabalığını seyrediyorum. Mersedeslerin içinde sakallı, takkeli Müslüman Araplar, sokaklarda oynayan ve Arapça konuşan çocuklar, örtülü kadınlar ve fırınlardan sokaklara yayılan kızarmış ekmek kokuları. Tel Aviv’in Amerikan şehirlerindeki “downtown”lara benzeyen havası Jaffa’da kayboldu.

II.
Moussa Abu Ramadan beni çok sıcak bir şekilde karşılıyor. İkimiz beraber arka sokaklara dalıyoruz. Bulunduğumuz mahallenin adının Ajami olduğunu söyleyince şaşırdım. Geçtiğimiz hafta Washington DC’de bu mahallede çekilen filmi izlemiştim. Sokaklarda başı boş dolanan kedileri köpekleri, balkonlarda asılı çamaşırları, denize bakan evleri, bahçelerdeki tek tük zeytin ağaçlarını seyrederek vardık röportaj yapacağımız kahvehaneye. Havanın güzel olmasını fırsat bilerek dışardaki masalara oturan erkeklerin hemen hepsi nargile içiyorlar.

Meraklı bakışların arasında kahvehanenin tahta sandalyelerinden birine oturup, ses kayıt cihazımı ve not defterimi hazırladım. Moussa Ramadan kola ben çay istedik. Çayım şekerli ve üstünde taze nane yaprakları var. Seviyorum. Daha sonra Arapların kahvelerinde çayın hep bu şekilde servis edileceğini öğreneceğim. Mülakatımız bittikten sonra kahvehanedeki nargileleri inceledim.

Kahvehaneden çıktıktan sonra Ajami sokaklarında fotoğraf çekerken gülerek bana laf atan Filistinli çocuklarla yarım yamalak Arapçamla konuşmaya çalışıyorum. Çocuklardan bazılari Ajami filminde figuran olarak rol almışlar. Büyük bir heyecanla anlatmaya çalışıyorlar. Ajami’de biraz daha gezindikten sonra İnanç Abi’yle buluşmak üzere Tel Aviv’e doğru sahil yolunu takip ederek ilerlemeye başladım.

Sol tarafımda Akdeniz’in mavi suları gün batımıyla ve çölden gelen hamsin rüzgarının tozuyla birleşip sarı, kızıl fotoğraf kareleri veriyor bana. Tel Aviv yüksek binaları ve ışıklarıyla kendisini gösteriyor uzaktan. Bu yaklaşık bir saatlik yürüyüşte sanki bir ülkeden başka bir ülkeye geçtiğimi hissettim. Zaman değişti. İnsanlar, yüzler, yazılar... Akşam karanlığı bastırırken İnanç Abiyle buluştuk. Sonra Ayşegül de bize katıldı. Keyifli bir akşam yemeği yiyip güzel bir kafede kahvemizi içtik. Soğuk Washington DC akşamlarından sonra dışarda oturup tatlı bir esintiyi hissederek kahve içmek keyfimi yerine getirdi doğrusu. Tel Aviv sokaklarında kısa bir yürüyüşten sonra istasyonda vedalaştık.

Tel Aviv-Hayfa treni geceye karışıp kuzeye doğru ilerlerken yüksek lisans bölümüm olarak Orta Doğu Çalışmaları’nı seçmekle hayatımdaki en güzel kararlardan birini verdiğimi anlıyorum. Çünkü daha ilk günden tutkunun ve nefretin bu kadar iç içe olduğu hikayelere tanıklık etmeye başladım.

III.
Kaldığım hostele giden yolun üzerindeki bara Filistin yapımı Taybe birası içme umuduyla oturdum ama garson garipseyen bir yüz ifadesiyle Taybe birası olmadığını söyleyince İsrail yapımı Goldstar’da karar kıldım. Biramı içerken yanımdaki masaya oturan kızdan, gece geç saatlerde Hayfa’nın biraz üstlerindeki Carmel’in hareketli olduğunu öğrendim ve saatin geceyarısı olmasına aldırış etmeden üstümü değiştirip bir taksiye atladım. Carmel’e doğru yol alırken bardaki gençlerden birinin söylediği bir cümle kulaklarımda yankılandı: “Carmel is the nicest place in Haifa because there are no Arabs!” (Carmel Hayfa’daki en güzel yerdir, çünkü orada Araplar yoktur.) Hayfa İsrail’deki model şehirlerden biridir cümlesine koyacak bir muhalefet şerhim var artık!

Araba caddelerde kıvrıla kıvrıla ilerlerken aşağıda bir ışık bahçesi gibi uzanan Hayfa’nın büyüleyici görüntüsünü seyre dalıyorum. Carmel’deki kafede hindistan cevizli sahlepin tadına bakıyorum. Bizim sahleplerden farklı; içerken hindistan cevizi, gül suyu ve fıstık tadı geliyor. Kafede sessizliği dinleyip ıssız kaldırımları seyrettikten sonra gece saat 2’ye yaklaşırken Carmel’den aşağıya sallanıyorum. Bütün diskoların önünde sıkı güvenlik önlemleri var. Merak edip diskolardan birine; kapıdaki güvenliğin, burası sana göre değil yaşça küçükleri alıyoruz şeklindeki itirazlarına ben turistim ve sadece içerisini görmek istiyorum diye karşı koyarak giriyorum. İçeride de tahmin ettiğim gibi benim yaşımda onlarca insan var. Demek ki beni Filistinliye benzeyip içeriye almak istemediler. Diskoda onbeş dakika kadar kaldıktan sonra çıktım. Aşağıya doğru yürüyüşüme devam ederken sağz tarafımdaki Panorama Hotel’in önündeki terastan Hayfa’yı fotoğrafladım. Işıklar içinde Akdeniz’e uzanan güzel Hayfa’yı. Yorgunluğum artık yürümemi engellemeye başlayınca beni buraya getiren taksiyi aradım. Yolda güvenlik önlemlerinden bahsedip ve bu kadar güvenlik önleminin olduğu yere nasıl girip de bomba koyabiliyorlar diye sordum taksiciye. Bazen cevaplarını bildiğim sorular soruyorum insanların tepkilerini ölçmek için. Taksici elini kaldırıyor ve sessizliği sağladığına emin olduktan sonra: Onları kendi yolları var. diyerek yanıtlıyor beni. Birazdan taksicinin Arap olduğunu öğrendim.

12 Mart

I.
Şabat sabahına Hayfa yakınlarındaki Umm el-Fahm isimli Arap köyüne gitmeyi planlayarak uyandım. Köydeki kontağımı arayıp ondan başka bir telefon numarası aldım. Aradığım kişi kendilerine e-mail göndermemi ve benimle görüşüp görüşmeyeceklerini değerlendireceklerini söyledi sert bir ses tonuyla: Sonra da ekledi: Kimin için çalışıyorsun anlamamız lazım! Şaşkınlıkla kapattım telefonu. Demek ki neymiş? Politik paranoyaklar sadece Türkiye’dekilerle sınırlı değilmiş.

Kuzey İsrail’deki İslami Haraket’in üyeleri benimle görüşüp görüşmeyeceklerini “değerlendirirken” ben kendimi Hayfa’nın arka sokaklarına attım. Arapların yoğun olarak yaşadıkları Allenby caddesindeki çıkma balkonlu evler, balkonlardaki çiçekler ve asılı çamaşırlar çamaşırlar, duvarlardaki Arapça yazılar dikkatimi çekti. Caddede ilerlerken köşede nargile içen Arap gençlerin yanına gittim. Bana da nargileden ikram ediyorlar. Bir tanesi ilk selamlaşmadan sonra “hiç seks yaptın mı?” diye soruyor.

Birazdan Hayfa’yı tepeden gören Bahai Bahçelerine vardım. Güzel bir Hayfa seyri ve bahçe gezintisinden sonra kapıdaki güvenlik görevlisi Hıristiyan Arap’la muhabbete dalıyoruz. Zenginler üstte fakirler altta oturur değil mi her zaman diyor, Carmel’i ve Allenby Caddesini kıyaslayarak. Dönüşte bir Arap lokantasında bizim dönere benzeyen şavarmadan yerken Hayfa’ya karanlık usulca çöküyor. Keyfel hal? Yalla! sesleri birbirine karışıyor.

II.
Akşam karanlık sokaklardan geçerek ve yüzlerce merdiven basamağını çıkarak City Hall’e vardım. Burası Hayfa gece hayatının önemli merkezlerinden birisi. Polisler dışarda arabaları arıyorlar. Kapının önünde de 5 polis sizi sıkı bir aramadan geçiriyor. Ararken sert yüz ifadeleri takınıp artislik yapmayı da ihmal etmiyorlar. Sırada beklerken tanıştığım Yoni, Guy ve Asef’le birlikte içerde biraz vakit geçirip biramı içtikten sonra çıktım City Hall’den. Hostelimin olduğu sokaktaki Syncopa isimli bara girdim. Hararetli bir şekilde politik meseleler üzerine konuşan gençleri izleyip barın sahibi Noid’den konuşulan konu hakkında bilgi alıyorum. Gençler asker üniformalıları restoranına almayan bir Arap’la ilgili olarak konuşuyorlarmış. Noid’den yarın akşamki konser hakkında bilgi alıp hostelime döndüm. Yastığa başımı koyduğumda saat sabah 4’e geliyordu.

13 Mart

Bugun Cumartesi ve Şabat. Neredeyse her yer kapalı. Bütün dükkanlar. Şehir uykuda. Öğlen 1’e kadar açık olan bir Arap marketine gidip aldıklarımın bu yörenin ürünü olmalarına özellikle dikkat ederek kahvaltılık bir şeyler aldım. Kahvaltıdan sonra ders çalışırken kuzeydeki Nazareth şehrine gitmeye karar verdim.

Otobüs Nazareth’e girdiğinde büyük kilise hemen dikkatimi çekti. Kiliseye doğru ilerlerken aşağıdaki camide İslami Hareket’in pankartları gözüme çarpıyor. Kipalı adamlar, takkeli-sakallı adamlar ve kilisedeki Hıristiyan kalabalık. Nazareth farklı dinlerin buluştuğu bir şehir. Büyük kiliseyi dolaşıp biraz fotoğraf çektim. Sonra Nazareth çarşısında kısa bir yürüyüşten sonra tezimle ilgili biraz bilgi toplamak üzere kiliseye çıkan sokağın başındaki caminin olduğu alana yöneldim. Görüşmelerimi bitirip Hayfa’ya doğru yola çıktığında saat akşamın 9’uydu. Sürekli hareket halinde olmanın getirdiği yorgunluktan olsa gerek Hayfa yolculuğumu çok halsiz bir şekilde tamamlıyorum. Yarın sabah Orta Doğu’nun kalbine, Kudüs’e gideceğim. Ateşim var. Ne tesadüf...

14 Mart

Pazar sabahı yarısından fazlası askerlerle dolu olan otobüsümüz Kudüs otogarına girdi. Çoluk çocuk, ellerde otomatik silahlar. Güvenlik kontrolünden geçip terminalin karşısındaki duraktan belediye otobüsüne atladım ve Medi ile buluşmak üzere Van Leer Institute’e doğru yola koyuldum. Kudüs taşından yapılmış sarı binaların ve başında kipalarıyla dindar Yahudilerin Kudüs’e bugüne kadar gittiğim şehirlerden farklı bir hava verdiğini fark ettim. Cumhurbaşkanlığı konağının yanındaki Van Leer Institute’ün önünde indim otobüsten. Van Leer Institute Kudüs’teki en saygın düşünce kuruluşlarından bir tanesi. Zengin kütüphanesi dikkatimi çekiyor.

Medi’yle ilk buluşmamız olmasına rağmen, beni uzun yıllardır tanıdığım bir dost gibi karşılıyor. Tezimle ilgili olarak enstitüde bir görüşme yaptıktan sonra Medi’yle Azza caddesinde bir şeyler atıştırıp eve geliyoruz. İsrail’e ayak bastığımdan beri sürekli yollarda olduğum için yorgunum. Dışarıda beni çağıran büyülü bir şehir var. Biliyorum. Ama önümüzdeki günlerde gezmek için vaktim olacağı için kendimi zorlamıyorum fazla. Medi’nin ev arkadaşlarıyla tanışıyorum. Hepsi de çok tatlı insanlar. Kendimi evimde hissediyorum. Birazdan Kudüs’e karanlık çökecek. Yarın Knesset’te görüşmelerim var. Ondan sonra tekrar Hayfa’ya döneceğim.

15 Mart

I.

Sabah Knesset’teki Arap milletvekili İbrahim Sarsur’un asistanıyla nasıl buluşacağımızı konuşuyoruz. 11.30’da Knesset’in kapısındayım. Bir kaç saat sonra Brezilya cumhurbaşkanı geleceği için güvenlik her zamankinden çok daha yoğun. Yaklaşık 20 dakikalık bir sorgu-arama sürecinden sonra Knesset’e girdim. Knesset’te 120 milletvekili var. Güvenliği ise 700 kişi sağlıyor. Golda Meir’li, Menachem Begin’li tabloların süslediği koridorlardan geçip İbrahim Sarsur’un odasına vardım. Beni çok sıcak bir şekilde karşılıyor. Gözüm Sarsur’un odasındaki televizyona takılıyor. Hamas’ın elinde yaklaşık 3 yıldır esir olan Gilad Şalid’in resmini zafer işareti yapan Yaser Arafat’ın görüntüleri izliyor. İçimdeki kefiyeler…

Knesset’teki görüşmelerimi gerçekleştirirken Arap milletvekillerinin ve asistanlarının Tayyip Erdoğan’a olan hayranlıkları ilgimi çekiyor. Yahudilerde ise durum tam tersi. Araplardaki Erdoğan hayranlığı tavan yapmış vaziyette. Yahudiler ise Türkiye’nin giderek İslam ülkesi olduğunu söylüyorlar korkarak. Ne Erdoğan’ı seviyorum ne de Türkiye’nin İslam ülkesi olacağına filan inanıyorum.

Görüşmelerimden sonra Knesset’in duvarlarındaki fotoğrafları seyre daldım. Menachem Begin, Golda Meir, Shimon Peres, Yitzhak Rabin, Yigal Alon, Moshe Dayan, David Ben-Gurion… İsrail’i İsrail yapanlar. Fotoğrafların asılı olduğu duvar boyunca yavaş adımlarla ilerlerken birden durdum. Bir adam gülümsüyor önümdeki fotoğrafta: Ariel Şaron. İster istemez bir küfür dökülüyor dudaklarımdan: Orospu çocuğu! Sabra ve Şatila katliamlarına dair okuduklarım, ikinci intifadayı ateşleyen provakasyon görüntüleriyle birleşiyor birden. Sinirlerim bozuluyor.

Menorah şeklindeki genel kurul salonuna girdiğimizde Golda Meir nerede otururdu dedim Shahin’e. Sonra Rabin’i sordum. O benden milliyetçi bir tepki bekleyerek sormamı beklemeden Lieberman şu koltukta oturuyor dedi. Genel kurul salonundan çıktıktan sonra Brezilya başkanının gelişini izlemek için izin istediğim güvenlikçi başının cevabı çok net: Lütfen burayı terk edin! Hafif bir gülümsemeyle, Arapça cevaplıyorum: İlalliqa!

II.
Knesset’ten sonra eve uğrayıp Medi’yle vedalaştım. Akşam trafiği yüzünden 17.40 Hayfa trenini kaçırdım. Bir sonraki tren 2 saat sonra. İlk önce bir pazar yerinde gezindim sonra bir alışveriş merkezine girdim. Alışveriş merkezinin girişinde çantamın bütün fermuarlarını açıp sonra kapatmayan ve İbranice olarak sürekli söylenen güvenlikçiye fermuarları tek tek kapattırmak istemem biraz gerginliğe yol açıyor ama dediğimi yaptırıyorum. Hakikaten yeter artık. Alışveriş merkezinde dindar Yahudiler çoğunlukta. Kipalar rengarenk.

Biraz daha gezinip Tel Aviv aktarmalı Hayfa trenine bindim. Sisler içindeki Kudüs’le iki gün sonra tekrar buluşmak üzere vedalaştım. Yarın sabahki durağım Hayfa Üniversitesi.

16 Mart

Yaklaşık 40 dakikalık bir tırmanıştan sonra Hayfa Üniversitesi’ne vardı otobüs. Sosyoloji bölümünün bulunduğu Rabin binasına girdim. Derli toplu, ağaçlar içinde bir kampüsü var üniversitenin. Sadece Hayfa’yı değil yakındaki şehirleri de görüyorum okuldan. Akdeniz kıyıları köpük köpük. Dr. Nohad Ali ile görüşmemi tamamladıktan sonra okulda gezintiye çıktım. Bahçede sürgündeki eski Knesset üyesi Azmi Bişara’nın destekçileri eylem yapıyorlar. Üzerinde Bişara’nın resmi olan turuncu t-shirtler satıyor ve portakal dağıtıyorlar. Türkiye’den geldiğimi söyleyince bana da bir t-shirt hediye ettiler. Okulun en yüksek binası olan 30 katlı Aşkol kulesine çıkıp Doğu Akdeniz kıyılarını seyrettim. Aşağıya inerken binada yolumu kaybedince bana yardımcı olabilecek birini aramaya başladım. Danışma zannedip yaklaştığım masadaki adamın önündeki dev ekrandan güvenlik kameralarını yönettiğini gördüm. Ekranın en büyük bölümü biraz önce konuştuğum Filistinli öğrencilere ayrılmıştı. Biraz sonra Medi aradı. Kudüs’ün karıştığını, kuzey bölgelerdeki Arap köylerinde de gerginliğin arttığını söyleyip nasıl olduğumu sordu. Her şey yolunda diyorum. Telefonu kapattıktan sonra hemen haberleri okumaya başladım. Kudüs polis müdürü gösterilerin 3. İntifada’yı tetiklemeyeceğini buyuruyor. Bense tam tersini düşünüyorum. Lieberman, Netanyahu ve Ayalon gibi adamların Orta Doğu yangınına benzin dökmeye ne kadar istekli olduklarını biliyorum çünkü. Benim asıl ilgilendiğim konu İntifadanın Mescidi-Aksa’yı ve Doğu Kudüs’ü odağına alan İslami bir ayaklanma mı olacağı yoksa barış görüşmelerinin başlamadan bitmesinin yarattığı hayal kırıklığının tetiklediği milliyetçi-solcu bir isyan mı olacağı. Hayfa yamaçlarındaki odama döndüğümde yaklaşan çatışmanın ayak seslerini hissediyorum. Yarın öğleden sonra Kudüs’e gideceğim. Fotoğraf makinamla bakışıyoruz! İçimdeki kefiyeler...

17 Mart

I.
Sabah erkenden kalkıp İslami Hareket’in güçlü olduğu Arap köyü Kufr Kana’ya gitmek üzere yola koyuluyorum. Kemal Khatib’le ya da destekçilerinin adlandırmasıyla Şeyh Kemal’le mülakat yapacağım. Kemal Khatib İslami Hareket’in ideolojik-doktriner yapısını oluşturan isim ve harekette başkan yardımcısı pozisyonunda. Otobüs beni otoyoldaki bir kavşak noktasında bırakıyor, 5 dakika sonra Khatib’in oğlu Mouad’la Kufr Kana sokaklarındayım. Köyde Arapça yazılar çoğunlukta, duvarlarda Mescid-i Aksa resimleri ve sloganlar var. Kadınlar örtülü. Kemal Khatib beni kitaplarla dolu çalışma ofisinde sıcak ve ciddi bir ifadeyle karşıladı. İçeriye girer girmez gördüğüm bir fotoğrafla şaşkınlığa uğruyorum. Fotoğrafta Kemal Khatib Tayyip Erdoğan’la aynı karede. Sanırım Erdoğan’ın belediye başkanlığı yıllarında çekilmiş bir fotoğraf. Görüştüğüm Arapların Erdoğan’ın belediye başkanlığı dönemini bugüne kadar hiç bir İstanbulluda görmediğim bir heyecanla yad etmeleri ilgimi çekiyor. Neden böyle düşünüyorlar? Belki bu da başka bir araştırmanın konusu olabilir. Khatib’le görüşmemi tamamlayıp Kufr Kana sokaklarında biraz dolaşıp araştırmam için bilgi topladıktan sonra Hayfa’ya döndüm ve eşyalarımı aldım. Öğle yemeğimi bütün Hayfalıların bildiği salaş bir humus restoranında yedim. Yemekten önce neredeyse İsrail’deki her restoranda olduğu gibi masaya zeytin tabağı geldi. Yemekten sonra Kudüs trenine atladım.

II.
Kudüs tren istasyonundaki platformda bekleyen silahlı gençler hemen dikkatimi çekti. Otoparkta da öyle. Tabancalar ceplerinde değil, ateşe hazır vaziyette ellerinde. Medi’ye gitmek için bir taksiyi durduruyorum. Şoför muhabbet ederken adının Sami olduğunu söylüyor. Türkiye’den geldiğimi ögrendikten sonra ise özür dileyerek asıl adının Hasan olduğunu belirtiyor. Yahudi müşterilerin ‘hassasiyetlerini’ göz önüne alarak Sami adını kullandığını söylüyor. Sohbet koyulaşınca ‘Türkler bu bölgede kalsaydı en azından Müslümanlarla beraber yaşıyor olurduk’ diyor. Gülümseyerek cevaplıyorum: Türkiye’de bir çok kişi Arapların 1. Dünya Savaşı’nda Türkleri arkadan vurduğunu söyler. Taksicinin cevabı çok sert: “Kral Hüseyinin sülalesini skeyim. Gerizekalılar!” Sonra devam ediyor; “2000 ile 2010 arasında İsrail’in sonu gelecek çünkü kutsal kitaplarda öyle yazıyor. Kutsal kitaplara göre Netanyahu’nun kelime anlamı lanetli demek. Bu adam İsrail’in sonunu getirecek.” Orta Doğu’da bir çok kişi dini efsanelere inanıyor. Kimliklerini koruyabilmek için umutlu olmaya ihtiyaçları olduğu düşünüyorum.

Eşyalarımı eve bırakıp fotoğraf makinamı boynuma astım ve Ağlama Duvarı’nın ve Mescid-i Aksa’nın bulunduğu bölgeye yani Eski Şehir’e doğru yola koyuldum. Eski Şehir’in kapalı çarşıyı andıran dar sokaklarında dolaşırken Aksa’ya giden yolu sorduğum bir Arap çocuk peşime takıldı. Kapıda bekleyen polislere kimliğimi gösteriyorum ve daha sonra Harem-i Şerif’e giriyoruz. Kubbetus Sahra altın renkli kubbesiyle geceye yükseliyor. Büyüleyici bir görüntü. Sahra’nın içine giriyorum. Dua edenlerin yanında koşuşturan çocuklar, yüksek sesle konuşanlar dikkatimi çekiyor. Dindar bir insan olmamama rağmen biraz canım sıkılıyor. Fakat biraz sonra göreceklerim beni daha fazla hayal kırıklığına uğratacak. Kubbetüs Sahra’dan sonra Mescid-i Aksa’ya doğru ilerlerken Aksa’nın önündeki kulübede nöbet tutan sakallı, takkeli iki adam Fatiha suresini ezbere okumamı istiyorlar. Ortaokul’daki zorunlu din bilgisi derslerinden aklımda kalan yegane bilgi burada işe yarıyor.

Ayakkabılarımı çıkarıp Aksa’ya girdiğimde gördüğüm manzara karşısında hayal kırıklığına uğruyorum. Dua edenlerin arasında koşuşturanlar, sırtını duvara dayayıp bir şeyler yiyip içen bir adam, karşıda son derece rahat bir şekilde yere uzanıp elindeki dua kitabından bir şeyler mırıldananlar. Bunun için mi bunca mücadele?

Aksa’dan çıkışta peşimdeki Arap oğlanla yaklaşık 20 dakika pazarlık yaptık bahşiş konusunda. Ne önersem az buldu. Cüzdanıma bakmak istedi ama o kadarına da izin vermedim. Baktım olacak gibi değil, bu sevimsiz pazarlığı bitirmek için makul bir rakam söyleyip kabul etmezse gideceğimi söyledim. Sabrımın ve oyunun sonuna geldiğimizi anlamış olacak hiç itiraz etmeden uzattığım parayı aldı.

Eve dönmek için çıkışı ararken karşıdan gelen ve ellerindeki uzun sopalarla temizlik işçilerini andıran 5 kişinin fotoğrafını çekiyorum. Ama bir dakika! İçlerinden birisi bağırıp bana doğru yaklaşıyor. O zaman anladım ki bunlar İsrail polisi. Olmamaları gereken bir yerdeler. Bağırarak bana yaklaşan makinamdaki fotoğrafa bakmak istiyor bütün terbiyesizliğini takınarak. Diğer polisler de çevremi kuşatıyorlar. Makinamda onların fotoğrafını bulup terbiyesiz polise gösterip fotoğrafı siliyorum. Ama hayır, o hepsini görmek istiyor. Tek tek bakmaya başlıyorlar fotoğraflara. Filistinli bir adamın resmini de silmemi istiyor. Bu esnada çevremi kuşatan polislerden bir tanesi elini omuzuma koyarak hafifçe sarsıyor beni. Artık dayanamıyorum. “Makinama ve ban bir daha dokunursan ya da benden bir şey daha daha istersen hemen Türkiye Büyükelçiliği’ni ararım ve çıkacak krizin sorumlusu sen olursun. Utanmıyor musun bir turiste böyle davranmaya? Benimle konuşurken kibar ve saygılı olacaksın!” diyorum biraz yüksek bir sesle. Polisler bu beklemedikleri tepki karşısında şaşırıyorlar ve uzaklaşmaya başlıyorlar. Uzaklaşırlarken biraz önce benden esirgedikleri İngilizcelerini de kullanıyorlar. “Come on man! We are joking. Don’t call the embassy.” (Şaka yapıyoruz. Elçiliği arama.) Arkalarından Türkçe olarak işgalci piçler diyorum. Cinlerim tepemde, elim ayağım titriyor.

Harem-i Şerif’in bahçesinden çıkıp çarşıdaki dükkanlardaki kefiyelere bakarken dükkan sahibi bir Filistinliyle muhabbete dalıyorum. Mahmud Abbas’ı sevmediğini ve Hamas’ı desteklediğini söylüyor. Konuştuğum Arapların hiç birisi Ebu Mazen’den hoşlanmıyor. Onu İsrail’le işbirliği yapmakla suçluyorlar. Hala söylüyor musunuz o sloganı diyorum gülümseyerek: Bir ruh bid dem, nefidik ya Filastin! (Kanımız canımız sana feda olsun Filistin) Gözleri parlıyor.

Adamın sen benim müslüman kardeşimsin cümlesini beni kazıklamak için başvurduğu kelime oyunları izliyor. Kredi kartın var mı? Kaç para verebilirsin bu kefiyeye? Sıkı bir pazarlıktan sonra orjinal bir Filistin kefiyesi alıp eve döndüm. Sıkı pazarlık derken şöyle: 250 Şekel’e satmaya çalıştığı kefiyeyi 30 Şekel’e aldım. Evde Olga ve Medi’yle bir şeyler içtikten sonra Medi’yle beraber Emek Refaim caddesinin kalabalığına karıştık. Kudüs taşından yapılmış Arap evleri Emek Refaim caddesini bir masala çevirmiş. Güzel ve keyifli bir yemekten sonra yürüyüşümüzü yapıp eve döndük.

Yarın sabah bütün gün sürecek bir konferansa katılmak üzere Tel Aviv’e gideceğim.

18 Mart

I.
Sabah bütün ev halkı uyurken sessizce çıktım evden. Kudüs otobüs terminalinden Tel Aviv’e gidecek olan otobüse atladım. Otobüsün yarısından fazlası her zamanki gibi asker dolu. Tel Aviv’e vardığımda terminaldeki taksicilere gideceğim yeri söylüyorum: Tel Aviv Üniversitesi Diaspora Müzesi. Nedense sadece müze kısmını anlıyorlar ve kafadan 50 Şekel fiyat biçiyorlar. Ama ben de öğrendim artık bu işleri. Hemen 30 Şekel olursa binerim diye cevabı yapıştırıyorum. Biraz söylendikten sonra kabul ediyor benimle pazarlık yapan şoför ve İngilizce bilmeyen başka bir şoförün kullandığı taksiye geçiyorum. Ama bir sorun var. Adam sadece müze diyor başka bir şey demiyor. Beklediğim gibi beni başka bir müzenin önünde bırakmak istiyor. Ben de olmaz illa Tel Aviv Üniversitesi’nin içinde müzeye gidecem diye tutturunca biraz sinirleniyor. Kafasını camdan çıkarıp kaldırımdakilere yarım yamalak soruyor gitmek istediğim yeri. Fiyata da yolda 10 Şekel zam yapıyor. Ses çıkarmıyorum artık. Zaten fena halde gribim, sesim desen kuyulardan geliyor, bir de 10 Şekel için tartışmayayım.

Konferans salonu tıka basa dolu. Güç bela bir yer bulup oturuyorum. İsrail’deki İslami Hareket’in tartışıldığı konferansta İbranice sunulan bildiriler simultane olarak İngilizce’ye çevriliyor. Makalelerini okuduğum akademisyenleri dinlemek heyecan verici. Ama asıl heyecan verici olan izleyicilerin oturdukları yerden sürekli olarak konuşmalara müdahale etmeleri. Örneğin, İslami Hareket’in Kuzey fraksiyonuna üye olduğu anlaşılan adam ne zaman Kuzey fraksiyona “radikal-ekstremist” dense fırlıyor ayağa ve bağırıyor: Yalancı!

II.
Konferanstan sonra Pennsylvania Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan Sarah’la birlikte şehir merkezine indik. Rabin’in vurulduğu meydanda biraz dolaştık. Sarah’ın erkek arkadaşı Max’ı da aldıktan sonra geçtiğimiz yıllarda bombalanan Mike’s Place isimli kafede İnanç Abi’yle buluştuk. Birazdan Medi aradı ve Olga’yla Kudüs’ten Tel Aviv’e gelmek üzere olduklarını söyledi. Bir taksiye atlayıp istasyona gittim. 10 dakika sonra Medi, Olga ve ben Tel Aviv sokaklarında gürültülü kafelerin olduğu sokaklardan ve sokaklardaki banklarda kibbutz müzikleri yapan gençlerin arasından geçerek gitmek istediğimiz bara doğru yola koyulduk. Yolda İsrail şehirleri üzerine düşündüm ve şuna ulaştım: Uyumak için Hayfa, düşünmek için Kudüs, eğlenmek için Tel Aviv!!

Barda çok yetenekli olduğu hemen anlaşılan Türkiyeli genç piyanistin çaldığı ve bu satırları yazarken hala kulaklarımda çınlayan parçaları dinledik. Konserini Çaykovski’nin bir eseriyle tamamladı. Muhteşemdi! Bardaki program bittikten sonra başka bir yere gittik. Saat gecenin iki buçuğuydu ve Tel Aviv yaşamaya devam ediyordu. Kudüs’teki eve vardığımızda saat sabahın beşiydi. (Yazmayı unuttum: Bugün benim doğum günümdü!)

19 Mart

Ve yine Şabat. Bütün dükkanlar öğleye doğru kapanacak. Sabah Medi’yle akşam yemeği alışverişimiz için evden çıktık. Kapalı çarşıyı andıran pazar yerine varıyoruz. Rengarenk bir Pazar yeri: Baharatlar, meyveler, sebzeler ve heyecanlı kalabalık. Washingtonian olmakla Jerusalemite olmanın arasındaki farklar bu pazar yerlerinde iyice görünür oluyor.
Yemek alışverişinden sonra Medi’nin arkadaşı Tana ile buluşuyoruz. O da Medi gibi sıcak ve hareketli. Tana bize nasıl zayıfladığını anlatırken uyguladığı yöntem ilgimi çekti ve “bir de” bu yöntemi denemeye karar verdim! Malum hala 0,1 tona yakınım! Şabat’ta otobüsler çalışmadığı için Medi’yle eve yürüdük. Yaklaşık iki saat sonra, beraber hazırladığımız akşam yemeğini yemek için Medi, Olga, Dror ve bendeniz sofraya oturduk. Çok hoşuma giden ve melodileri hala kulağımda olan bir Şabat şarkısı söylediler. Güzeldi.

20 Mart

I.
Bugün İsrail’deki son günüm. Akşam 9’da beni havaalanına götürmek üzere dolmuş gelecek. Güzel insan Medi’nin hazırladığı tostlardan ve Washington’da benim için en büyük lükslerden biri olan demleme çaydan oluşan kahvaltımızı yaptıktan sonra fotoğraf makinamı boynuma asıp Eski Şehir’e doğru yola koyuldum. Eski Şehir’de ilk olarak Ağlama Duvarı’na gittim. Şabat olduğu için kalabalık ortalık. Dua eden insanları izliyorum. Çektiğim fotoğraflarda üç semavi dinin de kutsal mekanlarını aynı kareye sığdırmak hiç de zor olmuyor. Kubbetüs Sahra altın renkli kubbesiyle sol tarafta parlarken Ağlama Duvarı’nda başlarda kipalar, eller duvarda mırıltılar gökyüzüne yükseliyor.

Ağlama Duvarı’ndan sonra Arapların yoğun olduğu bölgeye giriyorum. Almak istediğim t-shirtlerin tanesine 80 Şekel fiyat biçen satıcıdan iki t-shirtü toplam 40 Şekel ödeyerek satın aldım. Kudüs’te pazarlık yapmanın altın kuralı bence şu: Fiyatı sen belirleyeceksin! Eski Şehir’de biraz daha fotoğraf çekip bir şeyler atıştırdıktan sonra eve döndüm. Saat 9’da dolmuş geldi ve Ben Gurion Havaalanına doğru yola çıktım. İsrail güvenliğinin bana yaşatacaklarından haberim yoktu henüz. Yaklaşık 1 saat sonra dolmuş havaalanının kapısında durdu ve uzun gecem başladı.

II. Gerçek bir ırkçılık hikayesi: İsrail güvenliği

Sırt çantam ve valizimle X-Ray cihazının arkasındaki sıraya geçtim. Sırada beklerken önümdeki yolcularla da tek tek konuşan bir görevli bana yaklaştı ve pasaportuma istedi. Nereye uçtuğumu ve mesleğimi sorduktan sonra elindeki 1’den 6’ya kadar numaralı çıkartmalardan 5’i hem sırt çantama hem de valizime her birine 2’şer tane düşecek şekilde yapıştırdı. Bana anlatılanlardan 6’nın tehlikeli yolcu 1’in ise fazla aranmadan geçen yolcu demek olduğunu bildiğim için bu 5 numaranın pek de hayra alamet olmadığını anladım hemen. Demek ki Türkiye Cumhuriyeti pasaportu taşımak İben Gurion Havaalanı’nda beni sıkıca aranması gereken birisi yapıyordu. X-Ray cihazının önüne gelince her zamanki gibi laptopumu çıkartıp ayrı bir kaba koydum ve görevliyi sırt çantamda fotoğraf makinam olduğunu söyleyerek uyardım. Görevli ise beni alaycı bir ifadeyle süzdükten sonra içinde fotoğraf makinamın olduğu sırt çantamı yaklaşık bir buçuk metre mesafeden X-Ray cihazına fırlattı. Ve bu rezil davranıştan sonra yanındaki diğer güvenlikçilere İbranice bir şeyler söyleyip gülmeyi de ihmal etmedi. Ben daha olayın şaşkınlığını üstümden atamamışken yine aynı alaycı ifadeyle bana dönüp “Çantanın içinde kamera vardı di mi? Çok özür dilerim.” dedi. Sinirlenmemem gerektiğini bildiğimden derin bir nefes aldım sadece.

X-Ray cihazından sonra, beklediğim gibi, beni check-in kuyruğunun olduğu bölgeye değil, arama yaptıkları ayrı bir bölüme yönlendirdiler. Burada en fazla 19 yaşında olduğunu tahmin ettiğim genç bir kız sırt çantamı açmamı istedi. Dediğini yaptım. Ararken, çantam X-Ray cihazından geçerken ekranda gözükenleri bana tek tek soruyordu aynı zamanda. Çantadaki dökümanlara bakmak istediğini söyledi. Ben de Hayfa Üniversitesi’nden aldığım dökümanları ve Knesset’in Arap üyeleri İbrahim Sarsur ve Masoud Ghanayem’den aldığım dergileri uzattım güvenlikçi ufaklığa. Sarsur ve Ghanayem’in verdiği dergilerin Arapça olması güvenlikçi kızın davranışlarının bir anda değişmesine neden oldu. 2 dakika önce Türkiye liglerinde oynayan İsrailli futbolcuların isimlerini sayan kız gitmiş yerine kaba bir ifadeyle İsrail’de kimlerle görüştüğümü, Arapça dergileri kimden aldığımı, İsrail’de ne işim olduğunu soran bir canavar gelmişti. Bense gayet kibar bir ses tonuyla soruları yanıtlıyor ve Kudüs’te Yahudilerin gözde mekanlarından Palmach Caddesinde kaldığımı filan söyleyerek bu işkenceyi en az hasarla atlatmaya çalışıyordum. Fakat Arapça yazılar güvenlikçi ufaklığı çok korkutmuş olacak ki, daha yüksek rütbeli birisine haber verdi. Yüksek rütbeli eleman yanında başka bir güvenlik görvlisiyle geldi. İsrail’de ne aradığımı sordu. Ben de tezim için araştırma yapmaya geldiğimi ve tez danışmanımın da Yahudi olduğunu söyledim. Gülümseyerek “sen bizi aptal mı sanıyorsun” dediler. Şalterlerimin zorlanmaya başladığını hissediyordum. George Washington Üniversitesinde okuduğumu söyledikten sonra yüksek rütbeli dalga geçer bir şekilde yanındaki güvenlikçiyi işaret ederek “bu da New York Üniversitesi’nde okudu” dedi. Efendiliğin ve kibarlığın bir yararı olmadığına inanmıştım artık. Sivri dilimi savaş meydanına sürmeye karar verdim ve ilk atağımı yaptım: “New York Üniversitesi’nde okurken havaalanında işkence nasıl yapılır üzerine mi çalıştınız?” Biraz önce benimle dalga geçen güvenlikçilerin yüzleri asıldı. Sinirlendiler. Valizimi arayacaklarını söyleyerek beni aynı alandaki başka bir bölgeye çektiler. Valizim tamamen açıldı ve içinde hiç bir şey kalmayacak şekilde boşaltıldı. Siyah kipalı, sinirli bir güvenlik görevlisi valizimi çok sıkı bir şekilde ararken başka birisi de çamaşırlarımı x-ray cihazından geçirmeye başladı.Tabi bu arada Müslüman mısın, dindar mısın gibi sorular devam ediyor. Valizimi alıp başka bir odaya götüreceklerini söylediler. Ben de bir şey bulamadınız galiba dedim gülümseyerek. X-ray cihazının başındaki eleman yanıma gelip valizimden çıkarttıkları ile ilgili sorular sormaya başladı. Ben de açıklıyorum. Örneğin, deodorantımı eline alıp “bu ne?” dedi. Ben de “gri renkli kapağı olan, koltuk altlarına ve boyuna sürülen, erkeklerin kullandığı ve benim de sevdiğim güzel bir deodorant” deyince açıklamanı istemedim dedi. Ben de az bilgi yanlış sonuçlara yol açabilir dedim. Çok sinirlendi. Ama korkuya gerek yok. Bu adamlar kendilerinden farklı olana eziyet etmeyi görev sayan sağcılar. Bunlara pabuç bırakırsam utanırım kendimden. Farklı ülkelerde şarj aletlerimi kullanabilmemi sağlayan adaptörümü en az 3 kere X-Ray’den geçirdiği yetmiyormuş gibi bir de elindeki özel ışıkla adaptörün vida yerlerine bakmaya başladı. Bense bu arada umursamaz gözükmeye çalışarak ıslık çalıyorum. Bu arada başka odaya götürdükleri valizimi getirdiler ve hemen içini açtım. İçindeki ufak yırtıkları görünce, biz Türkiye'de İsrail vatandaşlarına böyle davranmıyoruz, bu yaptığınız saygısızlık dedim arama yapan kadınlardan birine. O da bunu hiç tereddüt etmeden gidip Ibranice olarak yüksek rütbeli güvenlikçiye söyledi. Güvenlikçibaşı da yanıma gelip sizin güvenlik anlayışınızla bizimki farklı deyince ben de bu güvenlik anlayışı değil bunun adı psikolojik işkence, Amerikalılara böyle davranabiliyor musunuz? Diyerek cevabı yapıştırdım. Giysilerimi X-Ray cihazından geçirmeye devam ediyorlar. Pantolonlardan birinin içine Filistin kefiyesi ötekinin cebine de Filistin atkısı saklamıştım. Onu bulamıyorlar. Sonra beni içerdeki bir arama noktasına götürüyorlar. Orada hassas dedektörden geçirecekler. Cüzdanımı çıkartmamı istiyorlar. Dedektörden geçtikten sonra cüzdanımı cebime koymadan önce güvenlik görevlilerinin yüzlerine bakarak paralarımı çıkarıp göstere göstere sayarak cüzdana geri koyuyorum. Beni aşağılayan bu zibidilere dolaylı olarak hırsızlık yapıp yapmadığınızı kontrol ediyorum mesajı veriyorum. Tamamen ırkçılıktan ve ayrımcılıktan beslenen bu arama-sorgulama rezaleti tam 1 saat 53 dakika sürüyor. Yanımdaki güvenlik görevlisiyle birlikte check-in yaptırmaya gidiyorum. Ama orada da özel muamele devam ediyor. Koridor tarafına oturmak istediğimi söylüyorum ama güvenlikçi kibar olmaya çalışan bir sesle izin vermiyor. İstediğim yeri vermeye hazırlanan havayolu yetkilisi de güvenlikçinin tepkisinden sonra bütün yerler dolu deyip kestirip atıyor. Check-in de bittikten sonra bir X-Ray sırası daha var ama beni iyice aradıklarına kanaat getirmiş olmalılar ki yanımdaki güvenlikçinin eşliğinde oradan aranmadan geçiyorum. Bana eşlik eden görevliye son olarak şunu söylüyorum: Bugüne kadar bir çok ülkeye gittim ve böyle bir muameleyle karşılaşmadım. Ama şunu iyi bilin, Orta Doğu’da yalnız kalmak hiç iyi bir fikir değil!

Uçağım Brüksel’e doğru havalanırken sinirlerim gevşiyor ve İsrail’de geçirdiğim 10 gün hızlıca gözlerimin önünden geçiyor. Orta Doğu sarılmaya ya da yumruk atmaya hazır tutkulu insanların vatanı! Savaşların devam ettiği, sürgün öykülerinin yazıldığı ama umudun hep var olduğu, her dakika gündemin değiştiği ve tarihin hala yazılmakta olduğu topraklar. Biraz önceki güvenlik rezaleti de aslında devam eden savaşın bir parçası. Ve ben valizimdeki kefiyemle bu savaşta kesinlikle tarafım.

Tel Aviv’in giderek kaybolan ışıklarına bakarak gülümsedim: Kalbim aşağıda kalmıştı!

Kıvanç

Not: 1) Yukarıdaki günlüklerde yüksek lisans tezim kapsamında yapmış olduğum görüşmelerle ilgili bilgiler yer almamaktadır.
2) Yazinin icinde yer alan butun fotograflar bana aittir.

kalbimden uzakta yeni bir gunun sabahina...

2010-03-22T03:38:00.002+02:00

Tekrar Washington'dayim. Yaklasik 12 gundur Israil sehirlerinde dolasip duruyorum. Hayfa, Tel Aviv, Nazaret, Kudus... Akdeniz ruzgarlarini icime cektim, guzel insanlar tanidim. Catismayi, tutkuyu ve nefreti gordum. Yarin sabah ilik bir Washington DC sabahina uyandigimda hissedecegim sey sanirim kocaman bir bosluk duygusu olacak. Tarihin yazildigi topraklardan emekli olmaya hazir bir kente gelince bundan baska bir sey hissetmem de zor olsa gerek. Onumuzdeki gunlerde Israil'de tuttugum gunlugu ve cektigim fotograflari paylasacagim.

Kalbim bolunmus sehirlerde, insanlarin aci hikayelerinde, duvarlardaki ve kalplerdeki resimlerde, biraz Palmach Street'te biraz Jaffa Road'da biraz Tel Aviv-Kudus dolmusunda, biraz Caykovski calan kizin parmaklarinda, biraz Hayfa'daki humus restoraninda, biraz uclari ruzgarda ucusan kefiyelerde, biraz renkli kipalarda...

Kalbim Orta Dogu'da kaldi!

Kivanc

(21 Mart, Washington DC)

zeytin ve kefiye

2010-03-15T02:56:00.004+02:00

bir zeytin agacim vardi
dallari uzanirdi
akdeniz'e

tuzlu, yorgun, terli
bir kefiyeydim ben
topraklarimda...

kapilari actilar
uzaklara...
ve sonra kapandi perde

bir ulkem vardi benim
ellerim uzanir ona

asi bir kefiyeyim simdi ben
akdeniz'in butun ruzgarlarini
kucaklayan

kudus'un sesini dinliyorum
zeytin agaclarimda
kan lekeleri...

Kivanc

Kudus (15 Mart)
Fotograf: Kivanc Ozcan (Hayfa)

nightfall in DC

2010-03-08T03:36:00.002+02:00

After a light-study in Georgetown library, I was looking for good scenes to shoot. My hands were itching! My curious steps on the bay gave me this shoot! Rowing-team, I don't know which one, were training on the Potomac. Without any hesitation, I positioned, thought on light and time then...click!

Kivanc

2010-03-08T03:30:00.000+02:00

washingtonian seagull

2010-03-08T03:27:00.001+02:00

rosslyn in my objective...

2010-03-08T03:18:00.003+02:00

rowing team on the potomac

terk-i zaman

2010-03-04T08:25:00.002+02:00

ve tuval
terk etti
ressamını...

kopuk bir zincir
sallanan gecenin boşluğunda
bükülmüş kafes demirleri...

ardimizda kalanlar degil
sayikladiklarimiz.

bunlar,
donup bakmadiklarimiz.
sizin boyalariniz!

üzgünüz beyler,
efendiler, pasalar

kırık bir saattik elinizde
oysa simdi,
kosuyoruz:
ardimizda
apoletleri dusmus
yelkovanlar.

sehirlerin basa dondugu yerdeyiz
gec kalmislarin oykulerinde
sokak aralarinda.

donuyoruz
cocuklugumuza.
ardimizda,
gozyaslari
yelkovanlarin.

ve fisildiyoruz,
gozlerimizi ovusturan ellerimize donup:

Icimize hayat kacti,
ve biz terk ettik zamani!

Kivanc

4 Mart 2010, DC

Good piece from Israel, but still deserves some criticism…

2010-03-01T09:59:00.005+02:00

It was hard to find a seat as the Avalon Movie Theater was full with movie audience, most of them were Jewish according to the woman next to me. Since I am leaving for Israel next week, this movie, which comes from the streets of Jaffa, would increase my curiosity about Israeli Arabs and their identity.

Israeli movie, Ajami, is nominated for prestigious Academy Award and submitted to this year’s Oscars for Best Foreign Film. It was co-directed by an Israeli Arab and an Israeli Jew. This cross-cultural drama differentiates itself from the others with extensive use of nonprofessional actors. Diversely populated Ajami neighborhood of Jaffa is the main set for the movie.

Revenge killings, manipulative impact of elders, powerful families, money for blood (head money) and high crime rate were used to depict Israeli Arabs in Ajami. I don’t know whether it was planned or not but “an Israeli Arab typology” is clearly manifested.

As my aim is not to give details about the story, this review reflects the main lines of the movie.

An argument between Christian Arab father and his daughter over her secretive flirting with a Muslim Arab shows how family reputation among Arabs works as an obstacle for marriages between Muslim Arabs and Christian Arabs. It also dominates individualism.

An Israeli Arab guy stabbed a Jewish man in the heart during the fight over a “noisy sheep of Arabs”. This guy was smoking his hookah on the eve of the fight. With this scene, sheep-cultivation and hookah became connotations for the Israeli Arab identity.

It’s true that the movie successfully points the cage of social identities. However, it would be much striking if this attempt would not have limited to Arabs’ identities. Another shortcoming of the movie is that although it is based on the remnants of the Israeli-Palestinian conflict, it does not question or even touch, the broad socio-economic structure that surround these “criminal Israeli Arab guys”. For instance, why didn’t these guys apply for the police when powerful Arab families threatened them to death? Why were these guys so aggressive against the Israeli police?

Nevertheless, although it deserves some criticism, Ajami is a must watch movie for the ones who are curious about the Middle East.

Kivanc

Celebrating Tiger Year in Chinatown-DC

2010-02-23T07:14:00.003+02:00

This photo was taken in Chinatown-DC during the Chinese New Year Celebrations. Chinese people marched and danced in Chinatown to welcome the Tiger Year in their Lunar Calendar. After a long walk from Dupont Circle, we reached the event place then we enjoyed! I am a bit prudent when saying this but I think this time DC is treating me really good!

Kivanc

Book by Haim Gerber, Reviewed by Kivanc Ozcan

2010-02-20T04:11:00.003+02:00

HAIM GERBER, Remembering and Imagining Palestine: Identity and Nationalism from the Crusades to the Present (New York: Palgrave Macmillan, 2008). Pp. 243. $80 cloth.

REVIEWED BY KIVANC OZCAN, Middle East Studies Program, George Washington University, Washington, DC.

Haim Gerber’s Remembering and Imagining Palestine is a remarkable attempt to reconsider and question the way Zionist historians view Palestinian identity and Palestinian nationalism. His central theses are that first; there were meaningful historical antecedents to Palestinian nationalism before the beginning of the twentieth century. Second, Palestinian nationalism in the twentieth century was truly Palestinian and was not created by the elites. The author intends to show that the memory of the Crusades was remembered for centuries and kept the Palestinian community feeling alive. Moreover, he argues that Palestinian-Arab nationalism, which involved voluntary participation of the masses, took shape in the early Mandate period and it radicalized in the 1930s.

The importance of Remembering and Imagining Palestine lies not only in its contribution to Palestinian nationalism debate but also its criticisms to nationalism and elite-mass theories. Despite its shortcomings such as chapter seven, Remembering and Imagining Palestine is an invaluable source for researchers, providing them with striking analysis of Palestinian identity and Palestinian nationalism. With its use of British archives of the Mandate period and the Palestinian sources and its select bibliography, the book is useful study.

Note: To request the full review, please e-mail me.

1825 numaranin sarkisi...

2010-02-15T05:01:00.002+02:00

Bana bir sehir getirdi,
Delik semsiyeler actik onunla
Yagmurlari ictik
Ona kucuk fenerler verdim
Gulumseyen sokaklara bastik
Uykumuz geldi cok
Tenimizden bir battaniye
yaptik…

Ona bir düş getirdim
Ve yeni rastlantilar…
Miriltili uykulardan gectik
Bana ellerinin sirrini verdi
Ve dokunuslar...

Kivanc
10 Subat, 2010 - DC

nefes...

2010-02-12T23:10:00.004+02:00

sokuldu geceme
ayak uclariyla.
sessizdi,
solugunun disinda.
bir selva sesi
gecenin tülünü havalandirdi...
"seni ozlemis olmam yok olabilir mi?"

gectik birbirimizden
yollardan
tenlerden
duruslardan
guluslerden

mavi tonlar vardi
gogsunde,
dudaklarinin
kiyilarinda
bir deniz vardi...

ve hic bir sey kalmadi
artik aramizda!
ne bir mesafe
ne de kelime...
gecenin bundan sonraki rengi:
flu bir suskunluk

nedenlerimden bosandim
gectim butun sebeplerden
sevmek icin seni,

oylesine,
nefes alir gibi,
seni....

Kivanc

(Washington DC, 12 Subat)

Tekel çadırlarından izlenimler/Cem Somel

2010-02-12T22:46:00.002+02:00

Cem Somel

Ankara’da kışın ayaz keskindir. İnsanın elini, yüzünü bıçak gibi keser. Ankara’nın ayazında yüzlerce insan paltolar mantolar içinde, uyduruk çadırlarda teneke sobaların etrafında toplanmış, taburelerde oturuyor. Çadırların arka kısımlarında bir kısmı yerlere yayılmış döşeklere yine kışlık giysileri içinde üstlerini örtmüş, yan yana dizilmiş, uyumaya çalışıyor. Bu insanların birçoğu genç değil; kırk yaşlarında, elli yaşlarında görünen insanlar çok.
Çok sayıda insan da açlık grevinde.
Neden bu eziyete katlanıyorlar?
Birkaç kişi ile konuşunca anlamaya başlıyorsunuz. İki-üç çocuğu olan, bir çocuğunu uzak bir şehirde üniversitede evladını okutan babalara, analara rastlıyorsunuz. -1400 Lira kazanıyordum. 4-C ile verilecek 900-1000 lira gelirle çocuğumu nasıl okuturum? diye soruyorlar.
Başbakanın televizyonlarda Tekel işçilerinin aylık ücretlerini brüt olarak (vergiler, kesintiler dahil) söylemesine özellikle öfkeleniyorlar. Başbakanın yanıltıcı konuştuğunu ispatlamak için bordrolarını ceplerinden çıkarıp gösteriyorlar.
Tekel fabrikaları, depoları, satış müesseseleri birer birer kapatıldıkça Türkiye’de oradan oraya nakledilmiş işçilere rastlıyorsunuz. -Adanadan geldim, daha önce Samsun’da çalışıyordum, Samsun’daki fabrika kapatılınca Adana’da görevlendiridim, gibi ifadeler, Tekel işletme sisteminin çökertilmesinin arkasındaki insan manzaralarını anlatıyor.
Tekel işçileri birleşik eylemleriyle iftihar ediyor. Kaç kişiden -İşte doğudan batıdan memleketin her yerinden insanız, yana yana duruyoruz, burada sorunsuz kaynaştık. İşte asıl açılım burada! mealinde sözler duydum. Bir kişi -Çadırlarda mecburen kadın erkek uyuyoruz, en ufak bir sorun olmuyor, diyerek bu hak direnişinde kadın işçilerle erkek işçilerin ayırımsız direnişin meşakkatini yoldaşça birlikte çektiklerine dikkat çekti.
Çocuğunu kocasına yakınlarına bırakıp eyleme gelmiş kadın işçiler var, kim bilir kaç kişidir? Bunlardan iki Hataylı hanım şöyle dedi: -Burada bizi destekleyen öğrencilere minnettarız. Bu eylemden önce memleketimizde kendi çocuklarımız böyle bir eylemi destelemeye kalkışsa önlerdik. Şimdi buradaki öğrencilerin yardımını gördükten sonra, keşke Ankara’ya yerleşebilsek de çocuklarımız bu ortamda yetişse diye aramızda konuşuyoruz...
Dayanışmanın, paylaşmanın tohumu nasıl da yeşeriyor, düşünceleri etkiliyor?
Manisalı bir işçi, camekânında “pub” yazılı bir birahaneyi işaret ederek bana o birahane sahibinin işçilere çay verdiğini, işçilere yardım ettiğini söyleyip -Ben sağcıyım. Ama bu adamın iyiliğini nasıl unuturum? dedi. Geceleri mağazasını gecelemeleri için işçilere açan, gece doğalgaz yakarak uyuyan işçileri ısıtan, gece vakti işçileri ağırlarken açık kalan mağazasını korumak için nöbet tutan dükkâncılar anlatılıyor. İşçiler lavabo ihtiyaçlarını da ister istemez bu iş yerlerinde sağlıyor.
Vali mıntıka esnafı arasında eylemdeki işçilerden şikâyet dilekçesi toplamaya çalıştığında esnafın şikayetçi olmadığını beyan ettiği gazetelerde de yayımlandı.
Konuşmalarda öz eleştiri de yapılıyor. Geçmişte diğer özelleştirmelerinde tepki göstermemenin hata olduğu sık sık söyleniyor.
Bursalı bir işçi direnişin öğretici boyutunu dile getirdi. -On bin işçi elli günde çok şey öğrendi, dedi.
Konuşmalarda birçok işçi özelleştirilen işletmelerin kaça satıldığı, bunların gerçek piyasa değeri, sigara stoklarının değeri, özelleştirilen işletmelerin akıbeti hakkında rakamlar söylüyor, bilgiler veriyorlar. Özelleştirme uygulamalarının şirketlere büyük vurgunlar sağladığını, kamu kesimini büyük zararlara soktuğunu rakamlarla, örnek olaylarla anlatıyorlar. Bu işçi arkadaşları dinlerken insan gayriihtiyarî -Bu işçilere yetki, imkân verilse fabrikalarını gayet güzel yönetebilirlerdi, diye düşünmeden edemiyor.
Ankara’yı bilmeyen okurlar için açıklayayım. Sakarya Cadde mıntıkası dükkanlarla çevrili geniş bir yaya bölgesidir. Türk-İş Genel Merkezi bu mıntıkada dar bir yan sokaktadır. Tekel işçilerinin çadırları Türk-İş Genel Merkez binası yanındaki sokakta iki kaldırımda boylu boyunca uzanmaktadır. Her çadırın üzerinde, etrafında orada barınan işçilerin ilini ya da kentini belirten, yöresel özelliklerini hatırlatan (“Efeler diyarı İzmir”, “şehzadeler kenti Manisa”, “dinlerin, milliyetlerin hoşgörü içinde bir arada yaşadığı Mardin” tarzında) ibarelerle donanmış. Çadırların üzerinde, çadırları tutan iplerde ve havaî kablolarda işçilerin azmini, işçilerin Sakarya Caddesindeki esnafa şükran duygularını ifade eden, Başbakan'a, AKP’ye hitap eden pankartlar asılı. Sokak tıklım tıklım.
İşçiler birbirlerine güveniyor ve birlikte hareket ederek ne kadar güçlendiklerini görüyorlar.
Bu yazdığım intibaların, gözlemlerin benzerleri bazı gazetelerde yayımlanıyor. Tekel işçilerini ziyaret eden, destekleyen insanların daha nice ilginç, nice duygulandıran gözlemleri olmuştur. Kırık dökük gözlemlerim kaydolsun diye yazdım. Tekel işçileri yürüttükleri bu ekmek kavgası ile, zalim-mazlum mücadele tarihine yeni bir yön vermeye çalışıyor. İnşaallah muzaffer olurlar.

Cem Somel/ Fikir Zamani

Muz Sesleri'ne dair...

2010-02-09T08:26:00.003+02:00

Ece Temelkuran'in Muz Sesleri isimli kitabini bitirdim az once. Beyrut'un ve Beyrutlularin hikayesini anlatmaya calisan bu kitabin beklentilerimi karsiladigini soyleyemeyecegim. Kitap belki de, Beyrut sokaklarinda dolasmanin tetikleyecegi karmasa duygusunu basariyla yansitsa da; karakterler tamamlanmamis cumlelerin ve sinirlari net olarak cizilmemis tasvirlerin arasinda flulasiyorlar.
Beyrut'un karmasasina dair yogun bir duyarliligi oldugu asikar olan Temelkuran, bu karmasaya duydugu bazen gizli bazen de acik hayranligin besledigi abartili ifadelere yenik dusuyor zaman zaman. Fakat yine de kimligimizin bir parcasi oldugunu israrla gormezden geldigimiz Dogu'ya huzunlu bir pencere aciyor Muz Sesleri. Temelkuran'in dunyanin bir gun Beyrut olacagina dair sarsici onermeleri, bizi, bu kitabi rafa koyduktan sonra Lubnan ve Orta Dogu siyasetine-toplumuna dair yeni okumalar yapmaya zorluyor.

haymatlos

2010-01-30T07:49:00.003+02:00

dugmelerini cozuyor bir sehir
ince bir su sesi
yorgun yuzlerin unuttugu sevmeler

uzaniyor usulca sehir
bir hiclige tasinirken insanlar
ben yukseliyorum

ulkesizim
dokunuyorum...

Kivanc

(Washington DC, 30 Ocak 2010)

Türkiye'ye veda...

2010-01-24T03:08:00.003+02:00

Bir şehri bırakmak…

Veda cümlelerinin özneleri sadece gidenler nesneleri de el sallayan insanlar mıdır? İzmir’de ıslak bir Ocak akşamı Karşıyaka’nın ışıklarına bakarken aramızda huzursuzca uzanan körfeze bakarak bu sorunun cevabını verdim: Hayır!

Eski izlerin peşinde bir dedektif gibi dolaşmayı severim. Ne zaman New York’a gitsem yakın gelecekte kaybolacağı artık görünen siyah-alt-kültür etkilerini Harlem duvarlarındaki graffitilerde arar ve kendimce buradaki hayatın, insanların ve kültürün 80’lerde, 90’ların başında nasıl olduğuna dair çıkarımlar yaparım.

Ne zaman İzmir’e gitsem…. Şehrin sokaklarında hala karşımıza çıkan, arkadaş evlerine giderken kapı zillerinde bize gülümseyen Rumlar ve Yahudiler belirir gözlerimin aynasında.

Dün gece varyanttan aşağılara bakarken iç sesim bana usulca Tsiamoulis-Kalimeri’nin Lonely Land’deki şarkılarını söyledi. Gecenin karanlığında ilerleyen arabadan İzmir’e baktım son defa: Bana gülümsüyordu…

Bir ülkeyi terk etmek

Orta-uzunluktaki İsveç günlerim kaybettiğimi düşündüğüm performansımın birazını bana geri verdi. Yaptığım işlere, düşüncelerime kimsenin müdahale etmediği uzak iklimlerde kendimi daha iyi, daha özgür hissettiğimi bir kez daha görmüş oldum. Çok bilmişlerden azade ruhumun, yabancı şehirlerin arka sokaklarında dolaşmak, kütüphanelerinde saatler geçirmek, yeni insanlar tanımak, şiir yazmak ve yalnız kalmayı istemek gibi arzuları ve ihtiyaçları var ne yazık ki. Bunun için beni özleyecekler kusura bakmasınlar lütfen.

Yazılarımdan ve düşüncelerimden dolayı, benden kurtulduklarını düşünenler, gidişime sevinen ve bunu e-postalarda belirtenler; ya da DC günlerimin daha çok okuma ve yazı olduğunu bildiklerinden aylardır beni kıstırmaya çalıştıkları kapanlardan kurtulduğum için üzülenlere söyleyebileceğim tek bir şey var: Yazılarımı roketlemeye ve sinirlerinizi bozmaya büyük bir keyifle devam edeceğim, zira yazmaya ve konuşmaya engel değil mesafeler!
Hoşçakal Türkiye… Seni özleyeceğim.

Washington bavulu ve dedemin fucudin kremi

Yüzümde, hiç de umursamadığım, muhtemelen benim düzensiz sakal tıraşı rejimimin ve berberin hafif acemiliğinin ürünü olan kızarıklıklara bakarak elindeki Fucudin kremi uzatıyor dedem. Fucudin krem dedemin jokeridir, sihirli bastonudur, en iyi arkadaşlarındandır. Dizine de beline de eline de sürdüğünü görmüşümdür. Acaba bir Fucudin sürsem geçer mi yeni bir başlangıç öncesi yaşanan tedirginlik ve huzursuzluklarım?

Washington bavulumda sadece giysiler yok elbette. İncesaz ezgileri, Tezer Özlü’nün yalnızlığı ve Hayyam’ın rubaileri de DC’de benimle olacaklar.
Neyse…

Kar yağıyor İstanbul’a. Dilek Türkan’ın sesinden “Aşk Bitti” isimli şarkıyı dinliyorum.

Sabahın büyüsü sokulmuş yatağıma
Dokunsam bozulur dokunamam
Günün ilk ışığı erişir dudağıma
Ayrılık busesidir bu, vakit tamam.

Şarkının devamındaki gibi bir hüznün yüreğimi bölmesine izin vermedim. İnsanlar, sesler, gökyüzü, İstanbul… Uçağın kapısı ile merdivenin son basamağı arasındaki, ancak bir kişinin sığabileceği alanda durup arkama baktım. İstanbul’a gülümsedim ve içimdeki camlara bir cümle ansızın çarptı:

Ben kazandım!

Kıvanç
24.01.2010
İstanbul

biz hala Agos okuyoruz...

2010-01-19T16:37:00.003+02:00

Irkcilar, derin devletin tetikcileri ve statukocular
size kotu bir haberim var!

Hrant'i vurdugunuzu dusundunuz degil mi bir an?
Onun o kaldirimda oylece gorunce kiraathane kasarlari gibi sirittiniz degil mi?
Hadi soyleyin bana: "Geberdi Ermeni" dediniz degil mi?

O zaman bu yaziyi iyi okuyun! Ve bir daha hic unutmayin:
Siz onu vurduktan sonra Hrant kalkti o tozlu Halaskargazi kaldirimindan
Benimle konustu, arkadaslarimla konustu, siz kimi ezdiyseniz, kime aba altindan sopa gosterdiyseniz
Hrant buldu onlari, tek tek konustu hepsiyle.

Hepimiz Hrant olduk. Hepimiz Ermeni olduk, Kurt olduk, Cingene olduk daha sonra
Siz kimi ezdiyseniz biz "o" olduk. Cogaldik.
Size kotu bir haberim var: Kusattik sizi!

Sonra kalemlerimizi sivrilttik, kelimelerimizi kursunlastirdik,
Ozgurlugun ve esitligin barikatlarina kostuk.
Yazilarimiz sizin giremediginiz gecekondulara girdi,
Size kotu bir haberim var: Yazilarimiz cocuklarinizin aklina girdi!

Hepimiz bu savasin kumandanlariyiz!
Simdi iyi okuyun: size cok kotu bir haberim var:
Biz hala AGOS okuyoruz!

Kivanc

Başka bir aşk mümkün...

2010-01-16T22:36:00.012+02:00

"Başka Dilde Aşk" zafere giden yolun mucadelelerle, acilarla ve daha bir cok zorlukla dolu oldugunu; bunlara katlanabilenlerin zaferi-huzuru ve mutlulugu elde ettiklerini cok carpici bir bicimde beyaz perdeye tasiyan bir film. Bu filmin sadece bir ask filmi oldugunu soyleyen yeni yetmelere yuz vermeyelim. Cunku Baska Dilde Ask bize sadece askin degil hayatin da sirlarini fisildama iddiasinda olan bir eser.

Filmi carpici hale getiren baslica unsurlar filmin icindeki oznelerin alabildigine birbirlerinden uzak karakterlerde olmalari ya da tamamen farkli dunyalarda yasamalari. Isitme engelli Onur'un butun gununu cagri merkezinde konusarak gecirme mecburiyetinde olan Zeynep'le bir partide tanismasiyla baslayan asklari karakterler arasindaki kontrastlarin en basta gelenini bize sunuyor.

Zeynep'in hayatiyla ebeveynlerinin hayatlari arasindaki acik fark da gunumuzdeki kusak catismalarina iliskin ipuclari veriyor. Sadece sevdikleriyle birlikte olan ve rahat bir sosyal yasantisi olan Zeynep, babasina katlanmak zorunda olan annesine babasini terk etmesini ogutluyor. Fakat annesi yillarin getirdigi 'katlanma psikolojisi' tarafindan kusatilmis bir kere. Bu kusak catismasi da filmdeki kontrastlardan bir tanesi.

Zeynep'in calistigi cagri merkezindeki agir calisma kosullari kapitalizmin vahsi dislerini en pervasizca sergiledigi bir sektorun kapilarini da bize araliyor. Cagri merkezi calisanlarinin psikolojilerini dinamitleyen, zaman zaman sinirden bayilmalarina yol acan, hasta olduklarinda dinlenmelerine bile izin vermeyen ama bunun karsiliginda da onlari kole gibi calistiran bir is kolu butun ciplakligiyla dikiliyor karsimiza. Tabii ki direnisin sesi de yukseliyor. Calisanlarin isyerinde baslattiklari kucuk capli eylem yerini bir sure sonra orgutlu bir mucadeleye ve calisanlarin dayanismasina birakiyor. Cagri merkezinin patronu olan Aras hayatini ciroya, kara, kazanca ve motivasyon denilen koleligin gonullu kabulune endekslemis bir karakter. Onun sahsinda sistemin uzerindeki ortuleri birer birer soyuyoruz! Isitme engelli Onur'un sahsinda gordugumuz ise: Direnis, mucadele ve zafer. Cagri merkezi calisanlari icin guzel bir web sitesi tasarlayan ve bu siteyi tasarlarken ustune gecirdigi Che Guevara t-shirtuyle bize net bir mesaj veren Onur karakterinin izleyicilerin hayranligini kazandigini soylersek abartmis olmayiz.

Filmde mucadele eden sadece Onur degil. Zeynep de arkadaslarinin butun asagilamalarina, alaylarina ve ailesinin karsi cikmasina, hatta Onur'un annesinin suphelerine ragmen Onur'dan vazgecmiyor. Esyalarini Onur'un evine tasiyarak hayatini degistiriyor. Onur'la daha iyi anlasabilmek icin isaret dili ogreniyor.

Onur ve Zeynep baska dillere sahip olsalar da askin farkli bir dil gerektirdigini bize gosteriyorlar. Ayni zamanda farkliliklarin inatla ve mucadeleyle desteklenebilecegini de.

Baska bir ask da baska bir dunya da mumkun...

Kivanc
(17.01.10-Denizli)

Cumhuriyet'in bavuluna hepimizin ozgurlugu sigacak mi?

2010-01-14T10:39:00.004+02:00

Bunlarin topunu oldureceksin dedi bir arkadasim. Barisi savundugum icin sen Kurt'musun diye sordu bir otekisi. Biz olmasak bunlar daglarda yasamaya devam ederlerdi diye asagiladi digeri de. Ama hic biri bu cografyanin kavruk yuzlu cocuklarinin yuzlerine bakmadilar. Cunku tarih kitaplari yazmadi hic onlari. Yok sayildilar. Unutuldular. Ama artik hayata 5-0 yenik baslayan bu cocuklari Beyaz Turk'lerin simarikliklarina ve irkcilarin vahsi ellerine birakmak istemeyenler var. Butun yurttaslarin esitce, ozgurce, kendi anadillerini konusarak yasayabilecekleri bir Turkiye hayalini gercege donusturmek icin cabalayanlar var.
Iki Dil Bir Bavul, bize dair cok sey soyluyor.

Kivanc

IKI DIL BIR CUMHURIYET

MESUT YEĞEN (Radikal 2, 25/10/2009)

Cumhuriyetin meşhur mottosudur: Cumhuriyetin ışığını taşraya öğretmen taşıyacak, Cumhuriyetin nuru taşranın karanlığına okuldan yansıyacaktır. Cumhuriyet nazarında taşra, kör bir karanlıktan ibaret olmadı elbet. Bilakis, ‘asıl taşra’ Cumhuriyetin öz mekânı olarak görüldü. İstanbul’un ve Osmanlı geçmişin gelenekselliğine ve kozmopolitliğine karşı ‘asıl taşra’, Cumhuriyetin nazarında saflığın, sahihliğin ve elbette Türklüğün mekânıydı, dolayısıyla da Cumhuriyetin yeri. Lakin, aslen sahihliğin ve Türklüğün yeri olan taşra, asırlarca din, gelenek ve yerelliğin koalisyonuna maruz kalmış olduğundan Cumhuriyetin karşısına ‘karanlık’ ve ‘tekinsiz’ bir yer olarak dikilmişti. Bu durumda, Cumhuriyet, çare yok, yerini, evini kaplamış mezkur koalisyondan kurtulacaktı. Din bilime, geleneksellik çağdaşlığa, yerellik ulusa, özcesi taşra Cumhuriyete teslim olmalıydı.
Cumhuriyet bilim, çağdaşlık ve ulusu taşraya taşıma işinde iyi kötü herkesi vazifelendirdi ama en başta öğretmeni. Cumhuriyeti taşraya öğretmen taşıyacak, öğretmen Cumhuriyetin taşradaki gözü olacaktı. Cumhuriyetin nurunu taşraya götüren misyoner olarak öğretmen hayaline edebiyat ve sinema da iştirak etti, onay verdi. Taşrayı akılla ve ulusla tanıştıran adam/kadın olarak öğretmen imgesini, edebiyat gibi sinema da çok sevdi. Çalıkuşu’nun Feride’si, Vurun Kahpeye’nin Aliye’si defalarca edebiyattan sinemaya taşındı. Aklın ve ulus fikrinin misyoneri olarak öğretmeni anlatan bu film ve romanlarda taşra aynen Cumhuriyetin hayalindeki gibiydi: Bazen sahihliğin ve ulusun yeri, bazen de akla ve ulusa yabancı, tekinsiz bir yer. Lakin, bütün bu hikâyelendirmelerde taşra farklı olsa da, öğretmen aynıydı: Aklı ve ulusu, akla ve ulusa yabancı taşraya taşımaya kararlı, enerji dolu ve idealist bir (tercihan) kadın.
Cumhuriyetin erken dönemlerinde özellikle çok sevilen bu Cumhuriyet öğretmeni imgesi zamanla canlılığını, parlaklığını yitirdi. Bozkır’daki Çekirdek (Kemal Tahir) gibi örnekler ‘tuhaf’ öğretmen resimlerine yer açarken, anaakım edebiyat ve sinema da hayatın zorlukları karşısında enerjisini ve idealizmini kaybeden öğretmenleri gösterir oldu. En son, Cumhuriyetin öğretmeninin imama yani taşraya [mahalleye] yenildiği bile konuşulur oldu. Zaman, ‘aklın ve ulusun misyoneri, idealist öğretmen’ imajının yalnızlığına son vermiş oldu.
Aklın ve ulusun misyoneri öğretmen imajı durup dururken parlaklığını yitirmedi elbet, hayat sebep oldu. Hayat, Cumhuriyetin, tahayyül etme tekeline, tanımlama iktidarına son verdi. Cumhuriyet, taşrayı tahayyül etmeye devam etti etmesine, ama taşra da zamanla Cumhuriyeti tahayyül edecek güce erişti. Taşra, Cumhuriyetin taşra tahayyülünün karşısına, kendisinin Cumhuriyet tahayyülüyle dikildi. Aklın, bilimin misyoneri idealist öğretmen imajı yalnızlıktan böyle kurtuldu. Cumhuriyet taşranın geleneğini böyle böyle tanıdı.

İki Dil Bir Bavul

Cumhuriyetin taşranın geleneğiyle çatışma ve uzlaşma hikâyesi hem edebiyatla hem sinemayla çokça anlatılmasına karşın, taşranın yerelliğiyle Cumhuriyet arasındaki karşılaşma, bu gerilim pek konu edilmedi. Yönetmenliğini Orhan Eskiköy ve Özgür Doğan’ın yaptığı İki Dil Bir Bavul bu karşılaşmanın, bu gerilimin de artık sinemanın ve edebiyatın anlatı menziline girdiğini gösteriyor.
İki Dil Bir Bavul taşranın yerelliğiyle Cumhuriyet arasındaki gerilimi, en merkezi yerinden, Cumhuriyetin diliyle (Türkçe) yerelin dili (Kürtçe) arasındaki geçişsizlik, örtüşmezlik üzerinden hikâye ediyor. Basitçe, serinkanlılıkla ve yerinde bir mesafeyle...
Belgesel ve dram melezi film Denizlili taze bir öğretmenin Siverek’e bağlı bir Kürt köyünün (Demirci) ilkokulunda geçirdiği bir öğretim yılını anlatıyor, başından sonuna. Yalnız, İki Dil Bir Bavul’un okulu ve öğretmeni Cumhuriyetin erken dönemindeki muadillerine pek benzemiyor. Ne okul ne de öğretmen Cumhuriyetin nurunu taşraya yansıtacak enerjiye sahip görünüyor. Bayrak, Atatürk resmi eksik değil ama okul binası dökülüyor. ‘Lojman’, bir oda ve mutfaktan ibaret, su da hak getire. Öğretmense misyonuna kapılmış olmaktan uzak. İşini savsaklamıyor, iyi, yumuşak da biri ama çok da inanmış görünmüyor yaptığı işe. Üstelik, Cumhuriyetin erken zamanlarının kadın öğretmenleri kadar kuvvetli, sebatkâr değil: İkide bir annesini arayıp yakınıyor telefonda. Cumhuriyetin İki Dil Bir Bavul’un okulu ve öğretmeniyle taşrayı teslim alması zor görünüyor.
Okul ve öğretmen bir yana, filmde bütün bir sene ve fakat tek bir mesele var: Dil. Daha doğrusu iki dil: Cumhuriyetin, öğretmenin Türkçesi karşısında taşranın, yerelin, bölgenin, çocukların Kürtçesi.
İlk ders, ilk soru: “Türkçe biliyor musunuz?” Sessizlik. Ve ilk kural: “Sınıfta Kürtçe yok!” Sınıfta Kürtçe yok ama ilk derse formasız, yeşil-sarı-kırmızı renkli kazağıyla gelen Zülkif, Türkçe “Adın ne” sorusunu dahi anlamıyor. Öğretmen ilk kuralını duyururken Zülkif esniyor.
Cumhuriyetin, öğretmenin Türkçesiyle, taşranın, çocukların Kürtçesinin okuldaki tuhaf, dışarıdan bakana “ya burda bir mesele var ama” dedirten karşılaşması, birbirine değmeyen birlikteliği bütün bir sene devam ediyor.
Anlaşılan, Cumhuriyetin dilinin taşranın dilinin yerine geçmesine bir sene yetmeyecek. Zaten öğretmen de durumu kabullenip annesine telefonda anlatıyor: “İlk sene sadece okuma yazma öğreteyim. Matematik, Hayat Bilgisini gelecek sene öğretirim.” (Unutmadan: Tek derslikli okulun öğrencileri birinci sınıflardan ibaret değil). Senenin sonu öğretmeni biraz boşa çıkaracak oysa: Aylar geçmesine rağmen Rojda andı yalan yanlış okuyor, büyük ihtimalle bir şey de anlamadan. Zülkif de Türkçeye direnmeye devam ediyor: Sınıfın dışında arkadaşlarıyla, annesiyle akıcı bir şekilde (tabii ki Kürtçe) konuşan çocuk derste suskunluğa çekiliyor. Adını bildiği pek çok yemişi, hayvanı neden başka türlü adlandırması gerektiğini pek de anlamıyor sanki. Türkçeye dirençte Zülkif’i yalnız bırakmayanlar var. Ödevini, her nasılsa, Kürtçe yazan çocuğu öğretmen azarlıyor, aksanlı bir Türkçeyle tabii ki: “Oğlum nece lan bu? Türkçe mi bu? Kürtçe ödev yok demedim mi? Dersimiz Türkçe, kitaba Kürtçe yazıyor ya!”
Zülkif’in, Rojda’nın, ödevini Kürtçe yapan çocuğun Türkçeye direnci Cumhuriyetin taşranın yerelliğiyle, ulus dışılığıyla rekabetinin çetin geçtiğini gösteriyor. Nitekim, derslerin başlamasının üzerinden aylar (Cumhuriyetin dilinin cumhurun tek dili kılınmasının üzerindense 80 sene) geçmiş, 23 Nisan töreni yapılıyor, bildik hamasetin ardından öğretmen soruyor: “Nerede yaşıyoruz?” İlk cevap, taşranın ulus-altı, ulus-dışı halini korumaya azimli olduğunu gösteriyor: “Evimizde!” Allahtan, Cumhuriyetin ulusalcı pedagojisi iyi kötü işlemiş ki, doğru cevabı bilenler de var: “Türkiye’de.” Doğru cevap Cumhuriyetin şevksiz misyonerine de can veriyor: “Kıymetini bilin!”

Cumhuriyetin bavulu

Cumhuriyetin taşranın Kürtçesiyle karşılaşmasını, Cumhuriyetin diliyle yerelin dili arasındaki karşılaşmayı, Cumhuriyetin yerelin diline karşı anlaşılmaz tahammülsüzlüğünü usul usul, sakince ve kararlı bir mesafeyle anlatan İki Dil Bir Bavul, öğretim yılının sonunda öğretmenin arabasıyla köyden ayrılışını gösteren bir sahneyle bitiyor. Bu son sahneye, aralarında akıcı bir şekilde Kürtçe konuşup oynayan çocukların sesleri eşlik ediyor. Belli ki taşranın dili yaşamaya devam edecek. Cumhuriyetin taşranın diline tahammülsüzlüğü, taarruzu da öyle.
Peki, bu iş hakikaten böyle mi olmak zorunda? Onca kargaşanın ardından taşranın geleneğini tanıyan, bu gelenekle uzlaşan Cumhuriyet taşranın dilini de tanıyamaz mı? Cumhuriyetin diliyle taşranın dili aynı okulda olmaz mı? Zülkif, annesiyle konuştuğu dille harfleri, hayatın bilgisini öğrense ne olur? Cumhuriyet artık Cumhuriyet mi olmaz? Yoksa asıl o zaman mı Cumhuriyet olur? İki Dil Bir Cumhuriyet olmaz mı? Elbette olur. Olacak gibi de. Cumhuriyetin bavulunda cumhurun istediği bütün dillere yer açılmalı. Kürtçeye de.

Hrant'i anarken....

2010-01-11T02:56:00.000+02:00

Boynumuzdaki prangalardir artik
sustugumuz yerler...

kaldırım taslarinin tozunu soluyoruz
ve bilerek ölüyoruz ya da ölerek biliyoruz:
bu ülkenin zamanı bizden özür dileyecek!

Bakın ışıkları açıyor çocuklar
Birer birer görünür oluyor yüzlerimiz,
hepimiz Ermeniyiz!

Kivanc (20 Ocak 00.01)

Katili Tanıyoruz, Adalet İstiyoruz

2010-01-10T02:24:00.002+02:00

Hrant Dink katledileli üç yıl oldu ve onu öldürtenler hâlâ elini kolunu sallayarak dolaşıyor. Ayak işlerini gördürdükleri üç-beş adamı mahkemenin önüne attılar. Görevlilerinin doğru dürüst soruşturulmasını önlemek için devlet valisiyle, komutanıyla, siyasetçisiyle, yargıcı ve savcısıyla seferber oldu. Attıkları manşetlerle cinayete zemin hazırlayanlar, pişman olacakları yerde pişkin pişkin görevlerini sürdürdü.

Cinayete yol açan veya göz yumanlar, katilleri yetiştiren, onlara resmî görevler verenler, katili bayrağın önüne koyup kahramanlık görüntüleri çeken ve dağıtanlar... Hepsi korundu, kollandı ve hepsi hâlâ devlet görevlisi. Hrant için adaleti çok gören devlet onlara yeni rütbeler, terfiler bile verebilir.

Bütün bunlara bakarak soralım:
Hrant’ın katili kimdir?

Ve cevap verelim: Hrant’ı kollektif bir “resmî” irade öldürdü. Bu iradenin sahipleri gaddar, korkak ve hilebazdır. Ortaya çıkamaz, kendilerini gösteremezler.

Derin devletin dehlizlerinde ele geçirilen “Kafes” planını hatırlayın. Hrant’ın katledilmesinden “operasyon” diye söz edildiğini hatırlayın.
Onlar bizi de, Hrant’ın arkadaşlarını, sevenlerini, adalet arayanları da kendi karanlıklarına çekmeye çalışıyorlar. Mahkemelerin tozlu dosyaları arasında tıknefes olalım, duruşmalara gidip gelmekten usanalım, adalet aramaktan umudu keselim istiyorlar. Kesmeyeceğiz. Kesemeyiz.

Çünkü Hrant Dink cinayetinin arkasındaki “devlet eli” tereddüde yer vermeyecek şekilde yargı önüne çıkarılmadıkça, katillere yardım eden, göz yuman, raporları hasıraltı eden, katile kahraman muamelesi yapan polis amirlerinden, jandarma komutanlarından, valilerden, soruşturmaları engelleyen yargı üyelerinden hesap sorulmadıkça, hiçbirimizin geleceğinin güvence altında olmadığını biliyoruz.

Hrant bize her şeyden önce onurlu bir kardeşlik ideali bıraktı. Onurlu ve güvenli bir kardeşlik için, Hrant için adalet için, 19 Ocak’ta onun öldürüldüğü yerde buluşacağız. Adaletin, kardeşliğin hüküm sürdüğü, onurlu bir hayat istiyorsanız bizimle olun.

www.hranticinadaleticin.com

Yeni bir sol... Yeni bir Turkiye... Baska bir dunya... Mümkün!

2010-01-10T02:13:00.003+02:00

“12 ARALIK 2009 BULUŞMASI” KAPANIŞ BİLDİRGESİ

Bugün Türkiye, tarihsel, bölgesel ve uluslararası koşulların dayatmasıyla demokratik açılımlar yapmaya zorlanan, ancak attığı adımlarda yeterli kararlılığı gösteremediği için yalpalayan muhafazakâr liberal bir iktidar partisi ile onun attığı yetersiz adımları bile hazmedemeyen statükocu, ırkçı, milliyetçi muhalefet partileri arasında sıkışmış durumda.

Bu sıkışıklık içinde, siyasetin, yargının ve tüm egemen unsurlarıyla sistemin yitirdiği adalet ve vicdanı temsil edebilecek bir siyasi seçeneğin yokluğu, bugün çok daha yaşamsal bir şekilde kendini hissettirmekte.

Bu saiklerle “Yeni Solda Büyük Buluşmaya Doğru” 4 Temmuz 2009’da attığımız ilk adım, başka girişimlerle de birleşerek bugün, daha geniş bir katılımla, yeni bir aşamaya geldi.

Toplantıda yapılan konuşmalar, solun merkezini yaratma ödevinin 4 Temmuz’dan çok daha acil ve yakıcı bir biçimde kendini dayattığını ortaya koymuştur.

“Büyük Buluşma” sonunda partileşme çalışmalarına katılımı daha artırmak için çaba göstermeye devam edilmesi uygun bulunmuş; kurulacak partinin niteliğine ilişkin somut görüşler ifade edilmiştir.

Kurulacak partinin çeşitli gruplar arasında bir koalisyon değil, tam anlamıyla bir yurttaş girişimi olması; orada toplumun her kesiminin kendinden bir parça bulması; eğilip bükülmeden, ulusalcılığa/milliyetçiliğe, muhafazakarlığa, dinsel ve mezhepsel dayatmalara, vesayet rejimine, cinsiyetçi politikalara karşı durması; paylaşım adaletini savunarak, emeğin ve ezilenlerin yanında olması ve kendi içinde de demokrasinin eksiksiz işlediği bir parti olmasına ilişkin görüş ve öneriler özellikle vurgulanmıştır.

Demokratik Toplum Partisinin kapatılması, ülkemizdeki demokrasinin ne denli sığ olduğunu göstermiştir. Toplantımızın bu kapatılmanın ertesi gününe rastlaması, bu toplantıyla yoluna devam eden bizlerin önündeki engellerin ne denli zorlu olduğunu göstermiştir.

Bizler DTP’nin kapatılmasını kesin bir dille protesto ederken, Kürt yurttaşlarımızın sorunlarının hepimizin sorunu olduğunu ve bu sorunların çözümünde bütün enerji, duygu ve düşüncelerimizle tüm demokratik platformlarda onların yanında olduğumuzu ifade ederiz.

Başka bir dünya ve yeni bir Türkiye mümkündür.

Bunu bugünden hayatın her alanında gerçekleştirmek üzere yeni solda büyük buluşmanın en geniş zeminde gerçekleşmesi için gereken tüm adımları atacağımızı duyururuz.

Kürt açılımı ve eleştiriyi kurmak

2010-01-02T13:40:00.002+02:00

Bu topraklarda yakıcılığını neredeyse bir asırdır devam ettiren Kürt meselesi son aylarda AKP hükümetinin geniş adıyla demokratikleşme, dolaşımdaki adıyla Kürt açılımı politikasıyla yeni bir dönemece girdi. Bir ucu şiddete açılan sorunlarda kamuoyunu yönlendirecek gücü elinde bulunduran taraf sorunu ‘bilimsel’ bir kesinlikle tanımlayarak çatışmaya dahil olan diğer unsurları dışlama ve sorunun kapsamını bilinçli olarak daraltma eğilimindedir. Kürt meselesini terör sorunu, sorunun yaşandığı bölgeyi de kalkınmada öncelikli bölgeler ilan etmek bu şekilde açıklanabilir. Fakat lafı dolandıranlara ve bu yakıcı sorunu statükocuların jargonuyla sadece terör sorunu olarak tanımlayanlara yüz vermemeliyiz. Bu yakıcı sorunun adı: Kürt sorunu. Nokta. Devlete hükmeden zihniyet yıllar boyunca olmadığını savunduğu Kürt sorunuyla her türlü militer aracı kullanarak mücadele etti. Bizim gibi fanilere düşen ise Kürt sorunu yerine mürteciler, eşkıyalar, ağalar ve şeyhlerin kışkırttığı bir sorunun varlığına inanmaktı. Ama epeydir, ağaların ve şeyhlerin devlete hakim zihniyetle nasıl işbirliği yaptığını, parlamentoya taşındıklarını, sistemin feodaliteyi kaldıracağı yerde onunla işbirliğine gittiğini gören gözlerimiz bizi sağlam bir itiraza ve yeni çözümlere çağırıyor. İzninizle. Sorunu güvenlikleştiren anlayış yaklaşık 30 sınır ötesi harekât yaptı. Sonuç Sönmez Köksal’ın Devrim Sevimay’a verdiği yanıtta gizli: “Siz dışarıda bomba yağdırıyorsunuz, onlar 20 metre yerin altındaki mağarada saz çalıp türkü söylüyor.” (Ekim 2007, Milliyet). Sorunu seçim rüşvetleriyle halletmeye çalışan anlayış da ömrünü başarısızlıkla tamamladı. Bunun için Tunceli köylülerine kulak verelim: “Su olmadıktan sonra çamaşır makinesini ne yapalım.” (7 Şubat, 2009, Radikal).

AKP hükümeti, anayasal güvence altında eşit vatandaşlığa dayanan bir çözüm için ne kadar baskı altına alınıp, çerçevesi demokratik ve kültürel haklarla çizilmiş bir çözüm zeminine çekilirse sorun bir halkı açık bir şekilde aşağılayan kısa vadeli palyatif tedbirlerin uzun vadeli yıkıcılığından kurtulacak ve barış bir o kadar yakın olacaktır. Atılması gereken kalıcı somut adımlar arasında akla ilk gelenler şunlardır: koruculuk sisteminin kaldırılmasının takvime bağlanması, köye dönenlerin güvenliğine yönelik önlemler alınması ve bunların kamuoyuyla paylaşılması, dil vs. gibi engeller yüzünden vatandaşlarımızın yereldeki hizmetlere erişimindeki sıkıntıların ortadan kaldırılması (ör. Çok dilli belediyecilik girişimleri). Yanlış anlaşılmasın, haftalardır tartışılan Kürtçe eğitim, yerel yönetimlerin yetkilerinin artırılması önerilerini görmezden geliyor değilim. Fakat, artık açılım süreci somut adımlarla desteklenmediği sürece yönetilemez hale geleceğinin işaretlerini verirken uzun tartışmalara gebe olan önlemlerin süreci tıkamasına izin vermemek ve işe bir yerden başlamak gerekir. Hiç şüphe yok ki yukarıda sıraladığım bu somut adımlar Kürtlerin gönüllü vatandaşlığa geçişini teşvik edeceği gibi bir Türk büyüğünün icadından hareketle özde bir tanımayı da kolaylaştıracaktır. Fakat nihai çözüm ve AKP hükümetinin itilmesi gereken zemin, bütün kültürlerin varlığını tanıyan ve vatandaşların kendilerini ifade etmesine imkân tanıyan yeni bir anayasa tartışması zeminidir. Ve yine hiç şüphe yok ki, Kürt açılımı tartışmaları kırmızı halılar ve konferans salonlarından ibaret değil. Görünen o ki, bu süreçte yer alan aktörler her türlü provokasyon ve saldırıyla sınanacaklar. Geçmişte de demokrasi, barış ve kardeşlik tartışmaları türlü komplolar ve saldırılarla kapatılmıştı. Erdoğan’ın Beyaz Saray’a girmesine dakikalar kala yapılan Tokat’taki vahşi saldırı ve sokaklardaki gösteriler bu sürecin sadece iyi planlanmasını değil cesaretle yürütülmesini de söylüyor.

Meclis’teki muhalefet Kürt açılımına kategorik olarak ‘hayır’ diyen MHP-CHP ittifakı ve çözümü İmralı’ya endekslemeye çalışan DTP’den oluşuyor. Mantıksal çerçevesi sağlam bir karşı çıkışın bile ağır aksak ilerleyen Kürt açılımına katkı sağlayacağı ileri sürülebilir. Fakat, Ufuk Uras’ın 10 Kasım’daki konuşması sırasında CHP sıralarından yükselen tepkilerin bir katkı sağladığını kimse iddia edemez. Siyasi bir tartışma; tartışmanın konusu, öneriler ve önerilere getirilen eleştiriler ekseninde devam eder diye düşünen bizim gibi fanileri şaşırtacak bir çok veri var Ufuk Uras’a yöneltilen tepkilerin içinde.

Bu yazıyı okuyan özgürlükçülerin affına sığınarak bu meseleyi biraz basitleştirip anlatacağım; Koruculuk sisteminin kaldırılmasını öneren bir cümleye a) koruculuk sisteminin kaldırılmasını destekliyorum, b) koruculuk sisteminin kaldırılmasını desteklemiyorum, c) öneriyi koşullu olarak kabul ediyorum, d) bu yetmez başka öneriler de gerekir, e) bu öneriye alternatif bir çözüm öneriyorum; şeklinde bir tepki verdiğinizde bu mantık sınırları içinde algılanabilecek ve tartışmanın düzeyini ve düzlemini bozmayacaktır. Fakat CHP sıralarından yükselen tepki şu şekilde: “Yakında AKP’ye geçersin sen!” Eleştiriyi kurarken kendi karşıtlarının hepsinin aynı çatı altında olduğu izlenimini yaratmanın üç ana amacı olabilir. Birincisi, tehdit algısını güçlendirerek kendi seçmenlerinin başka partilere meyletmesini engellemek. İkincisi, karşıtını kalabalık ama kendisini az sayıda ve onurlu gösterme çabası. Üçüncüsü, parti tabanından oy çalacağını düşündüğü kişiyi ya da partiyi karşıt olunan görüşün ya da partinin üyesi yaparak onu küçük düşürme çabası. Fakat bu çabaların zararları var. CHP’yi eleştiren herkesi kategorik olarak AKP’li olarak algılamak hem muhalefet yapma alanını daraltır hem de muhalefetin çaresizliğini bize hatırlatır. Ama yanılıyor olabilirim. Belki de Meclis’te en çok bağıranın bir dahaki seçimde milletvekili listesinde gözde bir yere yerleşme şansı artıyordur.

Ana muhalefetin çözüme katkısı bu kadar değil elbet. Onur Öymen’in vatandaşı değil devleti önceleyen ve CHP’nin meseleye bakışını özetleyen Dersim katliamı ile ilgili sözleri de çok öğreticiydi. Öymen’in neden istifaya davet edildiğini de anlamış değilim açıkçası? Grup toplantılarına özellikle onunla teşrif edilmesi Baykal CHP’si hakkında yeterince fikir vermiyor mu?

Kürt açılımında bugün gelinen nokta iktidarın çözüme ilişkin somut önerileri tartışmakta geç kaldığına işaret ettiği gibi muhalefetin de iki parti bir söylem düzeninde ve genel başkanlarının komutasında uygun adım yürüdüğünü de göstermektedir.

İnkâr siyasetinin ve zorunlu asimilasyon politikalarının savunucuları, kandırılmışlar ya da sadakatsizler arasındaki yerimizi hazırlasalar da biz yine söylemekten vazgeçmeyelim: Bu topraklarda Kürt sorunu her geçen gün yeni mağduriyetler yaratarak ve yeni canlar alarak yakıcılığını sürdürdükçe statükocuların dayattığı barikatları yıkıp geçmek boynumuzun borcudur.

Kivanc Ozcan,
Taraf, 01.01.2010
http://www.taraf.com.tr/haber/46202.htm

Vavien’e dair notlar: Ben öldüğümde ne hissettin?

2009-12-31T17:24:00.003+02:00

Vavien ismini ilk duyduğumda Avatar, 2012 tarzı Amerikan filmlerinden biri geldi yine diye düşündüm. Vavien ne olabilidi ki başka! Ama evde can sıkıntısının girdabında boğulmaktansa sinemaya gitmeye karar verince vizyondaki filmlerin oyuncu kadrolarına bakarak bir film seçeyim dedim. Engin Günaydin’ın ve Binnur Kaya’nın isimleri evden çıkışımı hızlandırdı.

Elektrik ustası Cemal, karısı Sevilay ve haylaz oğulları Erbaa’da yaşayan küçük bir aile. Zamanın donukluğu, mutsuz hayatlar, bir fısıltının ilçeyi saran dedikoduya dönüşmesi ve mekanın size kaçacak, soluklanacak yer bırakmaması gibi taşra özneleriyle kuşatılmışlar.

Görünürde kararların baba tarafından alındığı, son sözu söyleyenin hep Cemal olduğu bu ataerkil ailenin fertleri aslında ataerkilliğin baskısından zaman zaman sıyrılacak yolları bulmakta mahirler. Sevilay Almanya’daki babasının gönderdiği paraları evin kilerinde gizlice saklamakta, haylaz oğlan ilk gençlik deneyimlerini komşunun kızıyla bodrum katında yaşamakta, Cemal ise karısının sakladığı paraları aşırarak kendi yarattığı efkarını Samsun pavyonlarında mutluluğa tahvil etmeye çalışmaktadır.

Aile üyeleri arasındaki iletişim katlanma ve tahammül etmek zorunda olma haliyle beslenen bir mutsuzluk paylaşımından ibaret. Cemal’in Sevilay’a, Sevilay’in Cemal’e, haylaz oğlanın babasına tahammül ettiği mutsuz bir aile. Fakat bundan da öte, bu mutsuzluk formuna kimsenin müdahale etmemesi, bunun bir yaşam formu olarak içselleştirilmesi taşranın insanı ezen donukluğu ile birleşince ağır bir hüzün, ve karamsarlık filmi sarıp sarmalayan bir role bürünüyor.

Takıntıların ayrı bir yeri var Vavien’de. Cemal’in oğluna sürekli ‘elini yıkadın mı?’ diye sorması normal koşullarda komiklik olarak algılanabilecekken filmde asılı duran taşra hüznüne ve donuk zamana katkı yapmaktan öteye gidemiyor. Yine Cemal’in, arabasına hızlı kapanan bir otomatik kapı yaptırma isteği de bu hüzünlü takıntılardan sadece birisi.

Bir piknik dönüşü Cemal arabasına yeni yaptırdığı otomatik kapıyı açarak karısı Sevilay’ın arabadan fırlamasına ve uçuruma düşmesine vesile olur. Bunu da Sevilay’ın evin kilerine sakladığı paraların üstüne konmak için yapar. Fakat Sevilay ölmez. Gıyabında yapılan cenaze töreninden bir kaç gün sonra çıkar gelir. Ve Cemal’e şu muhteşem soruyu sorar:

Ben öldüğümde ne hissettin?

Ben sadece yası tutulan ve töreni yapılan bu ölümü izlerken Erbaa’da birinin ölmesiyle İstanbul’da birinin ölmesinin aynı şeyler olamayacağını düşündüm. Çünkü ölüm zaten yavaş akmakta olan taşra zamanına yapılabilecek en muhteşem saldırıdır. Sarsar, yıkar ve acılar zamana yenik düşene kadar yıllar geçer, insan yaşlanır.

Vavien nüfusu az, mekanı dar kuytu kentlerdeki ve taşra ilçelerindeki yaşamlara dair ipuçlarını başarıyla sunuyor. En önemsiz bir haberin bile Erbaa’da ağızdan ağıza geçerek esaslı bir dedikoduya dönüşmesi ve insanın bir türlü sadece kendi arkadaş grubuyla sınırlı olamaması bu ipuçlarından sadece bazıları.

Taşrada zamanın yavaş akması metropollerin hızından daha ezicidir. İnsanların yüzlerinde bunun izlerine rastlarız. Kendime yaşlılar taşraya gençler metropollere mi ait acaba diye sorarken bu sorunun sadece insanların fiziksel görünüsüne indirgenemeyeceği düşüncesiyle beraber cevaplanması gerektiğine karar verdim.

Film her ne kadar mutlu sonla bitse de taşranın insanın benliğine nasıl nüfuz ettiğini, onu ezdiğini, küçük sorunlarla başbaşa bıraktığını bize anlatıyor. Ama bütün bu yukarıda yazdıklarıma yönelik bir özeleştiri yapsaydım şu soruyu cevaplamam gerekirdi: Acaba bunlar hayatı ışıklı şehirlerde, metropollerde ve ülkenin görece daha zengin batı bölgelerinde geçmiş bir orta sınıf mensubunun taşra aklına geldiğinde denize girmekten korkan küçük bir çocuğa dönüşmesi midir? Yani taşra benim içimdeki “otherland” midir? Düşünmeye değer….

Kıvanç
31.12.2009

dogudan 14. sayisi ile kitapcilarda...

2009-12-30T23:11:00.001+02:00

Cografyamizdan konusmaya devam ediyoruz! dogudan'in 14. sayisi cikti. "Yerli Cozum Arayislari". yazarlar: Mehmet Bekaroglu, Yusuf Sandikemini, Necmettin Dogan, M. Hayri Kirbasoglu, Asli Gunes, Okay Bensoy, Erkan Simsek, Gulce Tarhan, Cenk Agcabay, Besim Altunoz, Secil Kavus, Kadir Dede, Fikret Baskaya, Kivanc Ozcan, Julide Kaya.

iyi okumalar...